Mới đây, Ban Đô thị HĐND TP. Hà Nội có báo cáo thẩm tra về việc phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án đầu tư, cải tạo, phát huy giá trị khu vực Hồ Tây và tuyến đường giao thông cảnh quan ven hồ theo phương thức đối tác công tư PPP, loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT). Nội dung đáng chú ý là việc đề nghị nghiên cứu, lập phương án đầu tư theo hướng không xâm lấn, không làm giảm diện tích mặt nước khi cải tạo Hồ Tây.

Hồ Tây là không gian quan trọng của Thủ đô Hà Nội. Nơi đây có giá trị lớn về cảnh quan, sinh thái và văn hóa - tâm linh. Vì vậy, nhà đầu tư được đề nghị đánh giá kỹ tác động của dự án đối với hệ sinh thái Hồ Tây - Trúc Bạch, các di tích lịch sử, cảnh quan ven hồ, hoạt động du lịch, dịch vụ và đời sống người dân, đồng thời lựa chọn công nghệ xử lý chất thải và giải pháp giảm thiểu ô nhiễm phù hợp.

UBND TP. Hà Nội cũng được yêu cầu làm rõ ảnh hưởng của dự án đến môi trường, cảnh quan và cộng đồng ven hồ để làm cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh. Phương án đầu tư phải theo hướng không lấn chiếm, không làm giảm diện tích hay thể tích mặt hồ, giữ nguyên các yếu tố tự nhiên và sinh thái hiện hữu.

Cơ quan HĐND đề nghị xác định rõ cơ chế quản lý, khai thác, vận hành và bảo vệ tài sản công sau đầu tư, cũng như trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong quản lý mặt nước và bảo đảm quyền tiếp cận không gian Hồ Tây của người dân.

Đề án cải tạo Hồ Tây nằm trong 14 nội dung nghị quyết về lĩnh vực đô thị, dự kiến trình HĐND TP. Hà Nội xem xét. Trước đó, ngày 12/6, UBND TP. Hà Nội đã trình chủ trương đầu tư dự án với quy mô nghiên cứu khoảng 567ha, trong đó giữ nguyên hơn 520ha mặt nước Hồ Tây và khoảng 46ha đất (gồm cả các hồ nhỏ liên quan).

Dự án tập trung cải tạo, chỉnh trang hệ thống đường ven hồ dài khoảng 13,5km, có thể mở rộng một số đoạn lên 21m nhưng không mở về phía khu dân cư hiện hữu.

Hồ Tây có diện tích hơn 526ha, đây là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Hà Nội. Theo các nghiên cứu lịch sử và địa lý, hồ được hình thành từ một đoạn sông Hồng cũ khi dòng chảy thay đổi để lại một vùng trũng rộng lớn như ngày nay. Theo thời gian, Hồ Tây không chỉ trở thành danh thắng nổi tiếng của Hà Nội mà còn đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc sinh thái và cảnh quan Thủ đô.

Hệ sinh thái Hồ Tây khá đa dạng với 72 loài thực vật nổi, 47 loài tảo đáy, 37 loài động vật nổi, 29 loài động vật đáy, 12 loài giáp xác và 46 loài cá...

Không chỉ sở hữu hệ sinh thái phong phú, độc đáo, Hồ Tây còn có giá trị lớn về văn hóa, lịch sử. Xung quanh Hồ Tây có khoảng hơn 70 di tích lịch sử, hơn 20 di tích đã được xếp hạng cấp Quốc gia. Hồ nước này từng được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như Dâm Đàm, Kim Ngưu, Lãng Bạc, hồ Xác Cáo hay Đoài Hồ. Mỗi tên gọi đều gắn với những truyền thuyết và dấu tích văn hóa dân gian, phản ánh quá trình hình thành lâu dài cũng như sự gắn bó giữa con người với vùng đất này.

Trong số đó, đầm Xác Cáo được xem là một trong những tên gọi cổ nhất, gắn với sự tích hồ ly chín đuôi trong tín ngưỡng dân gian. Bên cạnh đó, Kim Ngưu là tên gọi gắn với truyền thuyết con trâu vàng, tạo nên dấu ấn văn hóa đặc trưng cho không gian hồ.

Tên gọi Dâm Đàm thường được hiểu là “đầm nước mênh mông”, gợi tả quy mô rộng lớn và mặt nước bao la của Hồ Tây.

Theo một số nghiên cứu, tên Dâm Đàm có thể đã xuất hiện từ thời Lý - Trần. Tên gọi này còn gắn với huyền tích về Lý Nhân Tông và Mục Thận trong một chuyến đi thuyền giữa sương mù dày đặc, qua đó lý giải ý nghĩa “hồ mù sương”.

Đến năm 1573, vua Lê Thế Tông (Duy Đàm) đổi tên Dâm Đàm thành Tây Hồ. Từ đó, tên gọi Tây Hồ chính thức được sử dụng và tồn tại cho đến ngày nay.

Ven hồ từng hình thành nhiều công trình đền, chùa gắn với các triều đại phong kiến Lý, Trần, Lê... Tiêu biểu phải kể đến chùa Trấn Quốc, phủ Tây Hồ, chùa Kim Liên... Khu vực xung quanh cũng có nhiều làng nghề truyền thống như Nhật Tân, Nghi Tàm, Quảng Bá, Ngũ Xá, Yên Thái... tạo nên không gian đậm dấu ấn văn hóa và sinh hoạt đô thị cổ.

Ngày nay, Hồ Tây được xem là “lá phổi xanh”, "báu vật thiên nhiên" của Hà Nội, có vai trò điều hòa khí hậu, cân bằng nguồn nước và giảm nguy cơ ngập úng cho khu vực trung tâm.

Không gian quanh hồ với mặt nước rộng, gió mát và cảnh quan thay đổi theo mùa cũng trở thành điểm sinh hoạt, nghỉ ngơi quen thuộc của người dân địa phương và du khách thập phương. Từ hoạt động thể dục buổi sáng, dạo bộ, đến các trải nghiệm ẩm thực và dịch vụ ven hồ, Hồ Tây đáp ứng đồng thời nhu cầu thư giãn và giải trí của đô thị hiện đại.