Danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) là phần thưởng cao quý do Nhà nước trao tặng nhằm tôn vinh những cá nhân có đóng góp xuất sắc cho sự nghiệp văn hóa, nghệ thuật. Danh hiệu này được trao lần đầu vào năm 1984. Tính đến nay, Việt Nam đã tổ chức 10 đợt phong tặng vào các năm 1984, 1988, 1993, 1997, 2001, 2007, 2011, 2015, 2019 và 2023.

Trong nền âm nhạc Việt Nam, gia đình cố nghệ sĩ, nhà giáo Thái Thị Liên là một trường hợp đặc biệt khi cả 3 mẹ con đều ghi dấu ấn nổi bật trong lĩnh vực nghệ thuật và đào tạo âm nhạc. Bà cùng hai người con là nghệ sĩ piano Trần Thu Hà và Đặng Thái Sơn đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển của nền âm nhạc nước nhà.

Cố NSND Thái Thị Liên

Bà Thái Thị Liên sinh ngày 4/8/1918 tại Sài Gòn trong một gia đình trí thức có truyền thống học vấn và nghệ thuật. Cha bà là kỹ sư Thái Văn Lân, một trong những người Việt Nam đầu tiên tốt nghiệp ngành kỹ thuật điện tại Pháp. Anh trai bà, luật sư Thái Văn Lung, là nhà cách mạng hy sinh năm 1946. 

Trong khi đó, chị gái bà là Thái Thị Lang, nữ nhạc sĩ đầu tiên của Việt Nam, đồng thời là nghệ sĩ piano Việt Nam đầu tiên tốt nghiệp Nhạc viện Paris và từng biểu diễn tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Gắn bó với sự nghiệp đào tạo âm nhạc, bà Thái Thị Liên là một trong 7 thành viên sáng lập Trường Âm nhạc Việt Nam, tiền thân của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam ngày nay. Trong suốt 20 năm giảng dạy piano, bà đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ tài năng, đặt nền móng cho sự phát triển của bộ môn này tại Việt Nam.

Năm 1946, bà sang Pháp du học và kết hôn với nhà cách mạng Trần Ngọc Danh. Sau khi trở về nước, hai vợ chồng cùng tham gia hoạt động cách mạng tại chiến khu Việt Bắc. Sau khi người chồng đầu tiên qua đời, bà kết hôn với nhạc sĩ, nhà thơ Đặng Đình Hưng.

Trải qua những năm tháng kháng chiến và thời kỳ bao cấp nhiều khó khăn, bà vừa theo đuổi sự nghiệp âm nhạc, vừa chăm lo, nuôi dạy các con, trong đó có một người con riêng của chồng. Các con của bà sau này đều trưởng thành, có những đóng góp trong lĩnh vực trí tuệ và nghệ thuật.

Với những cống hiến cho sự nghiệp giáo dục âm nhạc, bà Thái Thị Liên được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Năm 1982, bà được trao Huân chương Lao động hạng Ba và đến năm 1998 tiếp tục được trao Huân chương Lao động hạng Nhất. Những phần thưởng cao quý ghi nhận hành trình cống hiến bền bỉ của bà đối với nền âm nhạc và giáo dục Việt Nam.

NSND Trần Bạch Thu Hà

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Trần Thu Hà (sinh năm 1949) là con gái của bà Thái Thị Liên và nhà cách mạng Trần Ngọc Danh. Tiếp nối truyền thống nghệ thuật của gia đình, bà trở thành một trong những gương mặt có ảnh hưởng trong lĩnh vực đào tạo piano tại Việt Nam.

Trong sự nghiệp giảng dạy, biểu diễn và quản lý âm nhạc, bà đã góp phần đào tạo nhiều nghệ sĩ tài năng, trong đó có Nguyễn Hoàng Phương, Trần Thái Linh và Lưu Hồng Quang. Không chỉ truyền đạt kiến thức chuyên môn, bà còn dành nhiều tâm huyết cho việc phát triển các thế hệ nghệ sĩ piano kế cận.

Trên cương vị Giám đốc Nhạc viện Hà Nội, nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, bà có nhiều đóng góp trong công tác quản lý, xây dựng và phát triển hoạt động đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp. Những thành tựu trong sự nghiệp đã mang lại cho bà nhiều danh hiệu và phần thưởng cao quý, gồm Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, Huân chương Lao động hạng Nhất, hạng Nhì và Huy chương Vì sự nghiệp Âm nhạc Việt Nam.

Bên cạnh công tác đào tạo, Giáo sư Trần Thu Hà còn được biết đến là một nghệ sĩ piano tài năng, từng tham gia nhóm Ngũ tấu Hà Nội, một tập thể có dấu ấn trong đời sống âm nhạc đương đại Việt Nam. Bà cũng tích cực tham gia các hoạt động xã hội và từng đảm nhiệm vai trò Đại biểu Quốc hội khóa XI, đóng góp tiếng nói cho sự phát triển của lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.

NSND Đặng Thái Sơn

NSND Đặng Thái Sơn (sinh năm 1958), con trai của bà Thái Thị Liên và nhạc sĩ Đặng Đình Hưng, là một trong những nghệ sĩ piano Việt Nam có tầm ảnh hưởng trên sân khấu âm nhạc cổ điển quốc tế. Năm 1984, khi mới 26 tuổi, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, trở thành người trẻ tuổi nhất trong lịch sử Việt Nam nhận được danh hiệu cao quý này.

Sớm bộc lộ năng khiếu âm nhạc, Đặng Thái Sơn được đào tạo bài bản và tiếp tục phát triển tài năng tại Nhạc viện Quốc gia Tchaikovsky ở Matxcơva. Quá trình học tập và rèn luyện tại đây đã tạo nền tảng quan trọng để ông từng bước khẳng định vị trí trên sân khấu âm nhạc quốc tế.

Bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp của Đặng Thái Sơn đến từ chiến thắng tại Cuộc thi piano quốc tế Frédéric Chopin, nơi ông trở thành nghệ sĩ châu Á đầu tiên giành giải Nhất. Thành tích này không chỉ đưa tên tuổi ông đến với công chúng yêu nhạc cổ điển trên toàn thế giới mà còn đánh dấu một cột mốc đáng nhớ của nền âm nhạc Việt Nam.

Sau thành công đó, Đặng Thái Sơn liên tục xuất hiện tại nhiều sân khấu hòa nhạc danh tiếng như Lincoln Center, Barbican Centre, Salle Pleyel và Suntory Hall. Song song với hoạt động biểu diễn, ông còn tham gia giảng dạy tại nhiều học viện âm nhạc uy tín, góp phần đào tạo và truyền cảm hứng cho các thế hệ nghệ sĩ trẻ.

Đặc biệt, ông là một trong 3 nghệ sĩ được lựa chọn biểu diễn tại chương trình Gala kỷ niệm 200 năm ngày sinh Frédéric Chopin, tiếp tục khẳng định vị thế của một nghệ sĩ piano Việt Nam trên sân khấu âm nhạc cổ điển thế giới.