Hàn Quốc và Nhật Bản đang dẫn đầu đà suy giảm của các thị trường chứng khoán toàn cầu – với mức giảm sâu hơn cả châu Âu – khi cú sốc dầu mỏ làm nổi bật sự phụ thuộc lớn của hai nền kinh tế này vào năng lượng nhập khẩu.

Thị trường chứng khoán Hàn Quốc và Nhật Bản đã lao dốc mạnh trong bối cảnh giá dầu tăng vọt, cho thấy các gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông đang gây áp lực lên tăng trưởng của những nền kinh tế phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu nhập khẩu.

Chỉ số Kospi đã giảm 12% kể từ khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát ngày 28/2, trong khi chỉ số Nikkei 225 của Tokyo mất gần 9%. Tuần trước, Hàn Quốc đã phải áp dụng biện pháp kiềm chế giá dầu nhằm hạn chế lạm phát, trong khi chi phí dầu thô tăng cao tiếp tục gây áp lực lên giá cả tại Nhật Bản, khiến Ngân hàng Trung ương Nhật Bản gặp khó khăn trong việc kiểm soát lạm phát mà không làm suy giảm tăng trưởng.

Mức bán tháo tại hai quốc gia này nghiêm trọng hơn so với châu Âu, nơi các chỉ số chuẩn tại Anh, Đức và Pháp giảm khoảng 7% do phụ thuộc vào khí đốt nhập khẩu từ vùng Vịnh. Chỉ số Hang Seng của Hồng Kông giảm hơn 4%, trong khi chỉ số CSI 300 của Trung Quốc ghi nhận mức giảm chưa đến 1%, trở thành thị trường hoạt động tốt nhất toàn cầu nhờ tỷ trọng lớn của năng lượng tái tạo. Chỉ số S&P 500 của Mỹ giảm 3,6%.

Ông Ray Sharma-Ong, Phó Giám đốc toàn cầu phụ trách giải pháp đa tài sản tại Aberdeen Investments, nhận định: "Thị trường cổ phiếu tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) đã bị bán tháo mạnh khi nhà đầu tư phản ứng với giá dầu tăng và bất ổn địa chính trị. Đây đều là các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng ròng, phần nào lý giải phản ứng tiêu cực của thị trường. Làn sóng bán tháo cũng phản ánh xu hướng chuyển dịch khỏi các ngành mang tính chu kỳ sang các tài sản phòng thủ". 

Trong hai tuần qua, cú sốc dầu mỏ đã bao trùm thị trường tài chính toàn cầu, khi sự chú ý của nhà đầu tư chuyển sang giá dầu sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, làm gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu. Giá dầu tăng cao đã làm dấy lên lo ngại về tình trạng “lạm phát đình trệ”, khiến các Ngân hàng Trung ương gặp khó khăn hơn trong việc nới lỏng chính sách tiền tệ – yếu tố thường hỗ trợ thị trường chứng khoán.

Với giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, các nhà kinh tế ước tính điều này có thể làm tăng thêm 0,7 điểm phần trăm lạm phát toàn cầu và làm giảm 0,4 điểm phần trăm tăng trưởng.

Theo Morgan Stanley, châu Á là khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào nhập khẩu năng lượng. Thâm hụt thương mại dầu khí chiếm 2,1% quy mô nền kinh tế khu vực, so với 1,5% của châu Âu. Trong đó, Hàn Quốc chịu ảnh hưởng lớn nhất với thâm hụt năng lượng tương đương 4,3% GDP, tiếp theo là Nhật Bản (2,7%) và Trung Quốc (1,8%).

Động thái áp trần giá dầu của Seoul được ING cảnh báo có thể làm "méo mó" cung - cầu và gây ra các vấn đề nghiêm trọng hơn về lâu dài. Nhiều quốc gia châu Á khác cũng đang triển khai biện pháp ứng phó với khủng hoảng năng lượng, như Thái Lan yêu cầu công chức làm việc tại nhà và Philippines áp dụng tuần làm việc bốn ngày đối với nhân viên chính phủ.

Trước khi căng thẳng Trung Đông leo thang, Hàn Quốc và Nhật Bản là hai thị trường tăng trưởng mạnh nhất châu Á, nhờ nhu cầu toàn cầu đối với chip nhớ phục vụ trí tuệ nhân tạo – do SK Hynix sản xuất – cùng các gói kích thích kinh tế mới của Tokyo giúp cải thiện triển vọng tăng trưởng. Trong hai tháng đầu năm, Kospi tăng tới 48% còn Nikkei 225 tăng 17%.

Tuy nhiên, phản ứng trước căng thẳng Trung Đông diễn ra rất mạnh mẽ: ngày 4/3, Kospi giảm tới 12% – mức giảm trong ngày lớn nhất lịch sử – buộc thị trường phải tạm ngừng giao dịch để hạ nhiệt làn sóng bán tháo hoảng loạn.

Ông Stephen Innes, đối tác quản lý tại SPI Asset Management, nhận định: “Nhật Bản và Hàn Quốc là những cỗ máy công nghiệp khổng lồ vận hành bằng dầu nhập khẩu. Khi giá dầu tăng vọt, tác động lập tức lan vào toàn bộ hệ thống doanh nghiệp: chi phí đầu vào tăng, kỳ vọng lạm phát leo thang và dự báo lợi nhuận bị điều chỉnh giảm nhanh hơn tốc độ cập nhật của các nhà phân tích. Đây chẳng khác nào một loại ‘thuế’ được áp lên toàn bộ nền kinh tế chỉ sau một đêm”.

Khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bước sang tuần thứ ba, vẫn chưa có dấu hiệu ngừng. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết lực lượng Mỹ đã tấn công các mục tiêu quân sự tại đảo Kharg của Iran, đồng thời cảnh báo các cuộc tấn công có thể mở rộng sang cơ sở hạ tầng năng lượng nếu Tehran cản trở hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Dù lịch sử cho thấy căng thẳng tại Trung Đông thường không kéo dài, các biến động mạnh vẫn sẽ chi phối thị trường trong ngắn hạn, theo BNP Paribas.

Ông William Bratton, Giám đốc của ngân hàng Pháp, nhận định: “Chúng tôi đưa ra quan điểm này với lưu ý rằng các sự kiện đang diễn biến rất nhanh và khó lường. Chính trạng thái VUCA (biến động, bất định, phức tạp và mơ hồ) này đang dẫn dắt tâm lý thị trường”.