Jon Feldhammer, giống như nhiều cư dân California khác, thường xuyên bắt gặp những người vận động cầm bảng và giấy ký tên tại các siêu thị hoặc trên đường đi làm. Họ đang tham gia chiến dịch thu thập gần 900.000 chữ ký cần thiết để đưa đề xuất thuế tỷ phú của bang ra trưng cầu dân ý vào tháng 11.

Tuy nhiên, Feldhammer không hề có ý định ký tên, ông đứng ở phía đối lập trong cuộc chiến này.

Là đối tác của hãng luật Baker Botts, Feldhammer là một trong nhiều luật sư cấp cao, nhà vận động hành lang và lãnh đạo doanh nghiệp đang tích cực phản đối sáng kiến này. Đề xuất thuế sẽ áp dụng một khoản thuế một lần (one-time levy) ở mức 5% đối với những cư dân California có tài sản ròng vượt 1 tỷ USD.

“Tôi đang phối hợp với các family office (các tổ chức quản lý tài sản của gia đình siêu giàu), và sự phối hợp này liên quan đến một số lượng rất lớn những người sẽ bị ảnh hưởng bởi loại thuế này”, Feldhammer cho biết.

Điều đó đặt ông vào trung tâm của một trong những cuộc đối đầu chính trị và kinh tế gây tranh cãi nhất trong lịch sử California - một cuộc chiến có thể tạo ra tác động lan rộng trên toàn nước Mỹ.

Nhiều cư dân giàu nhất của bang đã tăng tốc nỗ lực nhằm ngăn chặn sáng kiến trưng cầu dân ý này. Một số tỷ phú, bao gồm nhà đầu tư mạo hiểm Peter Thiel và đồng sáng lập Google Sergey Brin, đã chi hàng triệu USD cho chiến dịch phản đối và thậm chí đe dọa rời khỏi bang. Trong một số trường hợp, họ đã bắt đầu cắt giảm sự gắn kết với California.

Thống đốc bang thuộc Đảng Dân chủ Gavin Newsom cũng đã xung đột với công đoàn ngành y tế - tổ chức đề xuất sáng kiến thuế này - khi cho rằng loại thuế như vậy có thể khiến những doanh nhân tạo ra phần lớn sự giàu có của bang rời đi. Quan điểm đó đặt ông vào thế đối lập với Ro Khanna, một nghị sĩ Đảng Dân chủ của California và là người ủng hộ mạnh mẽ loại thuế này.

Giữa cuộc đối đầu này, California đã trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận trên toàn nước Mỹ về cách đánh thuế đối với tầng lớp siêu giàu - nhóm đã chứng kiến tài sản tăng vọt kể từ năm 2017.

Các đề xuất tương tự cũng đang xuất hiện trên khắp nước Mỹ. Bang Washington tuần này đã thông qua một loại “thuế triệu phú” hằng năm. Thị trưởng mới đắc cử của New York City, Zohran Mamdani, đang vận động cơ quan lập pháp bang thông qua một loại thuế tương tự. Tại Rhode Island, Thống đốc Dan McKee gần đây cũng đề xuất tăng thuế đối với các triệu phú nhằm bù đắp thâm hụt ngân sách.

Đối với những người ủng hộ, các biện pháp này là cách tăng nguồn thu ngân sách từ một nhóm nhỏ siêu giàu, những người thường sử dụng các công cụ tài chính để giảm đáng kể nghĩa vụ thuế của mình. Ngược lại, những người phản đối cho rằng đây là một nỗ lực mang tính cấu trúc sai lầm nhằm tịch thu tài sản của những lãnh đạo doanh nghiệp sáng tạo nhất trong xã hội.

Dù kết quả tại California ra sao - nơi có khoảng 200 trong gần 1.000 tỷ phú của nước Mỹ - nhiều người giàu nhất nước đang huy động nguồn lực cho một cuộc chiến chính sách có thể tiếp tục diễn ra tại Washington và các nghị viện bang trên toàn quốc.

“Hãy để 1.000 bông hoa cùng nở”

Đề xuất thuế tài sản tại California đã khiến nhiều tỷ phú trong bang phẫn nộ. Ron Conway, một nhà đầu tư mạo hiểm kỳ cựu và người gây quỹ lâu năm cho Đảng Dân chủ, nói với DealBook: “Đây là bi kịch lớn nhất mà bang này từng phải đối mặt”.

Theo Dan Newman - một nhà tư vấn chính trị điều hành Stop the Squeeze (một Ủy ban Hành động Chính trị phản đối đề xuất thuế tài sản đối với tỷ phú tại bang California), một ủy ban hành động chính trị phản đối đề xuất - Conway đã trở thành người điều phối các lực lượng chống lại loại thuế này. Tổ chức của Newman nhận được khoản đóng góp 100.000 USD từ Conway.

Các nhóm như Stop the Squeeze và Golden State Promise - một PAC (Ủy ban Hành động Chính trị) có liên hệ với tỷ phú tiền điện tử Chris Larsen - đang vận động các quan chức được bầu và các nhóm lợi ích khác công khai phản đối dự luật, đồng thời chuẩn bị cho một cuộc chiến pháp lý nếu thuế được ban hành.

Sergey Brin gần đây cũng cam kết 20 triệu USD nhằm phá vỡ kế hoạch đánh thuế này thông qua một chiến lược khác: tài trợ cho ba sáng kiến trưng cầu dân ý có thể làm suy yếu luật thuế tài sản.

Một sáng kiến do ủy ban Building a Better California (được Brin tài trợ) đề xuất nhằm cấm các loại thuế hồi tố. Biện pháp này nhắm trực tiếp vào đề xuất thuế tỷ phú, vốn sẽ áp dụng với những tỷ phú dựa trên tình trạng cư trú của họ vào ngày 1/1/2026.

“Các PAC đều phối hợp với nhau, và chúng tôi phối hợp theo triết lý: hãy để 1.000 bông hoa cùng nở”, Conway nói.

Một trong những lo ngại trung tâm của Conway là thuế này có thể khiến những nhà đổi mới và nguồn thu thuế của họ rời khỏi bang.

“Người sáng lập Google tiếp theo hay OpenAI tiếp theo có thể sẽ quyết định chuyển sang bang khác”, Conway nói. “Bạn không thể định giá được tổn thất đó”.

Đó cũng là lý do một số chính trị gia Dân chủ như Gavin Newsom phản đối loại thuế này. Theo Văn phòng Phân tích Lập pháp của bang, thuế một lần này có thể tạo ra hàng chục tỷ USD nguồn thu, nhưng đồng thời gây tổn thất hơn 100 triệu USD doanh thu thuế mỗi năm do tỷ phú rời bang và các tác động kinh tế khác.

Cuối năm 2025, Sergey Brin và Larry Page, hai nhà đồng sáng lập Google, đã bắt đầu giảm sự gắn kết với California. Page đã nộp hồ sơ để chuyển hoặc di dời 45 công ty trách nhiệm hữu hạn (LLC) ra khỏi bang. Brin cũng làm điều tương tự với 15 LLC, bao gồm một công ty liên quan đến siêu du thuyền và một công ty gắn với nhà ga hàng không tư nhân.

Cũng vào cuối năm 2025, tỷ phú Peter Thiel thông báo công ty Thiel Capital đã mở văn phòng tại Miami. Trong khi đó David Sacks, đồng sáng lập Craft Ventures và là người liên lạc chính giữa chính quyền Trump và ngành công nghệ, cho biết ông và công ty đã chuyển đến Austin, Texas.

Một “Kỷ nguyên Vàng mới”

Những nỗ lực đánh thuế tỷ phú gần đây - bao gồm đề xuất của Tổng thống Joe Biden - đã thất bại. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán bùng nổ, khiến tài sản của những người giàu nhất nước Mỹ tập trung hơn nữa, có thể đang làm thay đổi thái độ của công chúng.

Theo dữ liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), 0,1% người giàu nhất nước Mỹ sở hữu 13,7 nghìn tỷ USD cổ phiếu và quỹ tương hỗ - gần gấp đôi so với 7,1 nghìn tỷ USD do 90% người Mỹ ở phía dưới nắm giữ.

Việc thuyết phục cử tri - những người ngày càng hoài nghi đối với giới tỷ phú - bỏ phiếu chống lại thuế tài sản có thể sẽ khó khăn. Một khảo sát gần đây của Politico và Trung tâm Nghiên cứu Dư luận Citrin thuộc Đại học California, Berkeley cho thấy 50% cư dân California ủng hộ thuế này, trong khi 28% phản đối. Một khảo sát của YouGov vào tháng 1 cho thấy 60% người Mỹ tin rằng các tỷ phú không bị đánh thuế đủ.

Những người ủng hộ cho rằng khi tài sản của giới giàu tăng mạnh, hệ thống thuế lũy tiến hiện tại không còn theo kịp, và thuế tài sản là cách tốt nhất để huy động nguồn lực nhằm cân đối các ngân sách đang phình to.

Tài sản của các tỷ phú thường nằm trong cổ phiếu và các tài sản tài chính khác, cho phép họ vay tiền dựa trên tài sản đó để chi tiêu, từ đó giảm hoặc thậm chí loại bỏ nghĩa vụ thuế.

Theo John Ricco, nhà nghiên cứu chính sách thuế tại Budget Lab của Đại học Yale, một loại thuế tỷ phú hằng năm có thể giúp giảm bất bình đẳng nếu được triển khai hiệu quả. Việc đánh thuế trực tiếp vào tài sản có thể tạo ra nguồn thu ổn định và dần thu hẹp khoảng cách giàu nghèo.

Tuy nhiên, việc thực hiện sẽ vô cùng phức tạp. Chính phủ sẽ phải theo dõi toàn bộ tài sản lớn của từng tỷ phú và định giá lại hàng năm. Để định giá các tài sản tư nhân, Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) sẽ phải xây dựng mô hình định giá mới và mở rộng đáng kể năng lực kiểm toán.

Ricco cho biết việc áp dụng thuế tài sản sẽ đòi hỏi “một khoản đầu tư chưa từng có vào IRS”.

Vượt ra ngoài California

Bất kể đề xuất thuế tại California kết thúc ra sao, những người giàu nhất nước Mỹ đang phải đối mặt với nguy cơ thuế cao hơn tại nhiều bang và cả cấp liên bang.

Ida Eskamani, giám đốc cấp cao tại tổ chức phi lợi nhuận State Innovation Exchange, cho biết: “Chúng tôi đang nhận thấy sự quan tâm từ các nhà lập pháp đối với chính sách thuế tài sản nhiều hơn bao giờ hết”.

Tổ chức của bà đã ghi nhận hơn 100 dự luật thuế nhắm vào người có thu nhập cao hoặc các tập đoàn được đề xuất tại các cơ quan lập pháp bang trong năm 2026.

Giống như tại California, một số cá nhân giàu có đang phản ứng bằng cách rời khỏi bang. Tuần này, ngay trước khi cơ quan lập pháp bang Washington thông qua thuế triệu phú, cựu CEO Starbucks Howard Schultz thông báo ông và vợ sẽ chuyển đến Miami.

Những người rời bang để tránh chính sách thuế cũng có thể phải đối mặt với khả năng thuế tài sản cấp liên bang. Loại thuế này vừa được Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Hạ nghị sĩ Ro Khanna đề xuất trong tháng này.

Các học giả luật vẫn còn tranh luận liệu một loại thuế tài sản cấp liên bang có đòi hỏi sửa đổi Hiến pháp Mỹ hay không.

Theo Gabriel Zucman, một trong những nhà kinh tế giúp thiết kế luật thuế tại California, trong lịch sử các chính sách thuế của bang thường mở đường cho chính sách cấp quốc gia. Trước khi thuế thu nhập liên bang được phê chuẩn vào năm 1913, một số bang đã áp dụng thuế thu nhập riêng của họ.

Ông cho rằng cần có những bang như California - “tiên phong và chứng minh rằng việc đánh thuế tài sản là khả thi”.