Nhận diện điểm nghẽn trong phát triển vùng trồng

Diễn đàn “Phát triển nguyên liệu dứa và chanh dây đáp ứng nhu cầu chế biến và xuất khẩu tại vùng Bắc Trung Bộ” được tổ chức nhằm nhận diện những hạn chế trong phát triển vùng nguyên liệu, thúc đẩy liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ, hướng tới hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Thực tế cho thấy, tiềm năng về đất đai, khí hậu và thị trường chỉ có thể chuyển hóa thành hiệu quả kinh tế khi những hạn chế trong tổ chức sản xuất, chất lượng giống, ứng dụng khoa học kỹ thuật và liên kết tiêu thụ được giải quyết đồng bộ.  Đặc biệt, việc phát triển vùng trồng cần gắn với nhu cầu nguyên liệu của doanh nghiệp chế biến, tránh tình trạng mở rộng diện tích nhưng thiếu đầu ra ổn định.

Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra là tổ chức lại sản xuất theo nhu cầu thị trường, khắc phục tình trạng phát triển vùng trồng thiếu đồng bộ với năng lực chế biến và tiêu thụ. Theo đó, từ khâu lựa chọn giống, xây dựng quy trình canh tác, quản lý dịch hại đến bố trí thời vụ đều cần được thực hiện trên cơ sở yêu cầu cụ thể của doanh nghiệp thu mua, chế biến. Đây cũng là cơ sở để nâng cao tính đồng nhất về chất lượng nguyên liệu và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phục vụ xuất khẩu.

Đối với cây dứa, các đại biểu tập trung trao đổi về tiềm năng mở rộng thị trường xuất khẩu, những yêu cầu kỹ thuật trong phát triển vùng nguyên liệu và chính sách hỗ trợ sản xuất tại địa phương. Trong đó, xây dựng vùng trồng tập trung, áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật và tăng cường liên kết với doanh nghiệp được xác định là những hướng đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, hạn chế rủi ro thị trường và bảo đảm nguồn cung nguyên liệu cho chế biến.

Đối với cây chanh dây, bên cạnh tiềm năng phát triển sản phẩm phục vụ chế biến sâu, các yêu cầu về chất lượng giống, quản lý sâu bệnh và duy trì năng suất ổn định cũng cần được chú trọng. Các giải pháp kỹ thuật phải phù hợp với điều kiện sinh thái của từng vùng, qua đó bảo đảm hiệu quả kinh tế và tính bền vững trong quá trình mở rộng sản xuất. Cùng với việc hoàn thiện quy trình canh tác, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số cũng được đặt ra nhằm nâng cao hiệu quả quản lý vùng nguyên liệu. Các công cụ hỗ trợ kỹ thuật, trong đó có ứng dụng trợ lý canh tác 2Nông, được giới thiệu để giúp người sản xuất tiếp cận thông tin, sử dụng vật tư nông nghiệp hợp lý và từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất.

Đồng bộ giải pháp mở rộng chuỗi giá trị

Để khắc phục những hạn chế trong phát triển vùng trồng, các nội dung thảo luận nhấn mạnh vai trò kết nối của hợp tác xã và trách nhiệm đồng hành của doanh nghiệp. Trong đó, hợp tác xã cần phát huy vai trò tổ chức sản xuất, tập hợp nông dân và kết nối với đơn vị thu mua; doanh nghiệp cần tham gia hướng dẫn kỹ thuật, xác định yêu cầu chất lượng, tổ chức thu mua và xây dựng quan hệ hợp tác ổn định với người trồng. Đồng thời, chính sách hỗ trợ cần tập trung giải quyết những điều kiện thiết yếu để phát triển vùng nguyên liệu, thay vì chỉ chú trọng khuyến khích mở rộng diện tích.

Đồng chí Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cho biết, dứa được xác định là một trong những cây trồng chủ lực của tỉnh, có lợi thế về điều kiện sản xuất và chất lượng. Diện tích dứa nguyên liệu đã tăng từ khoảng 2.000ha lên gần 3.000ha. Tỉnh đã ban hành chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp giai đoạn 2026-2030, đồng thời triển khai kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu gắn với hợp tác cùng Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao đầu tư nhà máy chế biến hoa quả, hướng tới mục tiêu phát triển trên 11.000ha dứa vào năm 2030.

Ở góc độ liên kết ngành hàng, ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu phát triển vùng nguyên liệu theo chuỗi liên kết, xuyên suốt từ cung ứng giống, tổ chức canh tác đến thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm. Theo đó, việc ký kết hợp đồng với doanh nghiệp giúp nông dân hạn chế rủi ro khi thị trường biến động, đồng thời bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định phục vụ chế biến. Phát triển vùng nguyên liệu tập trung, sản xuất đúng quy trình và duy trì liên kết lâu dài với doanh nghiệp là nền tảng để nâng cao thu nhập cho nông dân, gia tăng giá trị chế biến và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh cây dứa, chanh dây cũng có tiềm năng tạo giá trị kinh tế cao, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và bổ sung nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến, xuất khẩu. Để khai thác hiệu quả lợi thế này, các địa phương cần chú trọng phát triển vùng trồng tập trung, quy mô phù hợp, bảo đảm chất lượng nguyên liệu và gắn kế hoạch sản xuất với nhu cầu của doanh nghiệp. Qua đó, từng bước hình thành chuỗi cung ứng ổn định, nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Với sự tham gia của Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, việc phát triển vùng nguyên liệu dứa, chanh dây tại Bắc Trung Bộ được kỳ vọng sẽ có thêm điều kiện để chuyển từ sản xuất phân tán sang tổ chức sản xuất hàng hóa tập trung. Tăng cường liên kết từ cung ứng giống, canh tác đến thu hoạch, chế biến và tiêu thụ sẽ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, cải thiện thu nhập cho người trồng, đồng thời tạo nền tảng để nông nghiệp khu vực phát triển ổn định và bền vững.