Từ thần đồng được tung hô đến cú ngã vì bê bối học thuật

Một nữ nhà văn từng được ca ngợi là "thần đồng văn học" của Trung Quốc đã bị thu hồi bằng thạc sĩ sau khi bị kết luận đạo văn trong luận án.

Jiang Fangzhou (36 tuổi) sinh ra trong một gia đình bình thường ở tỉnh Hồ Bắc. Mẹ cô là giáo viên ngữ văn kiêm cây bút viết trên mạng, còn cha là cảnh sát đường sắt. Tuy nhiên, con đường trở thành "thần đồng" của Jiang từng khiến nhiều bậc phụ huynh Trung Quốc xem cô là hình mẫu lý tưởng để con cái noi theo.

Jiang bắt đầu viết từ năm 7 tuổi và xuất bản cuốn sách đầu tay "Open the Skylight" khi mới 9 tuổi. Tác phẩm lấy cảm hứng từ trải nghiệm làm lớp trưởng của cô, được ca ngợi là một tác phẩm văn học thiếu nhi do chính một đứa trẻ sáng tác.

Đến năm 11 tuổi, cô tiếp tục xuất bản một tiểu thuyết khai thác các chủ đề như tuổi dậy thì, bạo lực học đường và nhiều vấn đề xã hội khác dưới góc nhìn của một học sinh tiểu học.

Danh tiếng của Jiang tiếp tục theo cô bước vào giảng đường đại học. Năm 2008, cô đạt 561/750 điểm trong kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia vốn nổi tiếng khắc nghiệt, nhưng vẫn được nhận vào khoa Báo chí của Đại học Thanh Hoa thông qua diện tuyển sinh đặc biệt - tương đương với việc được cộng thêm khoảng 60 điểm.

Được biết Đại học Thanh Hoa là một trong những trường đại học danh giá nhất Trung Quốc và thường xuyên góp mặt trong nhóm trường hàng đầu châu Á cũng như thế giới. Đây là nơi đào tạo nhiều nhà khoa học, doanh nhân và quan chức cấp cao của Trung Quốc, đồng thời nổi tiếng với tiêu chuẩn tuyển sinh vô cùng khắt khe.

Do đó, quyết định này từng gây tranh cãi khi nhiều ý kiến cho rằng Đại học Thanh Hoa đã tận dụng danh tiếng của Jiang và làm suy giảm tính công bằng của kỳ thi.

Nhà trường khi đó giải thích rằng các chuyên gia đánh giá cô sở hữu năng lực viết lách xuất sắc cùng tiềm năng đặc biệt, đồng thời cho rằng nếu chỉ dựa vào điểm số sẽ dễ bỏ lỡ những tài năng khác thường.

Ngay khi còn là sinh viên, Jiang đã trở thành cộng tác viên của tạp chí có ảnh hưởng New Weekly ở miền Nam Trung Quốc. Sau khi tốt nghiệp, cô được bổ nhiệm làm phó tổng biên tập.

Jiang cũng từng tháp tùng cố Thủ tướng Li Keqiang trong chuyến thăm Colombia để tham gia chương trình giao lưu văn học, đồng thời đi nhiều nơi trên khắp Trung Quốc để diễn thuyết về sáng tác và tuổi thơ đặc biệt của mình.

Năm 2019, cô nhận bằng thạc sĩ của Đại học Nhân dân Trung Quốc. Nhà văn Yan Lianke từng nhận xét những suy ngẫm của Jiang về văn chương vượt xa độ tuổi cũng như thế hệ của cô. Một học giả khác thậm chí cho rằng Jiang đọc nhiều sách hơn không ít giáo sư đại học.

Bê bối đạo văn khiến danh tiếng sụp đổ

Hào quang quanh Jiang bắt đầu rạn nứt từ chính luận văn thạc sĩ của cô.

Tháng 8/2025, giáo sư triết học Xiao Ying của Đại học Thanh Hoa công khai cáo buộc Jiang có hành vi đạo văn nghiêm trọng và gian lận học thuật trong luận văn thạc sĩ, sau đó tiếp tục công bố thêm các bằng chứng.

Jiang bác bỏ toàn bộ cáo buộc, cho rằng đây là những thông tin mang tính vu khống.

Ngày 5/7, Đại học Nhân dân Trung Quốc ban đầu kết luận Jiang không có hành vi gian lận học thuật, chỉ mắc một số lỗi diễn đạt không phù hợp. Người hướng dẫn luận văn của cô bị cấm tuyển nghiên cứu sinh mới trong vòng 1 năm.

Nhưng chỉ vài ngày sau, trường bất ngờ đảo ngược quyết định. Sau cuộc điều tra lại, trường xác định Jiang đã có hành vi đạo văn và quyết định thu hồi bằng thạc sĩ.

Theo kết luận của nhà trường, có 9 đoạn trong luận văn của Jiang trùng lặp với một công trình nghiên cứu ở nước ngoài nhưng không trích dẫn nguồn đầy đủ.

Ngày 13/7, Jiang chấp nhận hình thức xử lý và gửi lời xin lỗi tới người hướng dẫn cũng như độc giả.

Vụ việc nhanh chóng trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội Trung Quốc , thu hút hơn 200 triệu lượt xem. Theo truyền thông địa phương, trước đó các tác phẩm của Jiang cũng từng bị cộng đồng mạng nghi ngờ vay mượn ý tưởng từ nhiều tác phẩm văn học thế giới.

Một người dùng mạng bình luận: "Trong học thuật không có đặc quyền dành cho 'thiên tài'. Nhưng trong một xã hội quá khát khao thành công nhanh chóng, người ta lại dễ tôn sùng câu chuyện về những thiên tài".

Một ý kiến khác cho rằng Jiang đã bị đặt lên "bệ thờ" quá sớm và bị cuốn theo cuộc sống xoay quanh những "ấn phẩm" và "lưu lượng". Người này cũng nói rằng cách giáo dục của cha mẹ đã khiến cô không có được một tuổi thơ bình thường.

Một cư dân mạng khác viết: "Xã hội không chỉ nên nhìn vào sự sụp đổ của một thần đồng, mà còn phải đặt câu hỏi vì sao một luận văn không đạt chuẩn lại có thể được thông qua ngay từ đầu".