Làn sóng biểu tình do Gen Z dẫn dắt đang lan rộng tại nhiều quốc gia châu Âu, với những yêu cầu trải dài từ tăng đầu tư cho giáo dục, giải quyết khủng hoảng nhà ở đến cải thiện cơ hội việc làm và chống tham nhũng. Dù mỗi phong trào có nguyên nhân riêng, điểm chung là nỗi lo thế hệ trẻ khó có được cuộc sống tốt hơn cha mẹ mình.

Tại Pháp, sinh viên xuống đường ủng hộ giáo viên đình công. Ở Tây Ban Nha, việc một phụ nữ 87 tuổi tên Maricarmen Abascal bị đuổi khỏi nhà trở thành chất xúc tác cho các cuộc biểu tình. Trong khi đó, phong trào sinh viên tại Albania bắt đầu từ kế hoạch phát triển một dự án cao cấp được Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump, hậu thuẫn.

Những sự kiện khác nhau đang hội tụ thành làn sóng phản đối rộng lớn, thu hút nhiều bất mãn vốn tồn tại trong xã hội. Người trẻ không chỉ lên tiếng về những vấn đề trước mắt mà còn bày tỏ lo ngại họ sẽ không có được những cơ hội như thế hệ đi trước. 

Những bất mãn vượt qua biên giới

Các phong trào biểu tình tại châu Âu đang có sự liên kết rõ rệt. Người biểu tình ở Italy và Hy Lạp sử dụng khẩu hiệu nhắc đến những người xuống đường tại Pháp. Các cuộc biểu tình về nhà ở ở Tây Ban Nha lan sang Bồ Đào Nha. Những hội sinh viên ở nhiều quốc gia cũng chia sẻ kinh nghiệm và cách thức tổ chức với nhau.

Alice de Brito, Phó chủ tịch UNEF, công đoàn sinh viên lớn nhất Pháp, nói với CNN rằng bà nhận thấy những điểm tương đồng giữa các phong trào nhiều hơn khác biệt.

Theo bà, các yêu cầu chung tập trung vào tăng đầu tư cho giáo dục, đại học và giới trẻ, đồng thời giải quyết chi phí sinh hoạt và nhà ở.

Quan điểm này cũng xuất hiện trong lời kêu gọi của Sabrina Brizzola, lãnh đạo một hội sinh viên Italy. Tại cuộc tuần hành cuối tuần trước, bà kêu gọi người trẻ lên tiếng vì những ngôi trường an toàn, việc làm xứng đáng, hệ thống y tế công và công bằng xã hội.

Julius Fintelmann, đồng sáng lập kiêm tổng biên tập bản tin hằng ngày European Correspondent, cho rằng các cuộc biểu tình phản ánh sự thất vọng trước việc chính trị châu Âu không đáp ứng được kỳ vọng của thế hệ tiếp theo.

Ngoài giáo dục và nhà ở, ông chỉ ra sự bất định ngày càng lớn trên thị trường lao động, trong đó trí tuệ nhân tạo tác động không cân xứng đến các công việc dành cho người mới vào nghề. Khủng hoảng khí hậu cũng góp phần tạo nên sự bất mãn của Gen Z.

Theo Fintelmann, lời hứa của nền dân chủ tự do rằng thế hệ sau sẽ có cuộc sống tốt hơn thế hệ hiện tại không còn được bảo đảm.

Áp lực này xuất hiện trong bối cảnh kinh tế khó khăn tại nhiều nước thành viên Liên minh châu Âu. Hy Lạp, Italy, Pháp, Bỉ, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là những quốc gia chịu ảnh hưởng rõ rệt từ các cuộc biểu tình, đồng thời phải đối mặt với triển vọng kinh tế ảm đạm và nợ công cao, hạn chế khả năng tăng chi tiêu công.

Tại Pháp, lợi suất trái phiếu tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2002 vào hôm thứ Tư, gây thêm sức ép lên ngân sách chính phủ.

Giáo dục trở thành điểm nóng tại Pháp

Biểu tình sinh viên vào đầu năm học không phải hiện tượng mới tại Pháp. Theo Alice de Brito, trong chín năm qua, các cuộc xuống đường thường diễn ra vào tháng 9 và tháng 10, khi học sinh, sinh viên trở lại trường và nhận thấy tình trạng thiếu giáo viên, trang thiết bị không đáp ứng nhu cầu.

Tuy nhiên, phong trào năm nay đã mở rộng mạnh hơn. Sinh viên yêu cầu giảm sĩ số lớp học, tăng chi tiêu cho giáo viên, đầu tư cơ sở hạ tầng có khả năng chống chịu trước khủng hoảng khí hậu và chấm dứt bạo lực của cảnh sát đối với người trẻ.

“Người ta đã mệt mỏi vì phải chờ đợi câu trả lời”, de Brito nói với CNN.

Bất mãn về giáo dục không chỉ giới hạn tại Pháp. Theo Reuters, hàng nghìn học sinh, sinh viên và giáo viên đã tuần hành tại Hy Lạp. Một nhóm người biểu tình tập trung bên ngoài Quốc hội ở Athens, hô vang khẩu hiệu kêu gọi giáo dục công miễn phí từ Hy Lạp đến Pháp.

Tại Rome, khi sinh viên chiếm giữ một trường trung học vào ngày 7/10, dòng đầu tiên trong tuyên bố giải thích hành động của họ có cụm từ “như ở Pháp”.

Dù vậy, chính phủ Italy tìm cách bác bỏ những điểm tương đồng giữa phong trào trong nước và các cuộc biểu tình tại Pháp. Đầu tháng này, Bộ trưởng Giáo dục Giuseppe Valditara khẳng định tình hình Italy rất khác biệt.

Ông cũng nhắc lại lập luận của phe cực hữu rằng biểu tình tại Pháp bắt nguồn từ khó khăn trong việc hòa nhập học sinh thuộc thế hệ thứ hai của người nhập cư vào hệ thống trường học, vấn đề mà theo ông không tồn tại tại Italy.

Khủng hoảng nhà ở kéo người trẻ xuống đường

Nếu giáo dục là một trong những điểm chung nổi bật của phong trào, nhà ở cũng đang trở thành vấn đề vượt qua biên giới quốc gia.

Tại Italy, người biểu tình cho biết họ theo dõi sát phong trào phản đối giá nhà tại Tây Ban Nha, vốn bùng phát mạnh từ tháng 9 và cuối cùng buộc chính phủ nước này kêu gọi tổ chức bầu cử sớm.

Với nhiều sinh viên, khả năng tiếp cận nhà ở giá phải chăng gắn trực tiếp với cơ hội học tập. Elisa Pastore, một sinh viên tham gia khu lều trại biểu tình tại Rome, nói với CNN rằng cô và anh trai gần như không đủ tiền thuê căn phòng ở chung tại thủ đô Italy, nơi cả hai theo học đại học.

Trong nửa đầu chương trình học, trước khi anh trai bắt đầu đại học, Pastore phải di chuyển 120 km, tương đương 75 dặm, từ khu vực bên ngoài Rome để tiết kiệm chi phí.

Tại Bồ Đào Nha, hàng nghìn người tập trung tại quảng trường Rossio, một trong những quảng trường đông đúc nhất Lisbon, vào mỗi buổi tối trong tuần được đề cập. Một số người dựng lều tại đây.

Việc 55 người bị bắt vào rạng sáng thứ Ba đã dẫn đến các cuộc biểu tình tiếp theo. Người xuống đường mang theo cờ với khẩu hiệu “Casas para morar”, có nghĩa là “Nhà để ở”, đồng thời yêu cầu áp trần mức tăng tiền thuê và đảo ngược đạo luật mới giúp việc trục xuất người thuê nhà trở nên dễ dàng hơn.

Vấn đề nhà ở cũng cho thấy các cuộc biểu tình không chỉ thu hút Gen Z. Những khó khăn về chi phí sinh hoạt có thể vượt qua ranh giới thế hệ, kéo cả người lớn tuổi tham gia phong trào.

Từ giá nhiên liệu đến chống tham nhũng

Không phải mọi cuộc biểu tình tại châu Âu đều do sinh viên dẫn dắt hoặc tập trung vào giáo dục và nhà ở.

Tại Italy, các tài xế xe tải phong tỏa giao thông để phản đối giá nhiên liệu tăng sau cuộc chiến Iran. Hoạt động này khiến việc sản xuất phô mai mozzarella làm từ sữa trâu và một số loại mì ống bị đình trệ.

Trong khi đó, các cuộc biểu tình kéo dài tại Albania và Serbia tập trung nhiều hơn vào chống tham nhũng, sau đó phát triển thành những phong trào tìm cách lật đổ chính phủ.

Tại Albania, sau khi biểu tình trở nên bạo lực vào tuần trước, Thủ tướng Edi Rama bác bỏ lời kêu gọi từ chức. Ông cáo buộc người biểu tình đe dọa kế hoạch đưa đất nước gia nhập Liên minh châu Âu và quy trách nhiệm cho các đối thủ chính trị về tình trạng bất ổn.

Một người biểu tình nói với Reuters rằng họ muốn thay đổi, muốn cách mạng và một chính phủ mới, đồng thời khẳng định không tìm kiếm đàm phán.

Tại Serbia, phong trào do sinh viên dẫn dắt đã định hình chính trị đất nước trong hai năm qua. Trước cuộc bầu cử quốc hội vào Chủ nhật, phong trào này đang trở thành lực lượng đối lập đáng gờm nhất với nhà lãnh đạo lâu năm Aleksandar Vucic.

Các cuộc xuống đường tiếp tục mở rộng

Tại Pháp, hàng chục nghìn người tiếp tục tuần hành vào hôm thứ Bảy tại các thành phố Paris, Marseille, Lyon, Lille, Orléans và Bordeaux.

Cuộc tuần hành ở Paris do UNEF tổ chức, với sự tham gia của CGT, một trong những công đoàn lớn nhất nước Pháp, cùng nông dân, các nhà hoạt động khí hậu và phong trào Áo vàng. Phong trào này xuất hiện lần đầu vào năm 2018 trong các cuộc biểu tình phản đối chi phí nhiên liệu.

Trong phần lớn tuần đó, nhà chức trách Pháp đã nỗ lực ngăn chặn tình trạng mất trật tự công cộng tương tự những gì xảy ra vào cuối tuần trước.

Làn sóng phản đối cũng đang được nối dài bằng các kế hoạch hành động mới. Những công đoàn lớn tại Pháp và Tây Ban Nha kêu gọi tổng đình công lần lượt vào ngày 5/11 và 11/11.

Tại Đức, một nhóm mang tên “Gen Z regelt”, có nghĩa là “Gen Z sẽ giải quyết”, kêu gọi biểu tình trên toàn quốc vào ngày 31/10. Các hội sinh viên tại Anh và Italy cũng lên kế hoạch tổ chức ngày hành động vào 20/11 nhằm phản đối chi phí giáo dục tăng cao.

Từ giáo dục, nhà ở đến việc làm và chống tham nhũng, các cuộc biểu tình cho thấy những bất mãn của người trẻ đang vượt khỏi phạm vi từng quốc gia. Khi nhiều phong trào cùng đặt câu hỏi về cơ hội của thế hệ tiếp theo, sức ép đối với các chính phủ châu Âu tiếp tục gia tăng.