Bên ngoài thành phố Nagpur - một trong những nơi nóng nhất thế giới - các kỹ sư thường xuyên kiểm tra những máy biến áp được gắn thêm nhiều bộ làm mát cỡ lớn, còn các trạm điện phải vận hành thêm quạt công suất cao để chống quá nhiệt.

Trong buổi sáng tháng 5 này, khi mùa mưa còn chưa tới, tin tức vẫn tương đối khả quan: Nhờ các thiết bị mới, lưới điện vẫn đủ sức đáp ứng nhu cầu tiêu thụ tăng vọt và nền nhiệt trung bình vượt quá 40 độ C, ngay cả trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng lịch sử khiến nhiều người lo ngại xảy ra mất điện trên diện rộng.

Nhưng với hàng triệu hộ gia đình tại đây và các khu vực lân cận, khả năng “trụ vững” ấy đi kèm một cái giá mà họ không thể chi trả.

Tại khu lao động Sudam Nagari, sau 10 giờ đêm của một ngày thường, con đường chính với những căn nhà tạm bợ vẫn đông đúc người qua lại. Không thể chịu nổi cái nóng hầm hập trong nhà quá lâu, cư dân kéo nhau ra vỉa hè trò chuyện, lướt điện thoại hoặc nhìn trẻ con chơi trốn tìm.

Bên trong một căn phòng chật hẹp, bà Anuradha Shravan Kavle, 40 tuổi, làm nghề giúp việc gia đình, vẫn đang tất bật với những công việc bếp núc cuối cùng dưới ánh đèn LED leo lét. Hơi nóng tháng 5 bị giữ lại trong những bức tường tôn hấp nhiệt khiến căn phòng trở nên ngột ngạt. Chiếc máy làm mát đặt ở góc nhà vẫn cắm điện… nhưng không bật.

“Tiền điện quá đắt. Chúng tôi chỉ dám dùng rất tiết kiệm”, bà Kavle nói, tay chỉ vào hóa đơn điện tháng 4 cho thấy gia đình phải trả 1.960 rupee - tương đương hơn 530.000 đồng - cho 188 kWh điện tiêu thụ.

Khoản tiền này chiếm ít nhất 10% thu nhập gia đình vốn bấp bênh theo từng tháng. Chi phí sinh hoạt leo thang khiến ngân sách của bà ngày càng eo hẹp, đến mức bà phải "phớt lờ" cả bệnh tật để tránh tốn tiền khám bác sĩ. Con trai và con gái bà đều phải làm thêm để tự trang trải học phí.

Bang Maharashtra - nơi có thành phố Nagpur - hiện là một trong những nơi có giá điện cao nhất Ấn Độ. Nguyên nhân một phần đến từ nền công nghiệp quy mô lớn, phần khác do chi phí duy trì mạng lưới điện khổng lồ.

Công ty phân phối điện Maharashtra State Electricity Distribution Co. cho biết chi tiêu vốn trong 12 tháng tính đến tháng 3/2026 đã tăng tới 85% so với cùng kỳ năm trước, đạt 234,5 tỷ rupee (khoảng 2,4 tỷ USD), chủ yếu để đầu tư cho hệ thống cung ứng điện.

Với mức hơn 10 rupee/kWh (2.700 đồng/kWh), hóa đơn điện của bà Kavle cao gần 50% so với doanh thu trung bình trên mỗi đơn vị điện mà các nhà bán lẻ điện tại Ấn Độ thu được trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2025. Đây cũng là mức giá trần cho phần lớn giao dịch điện trên các sàn giao dịch năng lượng của nước này.

Với gia đình bà và nhiều người dân khác trong khu phố, hệ quả trước mắt là họ buộc phải dành phần lớn thời gian ở ngoài trời để giảm tiền điện, đồng thời chấp nhận những đêm ngủ chập chờn trước khi tiếp tục lao động vào sáng hôm sau.

“Có những ngày tôi thấy mệt đến mức nghĩ rằng mình không thể đi làm nổi, nhưng tôi không có lựa chọn nào khác. Tôi không thể ở cả ngày trong cái nóng khủng khiếp của căn nhà này”, bà nói. 

Năm ngoái, bang Maharashtra công bố kế hoạch giảm giá điện cho người dân tới 26% vào năm 2030 bằng cách tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện.

Theo đề xuất của nhà phân phối điện chính của bang, nhóm được hưởng lợi nhiều nhất là các hộ tiêu thụ dưới 100 kWh/tháng - mức chỉ đủ cho vài bóng đèn LED, một chiếc tủ lạnh và quạt điện, chứ chưa thể sử dụng thường xuyên máy làm mát hay điều hòa nhiệt độ. Những hộ như gia đình bà Kavle, vượt quá mức tiêu thụ này, sẽ chỉ được giảm khoảng 5% chi phí điện từ nay đến năm 2030.

“Chỉ cung cấp điện thôi chưa đủ để đảm bảo mọi người được tiếp cận giải pháp làm mát. Điều quan trọng là phải khiến nó trở nên đủ khả năng chi trả cho tất cả. Các bang cần xem xét trợ giá điện theo mùa cho người thu nhập thấp. Lợi ích mang lại cho nền kinh tế sẽ lớn hơn rất nhiều so với chi phí bỏ ra, xét về năng suất lao động và gánh nặng y tế do nắng nóng gây nên”, ông Rohit Magotra, Giám đốc tổ chức nghiên cứu IRADe có trụ sở tại New Delhi, nhận định.

Mùa hè ở Ấn Độ đang trở nên khó sống hơn gần như mỗi năm. Nhiệt độ và độ ẩm kết hợp ở một số khu vực đã tiến sát ngưỡng con người khó có thể chịu đựng được. Các đợt nắng nóng kéo dài hơn, nhiệt độ ngày càng cao, làm suy giảm năng suất lao động và gia tăng chi phí chăm sóc y tế cho những người đổ bệnh. Ngay cả ban đêm cũng nóng như thiêu đốt - tình trạng càng tồi tệ hơn bởi quy hoạch đô thị yếu kém và bất bình đẳng xã hội.

Vào giữa trưa ngày 19/5, bảng xếp hạng của nền tảng theo dõi chất lượng không khí AQI cho thấy toàn bộ 50 thành phố nóng nhất thế giới đều nằm ở Ấn Độ. Theo Viện Toàn cầu McKinsey, số giờ lao động mất đi vì căng thẳng nhiệt có thể đe dọa tới 4,5% GDP của Ấn Độ vào năm 2030.

Tại Nagpur, cuộc chiến chống cái nóng hiện diện ở khắp nơi: Đàn ông và phụ nữ che kín đầu và mặt để tránh nắng; người bán trái cây phải dùng vòi phun nước để giữ sản phẩm không bị hỏng; còn thành phố từng là trung tâm buôn bán bông thời thuộc địa nay trở thành thị trường khổng lồ của các thiết bị làm mát.

Tuy nhiên, các biện pháp ứng phó với tác động bất bình đẳng của biến đổi khí hậu vẫn còn rời rạc - ngay cả tại địa phương từng đi đầu trong việc triển khai kế hoạch hành động chống nắng nóng, lập các “phòng mát” trong bệnh viện, dựng mái che tại các nút giao thông và chuyển một số ca làm việc sang sáng sớm.

Ở vùng ngoại ô, tình hình cũng không khá hơn. Mùa hè kéo theo điều kiện lao động ngoài trời khắc nghiệt và nguồn điện không đáp ứng đủ nhu cầu.

Cuối buổi chiều tại Kelapur, thị trấn cách Nagpur khoảng 100 km, một nhóm nông dân tụ tập trên bậc thềm trường học để bàn cách giải quyết khó khăn dưới ánh nắng đang dịu dần. Một số người đã đổ bệnh vì nhiệt độ khắc nghiệt. Nhưng điều khiến họ bức xúc nhất là nguồn điện trợ giá cho nông nghiệp - thứ họ cho rằng chỉ được cấp vào thời điểm quá nóng để có thể bơm nước tưới tiêu.

Giống nhiều bang khác, Maharashtra cung cấp điện trợ giá dành riêng cho sản xuất nông nghiệp. Nhưng người dân tại đây cho biết điện hiện chỉ có từ 8 giờ sáng đến giữa buổi chiều - khoảng thời gian phù hợp cho ngành điện cân bằng lưới, nhưng lại không thuận lợi cho nông dân làm việc ngoài đồng.

“Khi chúng tôi cần nước, cần điện thì lại không có”, ông Raju Bhiwaji Munjewar, 53 tuổi, nói. Mảnh ruộng rộng hai mẫu của ông hiện bỏ không, chờ mùa mưa tới mới bắt đầu gieo trồng. “Nếu muốn dùng điện vào lúc đó, tôi phải đứng ngoài trời dưới cái nắng chết người này”, ông chia sẻ.

Theo những người nông dân, nếu được cấp điện vào thời điểm hợp lý hơn, họ có thể tăng diện tích canh tác và cải thiện năng suất mùa vụ.

Maharashtra hiện là bang có nhu cầu điện giờ cao điểm lớn nhất cả nước. Chính quyền bang thúc đẩy việc cung cấp điện nông nghiệp vào ban ngày nhằm thu hẹp khoảng cách cung - cầu, đồng thời tận dụng tối đa nguồn điện mặt trời.

Tuy nhiên, giới nông dân khó có thể hy vọng vào thay đổi sớm, đặc biệt khi dự báo cho thấy nhiệt độ tối thiểu trên toàn Ấn Độ sẽ tiếp tục ở mức cao hơn bình thường.

Người dân Sudam Nagari cũng đã chuẩn bị tinh thần cho thêm một mùa hè oi bức nữa, cùng những hóa đơn điện đắt đỏ - đặc biệt trong bối cảnh chiến sự toàn cầu tiếp tục đẩy giá năng lượng sinh hoạt như khí đốt nấu ăn và nhiên liệu tăng cao. Ưu tiên lớn nhất của bà Kavle, dưới ánh đèn trần trơ trọi trong căn phòng nóng hầm hập, chỉ đơn giản là tiết kiệm đủ tiền để có vài giờ mát mẻ vào ban đêm.

“Chúng tôi giữ mức tiêu thụ điện ở mức tối thiểu. Chỉ vừa đủ để có thể chợp mắt nghỉ ngơi vào ban đêm”, bà nói.

Chưa hết, Ấn Độ cũng đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt khoảng 400.000 thùng LPG (khí dầu mỏ hóa lỏng) mỗi ngày so với giai đoạn trước chiến sự, khi sản lượng trong nước không đủ bù đắp sự sụt giảm nhập khẩu do xung đột với Iran gây ra.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, lượng LPG nhập khẩu của Ấn Độ trong tháng 4 chỉ đạt 377.620 thùng/ngày, chưa bằng một nửa mức 851.870 thùng/ngày ghi nhận hồi tháng 2 - thời điểm cuối cùng eo biển Hormuz còn hoạt động hoàn toàn bình thường trước khi Tehran gần như phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược này để đáp trả cuộc chiến.

Trong khi đó, sản lượng LPG nội địa chỉ tăng thêm khoảng 75.000 thùng/ngày, lên mức 530.000 thùng/ngày trong tháng 4.

Hiện Ấn Độ chưa xây dựng kho dự trữ LPG chiến lược dài hạn. Ngày 11/5, Chính phủ nước này cho biết lượng “hàng tồn kho luân phiên” của LPG đủ dùng trong khoảng 45 ngày, trong khi dự trữ dầu thô và khí tự nhiên đều ở mức khoảng 60 ngày.