Biến chủng Bundibugyo "bất thường" và mối đe dọa dịch bệnh xuyên biên giới

Quyết định công bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng toàn cầu (PHEIC) của WHO được đưa ra tối ngày 17/5, sau khi ghi nhận những diễn biến đáng lo ngại tại khu vực Trung Phi. Tính đến ngày 16/5, tâm dịch là tỉnh Ituri thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo đã ghi nhận tới 246 trường hợp nghi nhiễm, 8 ca xác định bằng xét nghiệm và 80 ca tử vong nghi ngờ do Ebola. Dịch bệnh hiện đã lan ra ít nhất 3 vùng trọng điểm gồm Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Đáng chú ý, virus đã vượt biên giới khi Uganda xác nhận hai trường hợp mắc bệnh (trong đó có một ca tử vong tại thủ đô Kampala), đều là người nhập cảnh từ Congo.

Đây là đợt bùng phát dịch Ebola lần thứ 17 tại Congo kể từ khi virus này được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1976. Tuy nhiên, tính chất của đợt dịch này được đánh giá là "bất thường" và nguy hiểm hơn rất nhiều so với đợt dịch gần nhất vừa chấm dứt vào tháng 12/2025.

Nếu như các đợt dịch trước đây chủ yếu do chủng Ebola-Zaire – chủng virus hiện đã có vaccine và liệu pháp điều trị phòng ngừa – thì đợt bùng phát lần này lại do chủng virus Bundibugyo gây ra. Hiện tại, thế giới chưa có bất kỳ liệu pháp điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng ngừa nào được phê duyệt cho chủng Bundibugyo. Trong lịch sử y học, thế giới mới chỉ ghi nhận hai đợt bùng phát do chủng này vào các năm 2007 và 2012.

WHO nhận định quy mô thực tế của đợt dịch có thể lớn hơn nhiều so với số liệu báo cáo, dựa trên tỷ lệ dương tính rất cao từ các mẫu bệnh phẩm ban đầu. Do hoạt động thương mại, đi lại và di cư xuyên biên giới, các quốc gia có chung đường biên giới đất liền với Congo đang đứng trước nguy cơ rất cao bị dịch bệnh tiếp tục lây lan.

Nhận biết đường lây truyền và các triệu chứng nguy hiểm của bệnh Ebola

Ebola là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm thuộc nhóm các bệnh có tỉ lệ tử vong cao. Để chủ động phòng chống, người dân cần hiểu rõ cơ chế lây truyền và các dấu hiệu nhận biết của bệnh.

Virus Ebola không lây qua không khí như cúm hay Covid-19, mà lây truyền thông qua các con đường:

Tiếp xúc trực tiếp với máu, mủ, giọt bắn hoặc dịch cơ thể (nước bọt, mồ hôi, bọt nôn, nước tiểu...) của người đang mắc bệnh hoặc người đã tử vong do Ebola.

Tiếp xúc với các đồ vật, bề mặt bị nhiễm dịch cơ thể của người bệnh (như chăn màn, quần áo, dụng cụ y tế).

Thời gian ủ bệnh của virus Ebola kéo dài từ 2 đến 21 ngày. Bệnh nhân khởi phát thường có các triệu chứng toàn thân khá giống với các bệnh sốt xuất huyết thông thường nhưng diễn tiến xấu rất nhanh chóng:

Sốt cao, mệt mỏi, suy nhược cơ thể.

Đau đầu, đau cơ, đau họng, đau bụng.

Buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy cấp.

Phát ban trên da.

Trong một số trường hợp nặng, bệnh nhân có biểu hiện xuất huyết (chảy máu cam, xuất huyết dưới da hoặc xuất huyết nội tạng) dẫn đến tử vong nhanh chóng.

Bộ Y tế tăng cường giám sát cửa khẩu và khuyến cáo khẩn cấp cho người dân

Trước việc WHO kích hoạt cơ chế khẩn cấp quốc tế, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế Việt Nam) khẳng định đang theo dõi sát sao diễn biến tình hình dịch bệnh và cập nhật liên tục thông tin từ tổ chức này. Hiện tại, các biện pháp tăng cường giám sát tại cơ sở y tế cũng như kiểm dịch y tế nghiêm ngặt tại các cửa khẩu, cảng hàng không quốc tế đã được triển khai nhằm phát hiện sớm, ngăn ngừa nguy cơ dịch bệnh xâm nhập vào Việt Nam.

Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần bình tĩnh, không hoang mang trước các thông tin bùng phát dịch, đồng thời chủ động thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng bệnh sau:

Đối với người đi về từ vùng dịch: Cần chủ động tự theo dõi sức khỏe nghiêm ngặt trong vòng 21 ngày kể từ khi rời vùng dịch. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào như sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, nôn, tiêu chảy hoặc xuất huyết, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Người bệnh phải thông báo rõ ràng cho nhân viên y tế về lịch sử đi lại, lịch trình di chuyển và lịch sử tiếp xúc của mình để được hướng dẫn, cách ly và xử lý kịp thời.

Đối với cộng đồng: Tuyệt đối không tiếp xúc trực tiếp với người có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh Ebola; không tiếp xúc với máu, dịch cơ thể cũng như đồ dùng cá nhân của người bệnh khi chưa có trang bị bảo hộ y tế chuẩn quy định. Người dân nên theo dõi sát các thông tin chính thống từ Bộ Y tế để chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Trong thời gian tới, căn cứ vào các khuyến nghị tạm thời từ Ủy ban Khẩn cấp của WHO theo Điều lệ Y tế Quốc tế (IHR), Bộ Y tế sẽ liên tục cập nhật và điều chỉnh các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp với diễn biến thực tế tại Việt Nam và trên thế giới.