Các quan chức chính phủ Mỹ ngày 14/11 cho biết vụ đình trệ diện rộng kéo dài gần 5 giờ của hệ thống hàng không nước này - làm gián đoạn hơn 20.000 chuyến bay kể từ ngày 13/11 - có thể xuất phát từ lỗi của một bộ định tuyến (router) duy nhất do nhà thầu chính phủ L3Harris lắp đặt.

Sự cố này trở thành ví dụ mới nhất cho thấy sự già cỗi của hệ thống viễn thông kiểm soát không lưu Mỹ, cũng như những chật vật trong quá trình thay thế thiết bị mới mà vẫn phải duy trì hoạt động của hệ thống liên lạc cũ. 

Hệ thống quá tải vì hàng nghìn yêu cầu kết nối mỗi giây

Theo Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy, vào ngày 13/11, nhà thầu L3Harris tiến hành bảo trì định kỳ nhằm chuyển đổi đường dây viễn thông từ cáp đồng cũ sang cáp quang tại ít nhất một địa điểm vùng sâu vùng xa.

Các quan chức tiết lộ với Reuters rằng sự cố có thể liên quan đến các bộ định tuyến được lắp đặt ở cả bang Arkansas và bang Texas.

Ông Duffy cho biết các bộ định tuyến mới bắt đầu gửi dồn dập tới các bộ định tuyến khác hơn 1.000 yêu cầu kết nối sau mỗi 4 đến 5 giây. Tình trạng này gây trục trặc liên lạc với máy bay và hệ thống radar tại các cơ sở của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA).

Vấn đề nhanh chóng làm quá tải thông tin liên lạc tại 17 trong số 22 trung tâm kiểm soát đường dài của FAA trên toàn quốc.

Do chưa thể xác định ngay nguyên nhân gốc rễ, FAA buộc phải ban hành lệnh dừng bay trên toàn quốc. Ông Bedford cho biết cơ quan này phải ra quyết định trên khi đánh mất "khả năng truyền dữ liệu của các bộ định tuyến đó".

Phía FAA khẳng định thông tin liên lạc không bị sập hoàn toàn và các trung tâm không rơi vào tình trạng mất tín hiệu hoàn toàn, nhưng sự cố đã dẫn đến mất ổn định dữ liệu tại các trung tâm.

"Đây là một hệ thống của FAA không đáp ứng được yêu cầu của thời điểm hiện tại", Bộ trưởng Sean Duffy phát biểu ngày 14/11. Ông cho biết các bộ định tuyến đang được thay thế đã khoảng 25 năm tuổi và lẽ ra phải được nâng cấp từ năm 2006.

Nhà chức trách đang điều tra để làm rõ liệu đây là lỗi từ phía người dùng, lỗi kỹ thuật viên lắp đặt của L3Harris hay do bản thân thiết bị định tuyến bị lỗi.

"Chúng tôi cần L3Harris hoặc bất kỳ đơn vị nào cung cấp bộ định tuyến đó phải làm việc tốt hơn", ông Duffy nhấn mạnh, đồng thời lưu ý rằng hầu như mọi tổ chức tại Mỹ đều đã chuyển từ dây đồng sang cáp quang, từ công nghệ tương tự sang kỹ thuật số.

Về phía L3Harris, doanh nghiệp này khẳng định xem xét sự việc một cách nghiêm túc và đang hỗ trợ FAA điều tra các điều kiện dẫn đến lệnh dừng bay toàn quốc ngày 13/11. Nhà thầu này cũng thông tin thêm rằng họ đã hoàn thành hơn 70% kế hoạch chuyển đổi hệ thống thông tin liên lạc không phận từ dây đồng cũ sang cáp quang.

Sự cố lần này xảy ra đúng thời điểm lượng hành khách bắt đầu tăng cao cho kỳ nghỉ cuối tuần. Trước bất cập về thời điểm bảo trì, ông Duffy cho biết cơ quan chức năng sẽ đánh giá lại lịch trình thực hiện công việc tại các cơ sở nhỏ hơn nhằm ngăn ngừa những gián đoạn tương tự trong tương lai.

"Di sản" công nghệ cũ kỹ của hàng không Mỹ

Theo giới chức Mỹ, hệ thống viễn thông già cỗi của FAA sẽ còn tiếp tục gặp sự cố cho đến khi được nâng cấp đúng mức. Trong những năm gần đây, hệ thống này từng nhiều lần trục trặc do đứt cáp quang nhầm, vô tình xóa tệp tin và thậm chí từng xuất hiện mùi hóa chất nồng nặc do một linh kiện bị nóng chảy.

Hiện tại, FAA phải chi tới 1 tỷ USD mỗi năm chỉ để duy trì hệ thống dây đồng cũ trong lúc chạy đua thay thế bằng mạng lưới cáp quang hiện đại. Cơ quan này cũng đang phụ thuộc vào những chiếc máy tính Compaq hàng chục năm tuổi và phải tìm mua linh kiện thay thế trên eBay.

Những trục trặc nhỏ dẫn đến hậu quả diện rộng không phải là chuyện hiếm tại mạng lưới kiểm soát không lưu Mỹ.

Tháng 9 năm nay, hàng nghìn chuyến bay qua khu vực Đông Bắc đông dân cư bị hoãn hoặc hủy do sự cố kép, bao gồm hỏng mạch điện tại một cơ sở không lưu ở Philadelphia và một đội thi công vô tình làm đứt cáp quang ở New Jersey.

Năm 2023, một lệnh dừng bay toàn quốc kéo dài 90 phút của FAA đã làm gián đoạn 11.000 chuyến bay sau khi một nhà thầu chính phủ vô tình xóa tệp tin. Đây là lệnh dừng bay toàn quốc đầu tiên tại Mỹ kể từ vụ tấn công không tặc ngày 11/9/2001.

Để khắc phục hạ tầng xuống cấp, FAA đã nhận được 12,5 tỷ USD từ Quốc hội nhằm nâng cấp hệ thống kiểm soát không lưu và viễn thông. Bộ trưởng Duffy cũng đã đề xuất xin cấp thêm 50 tỷ USD cho lĩnh vực kiểm soát không lưu và sân bay.

Tuy nhiên, lộ trình hiện đại hóa vẫn kéo dài. Chỉ mới tuần trước, FAA thông báo sẽ thay thế các đĩa mềm (floppy disk) lỗi thời - vốn đang dùng để lưu trữ dữ liệu thời tiết và thông tin quan trọng tại hơn 400 cơ sở kiểm soát không lưu - vào cuối năm 2028. Tương tự, nỗ lực loại bỏ thói quen dùng thẻ giấy để theo dõi máy bay của kiểm soát viên không lưu, dù đã khởi động từ năm 2022, nhưng dự kiến phải đến ít nhất năm 2028 mới hoàn tất triển khai tại 49 sân bay lớn.