Vào lúc 1 giờ sáng tại London, Michael Brown, một chiến lược gia cấp cao tại công ty môi giới Pepperstone, bị đánh thức bởi chuông điện thoại liên tục báo hiệu. Những thông báo đến với tần suất dồn dập: giá dầu Brent vượt mốc 100 USD/thùng, vượt 110 USD, chỉ số tương lai Nasdaq giảm 2%, chỉ số Nikkei giảm 5%. 

Cảm giác căng thẳng đang lan tỏa khắp nơi, và ngay lập tức, Brown bật dậy, mở máy tính và bắt đầu giải quyết vô số cuộc gọi từ khách hàng ở châu Á. “Sự hoảng loạn bắt đầu lan rộng”, ông nói.

Đó là ngày thứ 10 kể từ khi chiến sự bùng nổ tại Iran, các nhà đầu tư bỗng nhận ra mức độ tác động của việc gián đoạn sản xuất dầu tại Trung Đông. Sáng hôm đó, họ đã đẩy giá dầu tăng hơn 30% trong một thời gian ngắn, khiến Gerald Gan, giám đốc đầu tư của Reed Capital Partners tại Singapore, cũng tỉnh giấc vì hàng loạt cuộc gọi từ các nhân viên, những người khẩn trương tìm kiếm chỉ dẫn. "Chúng tôi cần bảo vệ các danh mục đầu tư", họ liên tục yêu cầu Gan.

Tại Mỹ, Dennis Kissler, một nhà giao dịch kỳ cựu trong ngành hàng hóa, lại phải đối mặt với một vấn đề khác. Các khách hàng của ông tại BOK Financial Securities chủ yếu là các giám đốc điều hành của các nhà sản xuất dầu đá phiến, và khi họ chứng kiến giá dầu tăng mạnh trong đêm, họ bắt đầu lo lắng và yêu cầu khóa chặt các mức giá cao đó. Kissler không ngừng nhận các cuộc gọi suốt cả sáng và đến trưa, ông gần như cạn kiệt sức lực vì phải vừa trả lời ba đường dây điện thoại cùng lúc.

Sự biến động mạnh của thị trường trong suốt hai tuần qua - một cú sụt giảm kỷ lục của chứng khoán Hàn Quốc; một đợt tăng vọt 68% của giá khí tự nhiên tại châu Âu trong hai ngày; sự lao dốc kỷ lục của đồng rupee Ấn Độ và đồng bảng Ai Cập - đã khiến các nhà đầu tư trên toàn cầu trở nên căng thẳng. Những cú đánh lớn đã xảy ra, và những mất mát cũng không thiếu, ngay cả đối với những cái tên lớn nhất trong ngành tài chính như Pacific Investment Management Co., Citadel, và ExodusPoint Capital Management.

“Luôn có ai đó bị tổn thương”, Kissler nói. “Vào những thời điểm như thế này, nếu bạn không chú ý, có thể mất một triệu USD trong vòng hai giây”.

Không chỉ là tốc độ của những biến động thị trường khiến các nhà giao dịch sửng sốt, mà còn là sự thay đổi đột ngột. Thị trường đã thay đổi hoàn toàn chỉ trong một tiêu đề, ngay cả khi thông tin đó sai lệch. Chẳng hạn, khi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đăng tải thông tin rằng hải quân Mỹ đã hộ tống một tàu dầu qua Eo biển Hormuz, giá dầu tăng mạnh ngay lập tức.

Ngày hôm trước, hợp đồng dầu thô chuẩn của Mỹ (WTI) đã xóa gần như toàn bộ đợt tăng 31% trong sáng sớm - mức đảo chiều lớn nhất trong ít nhất bốn thập kỷ - sau khi Tổng thống Donald Trump đưa ra tín hiệu rằng cuộc chiến có thể sắp kết thúc. Mặc dù thị trường chứng khoán S&P 500 lao dốc suốt cả ngày, nhưng trong giờ giao dịch cuối cùng, chỉ số này đã bứt phá mạnh mẽ và ghi nhận mức tăng lớn nhất trong tháng.

Tình hình đã phần nào dịu đi trong những ngày gần đây. Nhưng không giống như đợt sụt giảm ngắn hạn gây ra bởi chính sách thuế quan của Trump một năm trước, nhiều người trong giới tài chính dự đoán rằng những cú đảo chiều lớn sẽ còn kéo dài trong vài tuần, thậm chí là vài tháng. Một cuộc chiến thực sự, như họ nhận xét, sẽ khó kiểm soát và giải quyết hơn nhiều so với một cuộc chiến thương mại. "Tôi đã nói với tất cả các cổ đông của mình", Gan chia sẻ, "chỉ cần cẩn thận thôi".

Một trong những điều khiến thị trường trở nên khó hiểu hơn trong đợt bán tháo này là ngay cả những tài sản được coi là nơi trú ẩn an toàn - ngoại trừ đồng USD - cũng không thể bảo vệ nhà đầu tư. Từ vàng, yên Nhật, đồng franc Thụy Sĩ, cho đến trái phiếu chính phủ Mỹ, tất cả những tài sản thường được tìm đến trong thời kỳ khủng hoảng đều giảm giá, khi giá năng lượng tăng vọt khiến nỗi lo lạm phát gia tăng và lãi suất tăng lên.

Raymond Lee, giám đốc đầu tư của Torica Capital tại Sydney, đã từng kỳ vọng vào trái phiếu Mỹ để giảm thiểu rủi ro trong danh mục đầu tư của mình. Nhưng khi ông chứng kiến giá dầu tăng mạnh vào sáng thứ Hai, và đồng thời trái phiếu kho bạc lại tiếp tục giảm giá, ông quyết định cắt lỗ và chỉ đạo đội ngũ bán tháo hợp đồng trái phiếu kỳ hạn 2 năm mà họ nắm giữ.

Thị trường trái phiếu, theo Lee, giờ đây đã trở thành một phần mở rộng của thị trường dầu mỏ, với lãi suất thay đổi lên xuống theo giá dầu, và ông không muốn dính vào tình huống này cho đến khi mọi thứ ổn định trở lại. “Giao dịch trái phiếu giống như giao dịch dầu”, Lee chia sẻ, “và tôi không phải là chuyên gia về dầu”.

Kissler, người đã trải qua nhiều cuộc khủng hoảng dầu mỏ, từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1990, cuộc chiến Iraq năm 2003 cho đến cuộc khủng hoảng tài chính 2008 và chiến sự tại Ukraine, cho biết: “Không một cuộc khủng hoảng dầu mỏ nào gây ra dòng lệnh giao dịch liên tục dồn dập như những gì tôi thấy vào sáng thứ Hai”.

Ngay sau khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran, giá dầu tăng khoảng 30% trong tuần đầu tiên. Nhưng khi các báo cáo dần tiết lộ tình hình tồi tệ hơn về sự sụt giảm sản lượng dầu ở khu vực này, nỗi lo sợ của các nhà đầu tư càng gia tăng trước khi thị trường mở cửa vào sáng thứ Hai. Chỉ trong vài phút sau khi mở cửa, giá dầu WTI đã tăng hơn 10%.

Sự kiện này đã khiến nhiều nhà đầu tư, đặc biệt là ở các nước châu Á, nơi phụ thuộc lớn vào dầu khí từ Trung Đông, gặp khó khăn. Những lần tăng giá dầu luôn làm gia tăng kỳ vọng về lạm phát, đồng thời kéo giảm triển vọng tăng trưởng, gây áp lực lên tài chính các quốc gia và thổi bùng căng thẳng trên các thị trường tài chính.