Lần đầu tiên trong lịch sử: AI tạo ra vắc xin chống nhiều loại virus, đã thử nghiệm trên con người
Dù chỉ tạo ra phản ứng miễn dịch ở mức khiêm tốn trong giai đoạn đầu, các nhà khoa học kỳ vọng công nghệ này có thể giúp nhân loại chủ động đối phó với những đại dịch tương lai.
Một nghiên cứu mới cho thấy loại vắc xin nhắm tới nhiều chủng virus khác nhau, được thiết kế bằng AI, đã tạo ra tác động “ở mức khiêm tốn” đối với hệ miễn dịch trong một thử nghiệm quy mô nhỏ giai đoạn đầu.
Các nhà nghiên cứu tại trường Đại học Cambridge cho biết đây là lần đầu tiên một loại vắc xin có thành phần hoạt tính được thiết kế hoàn toàn bằng AI được đưa vào thử nghiệm trên người.
Loại vắc xin thử nghiệm này được phát triển để trở thành một “vắc xin đa năng”, có khả năng bảo vệ con người trước nhiều loại virus từng gây ra các đợt bùng phát chết người như SARS (hội chứng hô hấp cấp tính nặng), MERS (hội chứng hô hấp Trung Đông) và COVID-19.
Nhóm nghiên cứu kỳ vọng công nghệ này trong tương lai có thể góp phần ngăn chặn những đại dịch mới.
“Chúng tôi đã chuyển quá trình phát triển vắc xin từ thế bị động sang hướng chủ động chuẩn bị cho tương lai”, đồng tác giả nghiên cứu Jonathan Heeney thuộc Đại học Cambridge cho hay.
Hiện nay, các loại vắc xin phòng bệnh như cúm mùa hay Covid-19 phải được cập nhật thường xuyên để đối phó với những biến thể mới xuất hiện.
Trong khi đó, loại vắc xin mới được thiết kế nhằm kích hoạt phản ứng miễn dịch có khả năng bảo vệ trước nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau, bao gồm cả những virus đang lưu hành trong động vật hoang dã và có nguy cơ lây sang người trong tương lai.
Theo ông Heeney, cách tiếp cận này có thể giúp giới khoa học thoát khỏi vòng luẩn quẩn liên tục chạy theo các biến thể virus đang lưu hành ở người và phải cập nhật vắc xin để bắt kịp chúng.
Thiết kế bằng thuật toán học máy
Để tạo ra kháng nguyên – thành phần hoạt tính của vắc xin – các nhà nghiên cứu đã sử dụng một thuật toán học máy được huấn luyện trên dữ liệu di truyền của nhóm virus corona Sarbeco thu thập từ nhiều nơi trên thế giới.
Gần 40 người đã tham gia thử nghiệm trong giai đoạn từ cuối năm 2021 đến năm 2023. Trong nghiên cứu, nhóm tác giả thừa nhận việc đại dịch Covid-19 vẫn còn diễn biến phức tạp trong thời gian đó đã khiến quá trình đánh giá kết quả trở nên khó khăn hơn.
Đây là thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1, chủ yếu nhằm xác định mức độ an toàn và khả năng dung nạp của vắc xin, chứ không được thiết kế để đánh giá đầy đủ hiệu quả bảo vệ. Nghiên cứu không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng nào.
Tuy nhiên, theo kết quả được công bố, loại vắc xin này chỉ tạo ra tác động “khiêm tốn” đối với hệ miễn dịch của những người tham gia.
Nghiên cứu chỉ ra dữ liệu thu thập được “không cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ về phản ứng kháng thể do vắc xin tạo ra so với mức kháng thể vốn đã tồn tại trước đó”.
Nhóm nghiên cứu dự kiến triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 với số lượng người tham gia lớn hơn nhằm đánh giá rõ hơn mức độ bảo vệ mà loại vắc xin này có thể mang lại.
