Dạo quanh các khu chợ hay gõ từ khóa tìm kiếm trên mạng, không khó để bắt gặp những lời chào mời mua gạo ST25. Từ những sạp hàng nhỏ lẻ bên đường cho đến các hệ thống siêu thị lớn, cái tên này xuất hiện dày đặc. Thế nhưng, đằng sau sự phổ biến ấy là một thực tế khiến nhiều người mua phải bối rối: giá cả chênh lệch quá lớn, dao động từ mức bình dân đến cao cấp.

Ma trận giá cả từ chợ mạng đến kệ siêu thị

Theo ghi nhận thực tế tại các điểm kinh doanh ở TP.HCM, giá gạo ST25 hiện không có một quy chuẩn cố định nào. Ngay trên cùng một tuyến đường, mức giá đã có sự chênh lệch rõ rệt. Một cửa hàng tại phường Thạnh Mỹ Tây bán với giá 29.000 đồng/kg. Cách đó không xa, vựa gạo Bình Triệu lại phân ra hai mức 27.000 đồng và 30.000 đồng/kg.

Sự phân mảnh này càng bộc lộ rõ khi bước vào các hệ thống phân phối lớn. Gạo mang thương hiệu Ông Cua chính gốc có giá từ 40.000 đồng/kg. Trên kệ các siêu thị như Co.opmart hay Winmart, con số này dao động trong khoảng 40.000 đến 50.000 đồng/kg tùy thuộc vào cách thức đóng gói và định vị của từng nhà sản xuất. Cá biệt, một số nơi còn rao bán với giá chỉ 17.000 đồng/kg.

Giải mã nghịch lý chênh lệch giá

Chị N.N., chủ vựa gạo Tuấn Ngọc tại phường Bình Quới, giải thích rằng mức chênh lệch này đến từ việc phân loại gạo thành loại 1, loại 2, cộng thêm chi phí vận chuyển được tính gộp vào giá thành cuối cùng. Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở khâu lưu thông phân phối.

Đứng ở góc độ người làm sản xuất, ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH Phước Thành IV, cho biết ngay trong xưởng của doanh nghiệp cũng chia gạo ST25 thành nhiều phân khúc khác nhau. Dòng bình dân nằm ở mức 25.000 đến 30.000 đồng/kg. Phân khúc tầm trung rơi vào khoảng 33.000 đến 35.000 đồng/kg. Những hạt gạo cao cấp nhất sẽ chạm mốc 40.000 đồng/kg.

"Sự chênh lệch không đơn thuần xuất phát từ chất lượng hạt gạo mà còn liên quan đến vùng nguyên liệu, phương thức canh tác, điều kiện sản xuất, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và việc xây dựng thương hiệu của từng doanh nghiệp", ông Thành lý giải.

Những ruộng lúa chỉ cấy một vụ mỗi năm hoặc áp dụng mô hình luân canh lúa - tôm, lúa - cá sẽ cho ra hạt gạo mang giá trị kinh tế cao hơn hẳn. Việc đầu tư hệ thống kiểm soát chất lượng từ khâu gieo hạt đến lúc lên kệ cũng là yếu tố đẩy giá thành sản phẩm nhích lên. Với những loại gạo trôi nổi được chào bán mức 17.000 đồng/kg, ông thẳng thắn nhận định đây khó có thể là sản phẩm đạt chuẩn.

Bất kỳ ai cũng có thể bán gạo mang tên ST25?

Câu trả lời nằm ở ranh giới của việc bảo hộ thương hiệu. ST25 vốn là giống lúa do nhóm tác giả Hồ Quang Cua, Trần Tấn Phương và Nguyễn Thị Thu Hương lai tạo, được cấp bằng bảo hộ giống cây trồng vào tháng 3/2020.

Đại diện Cục Sở hữu trí tuệ từng làm rõ, ST25 là tên giống cây trồng và dùng để gọi loại gạo thương phẩm sinh ra từ giống lúa đó. Bản thân cụm từ ST25 không thể đăng ký bảo hộ độc quyền dưới danh nghĩa nhãn hiệu hàng hóa. Các doanh nghiệp thu mua lúa ST25 về chế biến hoàn toàn có quyền in chữ gạo ST25 lên bao bì, miễn là họ dùng nhãn hiệu riêng của công ty để phân biệt với đối thủ.

Điều này tạo ra một thị trường mở. Mỗi nhà xưởng có chiến lược kinh doanh riêng, từ thu mua nguyên liệu đại trà đến bao tiêu những cánh đồng chuẩn hữu cơ. Kênh bán hàng cũng quyết định giá cuối. Một bao gạo nằm trong siêu thị máy lạnh chắc chắn phải gánh thêm chi phí vận hành cao hơn so với bao gạo đổ đống ngoài chợ truyền thống.

Đối với người tiêu dùng, mức giá không phải là thước đo duy nhất. Để không mua phải hàng kém chất lượng, người mua cần nhìn vượt ra khỏi những con số in trên bảng giá. Nguồn gốc xuất xứ, thông tin nhà đóng gói và các chứng nhận chất lượng đi kèm mới là những yếu tố quyết định để mang về bữa cơm an toàn cho gia đình.