Một đường hầm khổng lồ được xây dựng cực kỳ công phu vừa được phát hiện gần Kibbutz Ramat Rachel ở Jerusalem, khiến giới khảo cổ học bất ngờ trước quy mô và mục đích chưa thể giải mã của công trình này.

Đường hầm dài gần 50m, được phát hiện tình cờ trong quá trình đào đất và khai quật khảo cổ phục vụ việc xây dựng một khu dân cư mới.

“Chúng tôi đang khai quật tại khu vực có địa hình nhiều đá và khá trống trải thì bất ngờ phát hiện một hốc karst tự nhiên”, Tiến sĩ Sivan Mizrahi và Zinovi Matskevich - hai Giám đốc khai quật thuộc Cơ quan Cổ vật Israel - cho biết.

“Điều khiến chúng tôi kinh ngạc là khi cuộc khai quật tiếp tục, hốc đá này dần mở rộng thành một đường hầm dài. Một số đoạn hiện vẫn bị sập nên đường hầm chưa hé lộ toàn bộ bí mật của nó”.

Phát hiện này lập tức làm dấy lên nhiều tranh luận về mục đích thực sự của công trình. Liệu đây từng là hệ thống dẫn nước cổ đại? Một công trình nông nghiệp hoặc công nghiệp dưới lòng đất? Một dự án phục vụ khai thác đá xây dựng? Hay đơn giản là một công trình chưa từng được hoàn thiện?.

“Ngay cả niên đại của đường hầm hiện vẫn là điều bí ẩn đối với chúng tôi”, hai nhà khảo cổ nói.

Các nhà khảo cổ phát hiện một cầu thang dẫn xuống một lối mở được đục đẽo thủ công, nối vào đường hầm nằm sâu dưới lòng đất. Trong nhiều thế kỷ, thậm chí có thể hàng thiên niên kỷ, đường hầm đã bị lấp đầy bởi nhiều lớp đất đá. Đến nay, giới nghiên cứu vẫn chưa thể xác định chính xác tuổi của công trình, dù các di chỉ thời kỳ Đồ Sắt gần đó cho thấy nó có thể cổ hơn nhiều so với dự đoán ban đầu, đặc biệt khi xét đến trình độ kỹ thuật tinh vi của công trình.

Khai quật tại nhiều điểm bên trong cho thấy đường hầm cao tới khoảng 5 mét và rộng gần 3 mét. Các nhà khảo cổ nhận định quá trình đào đục “được thực hiện cực kỳ tỉ mỉ”.

Theo họ, công trình này rõ ràng được xây dựng dựa trên kế hoạch kỹ lưỡng và tiêu tốn nguồn lực rất lớn. Những người tạo ra nó hẳn sở hữu cả kiến thức kỹ thuật lẫn khả năng tổ chức đáng kể.

Khi nghiên cứu quy mô đồ sộ của đường hầm, các chuyên gia từng đặt giả thuyết rằng nó có thể dẫn tới nguồn nước ngầm và được xây dựng nhằm vận chuyển nước. Tuy nhiên, phân tích sau đó cho thấy các bức tường không hề có dấu vết bị nước bào mòn. Ngoài ra, khu vực này cũng không tồn tại nguồn nước tự nhiên nào, khiến giả thuyết trên gần như bị bác bỏ.

Sau đó, giới khảo cổ tiếp tục tranh luận liệu đây có phải là một công trình nông nghiệp hoặc công nghiệp dưới lòng đất hay không. Tuy nhiên, quy mô quá lớn cùng tính chất độc nhất của nó trong khu vực khiến khả năng này hiện chưa đủ sức thuyết phục.

Hiện tại, một giả thuyết khác đang được xem xét là đường hầm có thể được xây dựng nhằm tiếp cận lớp đá phấn dùng để khai thác vật liệu xây dựng hoặc sản xuất vôi.

Chiếc giếng đứng được phát hiện trên trần đường hầm - có thể từng được dùng để thông gió - cùng lượng lớn đá vụn do khai thác để lại được cho là những bằng chứng ủng hộ giả thuyết này.

Khu vực nơi phát hiện đường hầm được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt, bởi đây là nơi “kết hợp hiếm có giữa phát triển đô thị hiện đại và bảo tồn di sản lịch sử”.