Trên độ cao hơn 4.600m trên cao nguyên Tây Nam Trung Quốc, nơi không khí loãng, tuyết phủ dày đặc và nhiệt độ xuống dưới mức đóng băng, hàng nghìn công nhân và kỹ sư đã miệt mài thi công để hoàn thành một trong những dự án năng lượng tái tạo tham vọng nhất thế giới.

Đó là Nhà máy quang thủy điện Kela - tổ hợp điện mặt trời kết hợp thủy điện lớn nhất và cao nhất thế giới. Công trình đã chính thức hoàn thành giai đoạn I và đi vào vận hành từ tháng 6/2023.

Dự án nằm tại lưu vực sông Hoàng Long, huyện Nhã Giang, tỉnh Tứ Xuyên, Tây Nam Trung Quốc. Việc đưa Kela vào vận hành đã nâng công suất kết hợp giữa thủy điện và quang điện tại khu vực lên hơn 1 triệu kW lần đầu tiên, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu “giảm phát thải carbon kép” của Trung Quốc.

Theo giới thiệu của chủ đầu tư, dự án trải rộng trên diện tích khoảng 16 triệu m², tương đương khoảng 2.000 sân bóng đá tiêu chuẩn. Công ty TNHH Kỹ thuật Thành Đô thuộc tập đoàn PowerChina đảm nhận 1/3 khối lượng công việc, bao gồm khảo sát, thiết kế, mua sắm thiết bị, xây dựng, vận hành thử nghiệm, đấu nối lưới điện và phát điện.

Điểm đặc biệt của dự án Kela nằm ở mô hình kết hợp giữa điện mặt trời và thủy điện. Trong bối cảnh năng lượng tái tạo phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết, việc kết hợp hai loại hình này được xem là giải pháp nhằm tăng tính ổn định cho lưới điện quốc gia. Điện năng tạo ra từ các tấm pin mặt trời sẽ được truyền tới Nhà máy thủy điện Lưỡng Hà Khẩu - công trình cũng do PowerChina Thành Đô thiết kế trước khi hòa vào lưới điện.

Theo tính toán, sau khi đi vào hoạt động, dự án có thể tiết kiệm hơn 600.000 tấn than tiêu chuẩn mỗi năm và giảm khoảng 1,6 triệu tấn khí thải CO₂. Ngoài ý nghĩa về môi trường, công trình còn được kỳ vọng thúc đẩy phát triển kinh tế tại các khu vực dân tộc thiểu số lân cận thông qua các ngành nghề như nông nghiệp, chăn nuôi, du lịch và giao thông vận tải. Tuy nhiên, phía sau siêu dự án năng lượng này là quá trình thi công đầy gian nan giữa điều kiện tự nhiên khắc nghiệt bậc nhất Trung Quốc.

Khu vực xây dựng nằm ở độ cao từ 4.000 - 4.600m so với mực nước biển, cao hơn gần 1.000m so với thành phố Lhasa - thủ phủ Khu tự trị Tây Tạng. Phân đoạn do PowerChina Thành Đô đảm nhiệm cũng là khu vực có địa hình phức tạp nhất, diện tích lớn nhất và độ cao lớn nhất của toàn bộ dự án.

Ở độ cao này, nồng độ oxy tại công trường thấp hơn tới 50% so với vùng đồng bằng. Nhiều công nhân phải làm việc trong trạng thái khó thở, dễ kiệt sức do thiếu oxy. Bên cạnh đó là thời tiết khắc nghiệt với gió lớn, băng tuyết dày, nhiệt độ xuống thấp kéo dài cùng áp lực tiến độ thi công gấp rút.

Để bảo đảm tiến độ đưa dự án vào vận hành trong năm 2023, hơn 1.000 công nhân và kỹ sư đã ở lại công trường trong dịp Tết Nguyên đán. Họ tranh thủ từng ngày thời tiết thuận lợi để thi công, liên tục điều chỉnh tiến độ và triển khai xây dựng theo từng mốc kế hoạch.

Con đường dẫn vào công trường với biệt danh “27 khúc cua” thường xuyên bị băng tuyết phủ kín. Xe tải chở vật liệu phải nối hàng dài trên mặt đường lầy lội, trong khi tình trạng trượt bánh hoặc chết máy xảy ra liên tục.

Một trong những thách thức lớn nhất là nhiệt độ quá thấp khiến máy móc khó vận hành. Công trường huy động hơn 100 thiết bị cơ giới như máy đóng cọc, máy nén khí… nhưng chỉ riêng việc làm nóng động cơ trước khi khởi động đã mất tới một giờ đồng hồ.

Để khắc phục tình trạng này, đội ngũ kỹ thuật đã nghĩ ra giải pháp “đắp chăn” cho máy móc. Những tấm chăn chuyên dụng gồm lớp bông giữ nhiệt bên trong và lớp chống nước bên ngoài được phủ lên thiết bị nhằm chắn gió, chống tuyết và duy trì nhiệt độ vận hành.

Việc thi công bê tông trong điều kiện giá rét cũng là bài toán khó. Nếu nhiệt độ quá thấp, kết cấu bê tông có thể bị rỗng xốp, giảm chất lượng tương tự “đậu phụ đông lạnh”. Vì vậy, dự án đã triển khai hàng loạt biện pháp giữ nhiệt cho công trình và thiết bị. Tổng cộng khoảng 32.000m² chăn bông giữ nhiệt và hơn 7.000m² chăn điện công nghiệp đã được sử dụng trong quá trình xây dựng.

Quy mô thi công của dự án Kela được đánh giá là thuộc hàng lớn nhất thế giới đối với lĩnh vực điện quang năng. Toàn bộ khu vực xây dựng rộng khoảng 16km², gồm hơn 2 triệu tấm pin mặt trời, hơn 5.000 bộ biến tần và trên 300 trạm biến áp kiểu hộp. Đáng chú ý, toàn bộ công trình được triển khai trong thời gian chưa đầy một năm.

Riêng giai đoạn I, dự án đã hoàn thành 443.000 cọc móng với tổng chiều dài khoảng 1.329km, dài hơn cả tuyến đường sắt Thành Đô - Côn Minh. Công trường cũng lắp đặt khoảng 11.000 bộ giá đỡ quang điện nặng tổng cộng 7.040 tấn, tương đương trọng lượng của 17 đoàn tàu cao tốc 8 toa. Tổng diện tích lắp đặt các tấm pin quang điện đạt khoảng 175.000m², tương đương 25 sân bóng đá tiêu chuẩn.

Theo thông tin từ chủ đầu tư, kể từ khi khởi công vào tháng 7/2022, dự án gần như luôn vận hành trong trạng thái “vừa khởi công vừa tăng tốc”. Trung bình mỗi tháng, các kỹ sư và công nhân bám công trường hơn 26 ngày, trong đó có người liên tục làm việc 82 ngày mà chưa một lần trở về nhà.

Việc hoàn thành nhà máy quang thủy điện Kela không chỉ thể hiện tham vọng phát triển năng lượng tái tạo của Trung Quốc mà còn cho thấy khả năng triển khai các siêu dự án hạ tầng trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Công trình hiện được xem là một trong những biểu tượng mới của chiến lược chuyển đổi năng lượng xanh tại quốc gia này.