Từ một ý tưởng từng bị hoài nghi về tính khả thi, ngành Điện Việt Nam đã từng bước hiện thực hóa những công trình truyền tải điện siêu cao áp 500kV trải dài từ Bắc vào Nam, tạo nên hệ thống “huyết mạch” của lưới điện quốc gia.

Từ mạch 1, mạch 2 đến mạch 3, mỗi công trình đều ghi dấu những cột mốc đặc biệt, phản ánh ý chí, trí tuệ và bản lĩnh của các thế hệ cán bộ, kỹ sư, công nhân ngành Điện Việt Nam trong hành trình bảo đảm an ninh năng lượng cho đất nước.

Kỳ tích mạch 1: Quyết định lịch sử và công trình thay đổi diện mạo ngành điện

Những năm đầu thập niên 1990, khi miền Trung và miền Nam liên tục đối mặt với tình trạng thiếu điện nghiêm trọng, miền Bắc lại có nguồn điện dồi dào nhờ Nhà máy Thủy điện Hòa Bình hoàn thành và đi vào vận hành. Trong bối cảnh nhu cầu điện năng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ngày càng cấp thiết, Chính phủ đã đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt, đó là xây dựng đường dây 500kV Bắc - Nam để kết nối hệ thống điện ba miền.

Ngày 5/4/1992, công trình chính thức được khởi công. Thời điểm đó, đây là dự án điện siêu cao áp đầu tiên của Việt Nam với chiều dài 1.487km kéo dài từ Hòa Bình đến Phú Lâm. Công nghệ và kỹ thuật đều hoàn toàn mới, trong khi nhiều ý kiến trong và ngoài nước bày tỏ sự hoài nghi về khả năng hoàn thành của công trình.

Trước thách thức chưa từng có, toàn ngành Điện đã huy động tối đa nhân lực, vật lực và triển khai đồng thời nhiều hạng mục từ khảo sát, thiết kế, nhập khẩu vật tư thiết bị đến thi công xây lắp. Tất cả các khâu được thực hiện khẩn trương nhằm rút ngắn tối đa thời gian xây dựng.

Khối lượng công việc mà những người xây dựng công trình phải thực hiện là rất lớn. Công tác khảo sát bao gồm 2.000km đo vẽ địa hình lập mặt cắt dọc, 500km lập mặt cắt dọc pha, 200ha đo bình đồ tỷ lệ 1/200 tại các vị trí góc lái, 5.200m khoan thăm dò tại các khu vực có nguy cơ sạt lở và thí nghiệm khoảng 15.000 mẫu đất đá.

Trong quá trình thi công đường dây, các đơn vị đã đào đúc và lắp dựng 3.437 cột tháp sắt dọc tuyến. Hệ thống truyền tải gồm 1.487km dây dẫn, mỗi pha sử dụng 4 dây dẫn cùng 2 dây chống sét, trong đó có 1 dây tích hợp cáp quang. Bên cạnh đó, công trình còn xây dựng 22 trạm lặp cáp quang và 19 chốt vận hành đường dây.

Khối lượng vật tư được sử dụng cho dự án cũng ở quy mô rất lớn với khoảng 280.000m³ bê tông móng, 23.000 tấn cốt thép, 60.000 tấn cột thép, 23.000 tấn dây dẫn, 930 tấn dây chống sét và 6.300 tấn cách điện. Cùng với tuyến đường dây, trạm biến áp gồm Hòa Bình, Hà Tĩnh (trạm bù), Đà Nẵng, Pleiku và Phú Lâm cũng được xây dựng đồng bộ để bảo đảm khả năng vận hành của hệ thống.

Với tổng vốn đầu tư 5.488,39 tỷ đồng, tương đương khoảng 544 triệu USD thời điểm đó, công trình được triển khai với tốc độ chưa từng có. Chỉ sau 2 năm thi công, ngày 27/5/1994, đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1 chính thức được đóng điện và đưa vào vận hành khiến không ít người trên thế giới phải ngỡ ngàng.

Mạch 2: Khẳng định năng lực làm chủ công nghệ của người Việt

Nếu công trình đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1 được xem là biểu tượng cho ý chí, quyết tâm và trí tuệ của những người làm điện Việt Nam trong thời kỳ đầu xây dựng hệ thống truyền tải siêu cao áp, thì thành công của đường dây 500kV mạch 2 tiếp tục khẳng định năng lực làm chủ công nghệ, thiết kế và thi công những công trình điện quy mô lớn của đội ngũ kỹ sư, công nhân Việt Nam.

Công trình đường dây 500kV mạch 2 được triển khai trong giai đoạn 2001-2005, trong bối cảnh đường dây 500kV mạch 1 thường xuyên vận hành trong tình trạng quá tải để truyền tải công suất từ Trung tâm Nhiệt điện Phú Mỹ ra miền Bắc. Trước yêu cầu cấp thiết về bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực truyền tải điện quốc gia, lãnh đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã đề xuất Chính phủ cho phép đầu tư xây dựng đường dây 500kV mạch 2.

Đây được xem là một quyết định táo bạo vào thời điểm đó. Nhiều ý kiến băn khoăn về khả năng triển khai của Việt Nam, bởi ở dự án đường dây 500kV mạch 1 trước đó, các chuyên gia nước ngoài tham gia tư vấn thiết kế, giám sát kỹ thuật, nghiệm thu công trình, trong khi phần lớn vật tư, thiết bị được chế tạo và cung cấp từ nước ngoài.

Trước những khó khăn và thách thức đặt ra, tập thể lãnh đạo cùng cán bộ, công nhân viên ngành điện đã từng bước tháo gỡ các vướng mắc. Qua quá trình xây dựng và phát triển, đội ngũ cán bộ, kỹ sư và công nhân ngành điện đã được rèn luyện từ thực tiễn, tích lũy kinh nghiệm và hình thành lực lượng kỹ thuật lành nghề, tạo nền tảng quan trọng để đảm nhận những nhiệm vụ có yêu cầu kỹ thuật cao.

Trong quá trình triển khai dự án, EVN đã huy động đồng bộ cả 4 công ty tư vấn xây dựng điện tham gia các khâu khảo sát, khoan lấy mẫu, thiết kế và cung cấp bản vẽ thi công, giúp công tác tổ chức đào móng được triển khai nhanh chóng. Đồng thời, 4 công ty truyền tải điện - những đơn vị trực tiếp tiếp nhận và quản lý vận hành công trình sau khi hoàn thành được giao nhiệm vụ giám sát chất lượng thi công.

Cách làm này đã tạo nên một lực lượng giám sát lên tới hàng nghìn người, trở thành con số kỷ lục đối với một công trình trọng điểm quốc gia vào thời điểm đó. Việc huy động nguồn nhân lực quy mô lớn đã góp phần bảo đảm tiến độ cũng như chất lượng của toàn bộ dự án.

Đường dây 500kV mạch 2 được chia thành 4 cung đoạn gồm Pleiku - Phú Lâm, Pleiku - Dốc Sỏi - Đà Nẵng, Đà Nẵng - Hà Tĩnh và Hà Tĩnh - Nho Quan - Thường Tín. Các cung đoạn lần lượt được đóng điện và đưa vào vận hành trong những thời điểm khác nhau, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư cũng như hiệu quả khai thác hệ thống điện quốc gia.

Ngày 23/9/2005, toàn bộ đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 2 chính thức được đưa vào vận hành, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển hệ thống truyền tải điện của đất nước.

Dự án đường dây 500 kV Bắc - Nam mạch 2 có tổng mức đầu tư là 7.510 tỷ đồng, từ nguồn vốn vay thương mại, trái phiếu Chính phủ, vốn Ngân hàng Thế giới (WB) và vốn đối ứng của EVN. 

Thành công của công trình là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị tham gia dự án, cùng công tác chỉ đạo, điều hành linh hoạt của EVN và cơ chế đặc biệt do Chính phủ cho phép áp dụng theo phương thức thiết kế đến đâu, phê duyệt và thi công đến đó.

Đặc biệt, đây là công trình mà đội ngũ cán bộ, kỹ sư và công nhân Việt Nam đảm nhận toàn bộ các khâu từ thiết kế, thi công, chế tạo cột thép đến giám sát và nghiệm thu. Việc hoàn thành đường dây 500kV mạch 2 không chỉ góp phần nâng cao năng lực truyền tải điện quốc gia mà còn khẳng định khả năng tiếp thu, làm chủ khoa học công nghệ và triển khai thành công những công trình kỹ thuật quy mô lớn, yêu cầu công nghệ cao của người Việt Nam.

Mạch 3: Thần tốc trên hành trình hơn 500km

Ba thập niên sau kỳ tích mạch 1, ngành Điện Việt Nam tiếp tục tạo nên dấu ấn mới với dự án đường dây 500kV mạch 3 từ Quảng Trạch (Quảng Bình cũ) đến Phố Nối (Hưng Yên).

Dự án có chiều dài khoảng 519km, gồm 4 dự án thành phần: Quảng Trạch - Quỳnh Lưu, Quỳnh Lưu - Thanh Hóa, Nam Định I - Thanh Hóa và Nam Định I - Phố Nối. Đây là tuyến đường dây mạch kép đi qua nhiều dạng địa hình phức tạp, từ đồng bằng, đồi núi đến những khu vực hiểm trở.

Điều đặc biệt là toàn bộ công trình được yêu cầu hoàn thành trong thời gian hơn 6 tháng. Để đáp ứng tiến độ này, lãnh đạo EVN, Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia cùng các ban quản lý dự án đã tổ chức điều hành tiến độ hằng ngày, xử lý kịp thời các khó khăn về mặt bằng và vật tư thiết bị.

Nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã trực tiếp kiểm tra công trường 3 lần, chủ trì cuộc họp và ban hành nhiều công điện, văn bản chỉ đạo tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai dự án.

Ngoài lực lượng của các nhà thầu, EVN còn huy động hơn 3.300 cán bộ, kỹ sư từ các tổng công ty điện lực và các công ty truyền tải điện trên cả nước tham gia thi công. Các lực lượng công an, quân đội, dân quân tự vệ cùng nhiều tập đoàn, doanh nghiệp và đoàn viên thanh niên địa phương cũng đồng hành hỗ trợ dự án.

Trên các công trường, tinh thần “4 tại chỗ”, “3 ca, 4 kíp”, “vượt nắng, thắng mưa”, “chỉ bàn làm, không bàn lùi”, “làm việc xuyên lễ, Tết, ngày nghỉ” được triển khai đồng bộ. Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị đã góp phần đưa công trình về đích đúng tiến độ.

Dự án có tổng mức đầu tư hơn 22.300 tỷ đồng, gồm 2 mạch đường dây 500kV dài 519km từ Quảng Bình (cũ) đến Hưng Yên. Công trình sử dụng 1.177 cột điện, 705.000m³ bê tông, 209.000 tấn sắt thép, hơn 14.000km dây dẫn, dây chống sét và cáp quang. Tổng cộng 23.000 cán bộ, người lao động cùng gần 300 cơ quan, đơn vị đã tham gia vào quá trình triển khai dự án.

Tính chung, 3 dự án đường dây 500kV Bắc - Nam có tổng mức đầu tư khoảng 35.298,39 tỷ đồng, sử dụng khoảng 300.000 tấn sắt thép. Từ đường dây 500kV mạch 1 dài 1.487km được hoàn thành trong 2 năm, đến mạch 2 do người Việt hoàn toàn làm chủ và mạch 3 hoàn thành thần tốc trong hơn 6 tháng, ngành Điện Việt Nam đã tạo nên hệ thống truyền tải siêu cao áp trải dài dọc đất nước.

Vượt qua những ngày mưa gió khắc nghiệt, những đỉnh núi cao, những vùng địa hình hiểm trở và những khu vực chưa từng có dấu chân người, các thế hệ cán bộ, kỹ sư, công nhân ngành Điện đã góp phần xây dựng nên 3 tuyến đường dây 500kV Bắc - Nam. Hệ thống này ngày nay trở thành “huyết mạch” truyền tải điện quốc gia, bảo đảm cung cấp điện an toàn, liên tục cho phát triển kinh tế - xã hội và ghi dấu một chặng đường đầy nỗ lực của ngành Điện Việt Nam trên hành trình xây dựng, phát triển đất nước.