Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 được xác định là công trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng quốc gia và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội lâu dài. Để tạo điều kiện triển khai, thời gian qua Quốc hội, Chính phủ và tỉnh Khánh Hòa đã liên tiếp ban hành nhiều cơ chế đặc thù về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Tuy nhiên, theo ghi nhận mới nhất của TTXVN,  đến ngày 23/7, công tác giải phóng mặt bằng - khâu quyết định để bàn giao đất cho chủ đầu tư hiện vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra.

Nhiều cơ chế đã được kích hoạt

Để tháo gỡ khó khăn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 121/2026, tạo cơ sở pháp lý để địa phương tiếp tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người dân vùng dự án.

Song song với đó, tỉnh Khánh Hòa cũng triển khai hàng loạt chính sách hỗ trợ như bố trí nhà ở tạm, hỗ trợ 5 triệu đồng/tháng tiền thuê nhà cho các hộ dân trong thời gian chờ tái định cư theo Nghị quyết số 66.8/2025/NQ-CP; chủ động chi trả kinh phí di dời mồ mả; đồng thời thành lập tổ công tác đặc biệt hỗ trợ các địa phương xử lý hồ sơ pháp lý liên quan đến giải phóng mặt bằng.

Ban Chỉ đạo dự án cũng liên tục đôn đốc tiến độ với mục tiêu hoàn thành toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng trước khi kết thúc quý II/2026. Tuy nhiên, mục tiêu này đến nay vẫn chưa đạt.

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1

Theo UBND tỉnh Khánh Hòa, phần khó khăn nhất hiện tập trung tại dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 thuộc xã Phước Dinh. Trong quá trình xác minh nguồn gốc đất, địa phương phát hiện nhiều trường hợp có dấu hiệu phân lô, tách thửa trái phép hoặc kê khai hiện trạng nhà ở không đúng thực tế để hưởng chính sách bồi thường.

Qua rà soát, diện tích cần tiếp tục kiểm tra khoảng 216ha, gồm khoảng 200ha thuộc khu vực xây dựng nhà máy trên tổng diện tích 449,37ha và khoảng 16ha tại khu tái định cư trên tổng diện tích 65,62ha. Toàn bộ hồ sơ đã được chuyển Công an tỉnh Khánh Hòa để xác minh.

Trong thời gian chờ kết luận, UBND tỉnh yêu cầu tạm dừng chi trả đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm nhằm bảo đảm việc bồi thường đúng quy định.

Cùng với đó, Phòng Cảnh sát Kinh tế (PC03) được giao chủ trì rà soát toàn bộ nguồn gốc đất trong vùng dự án, làm cơ sở lập, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường. Ngoài các vướng mắc về hồ sơ đất đai, địa phương còn gặp khó khăn do thiếu nhân sự giải quyết công việc và tình trạng chồng lấn ranh giới giữa các thửa đất.

Những khó khăn này khiến tiến độ giải phóng mặt bằng của Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 gần như chưa có nhiều thay đổi. Đến nay, UBND xã Phước Dinh mới xác nhận nguồn gốc đất đối với 1.074/1.129 trường hợp.

Địa phương đã lập phương án bồi thường cho 852 trường hợp, niêm yết 447 trường hợp, hoàn thành thẩm định 319 hồ sơ và phê duyệt 233 phương án. Về nguồn vốn, dự án đã giải ngân 737 tỷ đồng trên tổng kế hoạch 6.699 tỷ đồng.

Trong số này, 282 tỷ đồng đã được chi trả cho người dân và tổ chức; 137 tỷ đồng chưa thể chi trả, còn 318 tỷ đồng đang được gửi tại ngân hàng theo quy định do người dân chưa nhận tiền hoặc hồ sơ còn tranh chấp.

Dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2 đang triển khai nhanh hơn

Khác với dự án thành phần 1, công tác giải phóng mặt bằng tại Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2 ở xã Vĩnh Hải đạt nhiều kết quả tích cực. Địa phương đã hoàn thành 100% việc xác nhận nguồn gốc đất với 841/841 trường hợp, đồng thời lập phương án bồi thường cho toàn bộ diện tích thu hồi khoảng 413,6ha.

Theo UBND xã Vĩnh Hải, đến nay đã chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho 719 trường hợp, tương ứng hơn 403 ha, đạt khoảng 97,5% diện tích cần giải phóng. Trong đó, 101 trường hợp thuộc khu tái định cư với 31,8ha, còn 618 trường hợp thuộc khu vực xây dựng nhà máy với hơn 371ha. So với tuần trước, số trường hợp được chi trả tăng thêm 30 hộ.

Tiến độ giải ngân cũng cao hơn đáng kể khi đạt 1.620 tỷ đồng trên tổng kế hoạch 4.210 tỷ đồng, gồm 1.401 tỷ đồng đã chi trả cho người dân và tổ chức, còn 219 tỷ đồng gửi tại ngân hàng do chưa hoàn tất thủ tục chi trả.

Ưu tiên tháo gỡ từng điểm nghẽn

Tại cuộc họp ngày 23/7 với UBND hai xã Phước Dinh và Vĩnh Hải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trịnh Minh Hoàng yêu cầu các địa phương tiếp tục đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng theo hướng hoàn thành phần việc nào thì bàn giao ngay phần mặt bằng đó để phục vụ triển khai dự án.

Đối với xã Phước Dinh, lãnh đạo tỉnh yêu cầu tập trung hoàn thành công tác thu hồi đất và bồi thường tại khu tái định cư, đồng thời xử lý dứt điểm các hồ sơ còn tồn đọng.

Tại xã Vĩnh Hải, địa phương được giao khẩn trương tổ chức bốc thăm tái định cư, di dời mồ mả và lấy ý kiến người dân về chủ trương không thực hiện khu tái định canh do nhiều hộ đã nhận tiền bồi thường. Lãnh đạo tỉnh cũng nhấn mạnh nguyên tắc ưu tiên giải quyết trước những trường hợp hồ sơ rõ ràng, không có tranh chấp, trong khi các trường hợp có dấu hiệu phân lô, tách thửa trái phép hoặc kê khai không đúng thực trạng sẽ tiếp tục được chuyển cơ quan công an điều tra, xử lý theo quy định.