Với hàng triệu người Việt, bộ gõ tiếng Việt UniKey đã trở thành công cụ quen thuộc trong công việc và học tập hằng ngày.

Trước khi UniKey ra đời, việc gõ tiếng Việt trên máy tính không hề dễ dàng. Người dùng thường gặp tình trạng lỗi font, thiếu đồng bộ giữa các nền tảng. Vì thế, các công việc tưởng chừng đơn giản như soạn thảo văn bản, trò chuyện, trao đổi thông tin bằng tiếng Việt không thuận tiện. 

Năm 2000, bước ngoặt lớn đến với người dùng Việt Nam. Bộ gõ UniKey mang đến giải pháp gõ tiếng Việt gọn nhẹ, dễ sử dụng và hoạt động ổn định trên nhiều ứng dụng. Phần mềm còn hỗ trợ chuyển đổi các bảng mã cũ như TCVN3, VNI sang Unicode, góp phần khắc phục tình trạng lỗi font từng gây nhiều phiền toái cho người dùng.

Đặc biệt, việc duy trì UniKey miễn phí suốt hơn 26 năm, không thương mại hóa phần mềm, đã thể hiện tinh thần cống hiến bền bỉ của tác giả, đồng thời đưa UniKey trở thành một ví dụ tiêu biểu về sự sẻ chia và đóng góp cho cộng đồng.

Là cựu học sinh chuyên Toán, tốt nghiệp đại học loại giỏi

Ít ai biết, đứng đằng sau phát minh này là một kỹ sư người Việt khá kín tiếng Phạm Kim Long. Sinh năm 1973 tại Hà Nội, ông từng theo học lớp chuyên Toán của Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, ông theo học ngành Công nghệ thông tin tại Đại học Bách khoa Hà Nội.

Năm 1996, ông tốt nghiệp loại giỏi với đề tài “Quản lý hệ thống thông tin môi trường với các công cụ của Oracle”. Đây là bước khởi đầu cho hành trình học tập và nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ của ông.

Sau khi hoàn thành chương trình đại học, ông tiếp tục sang Cộng hòa Séc học tập và nghiên cứu. Năm 2006, ông làm nghiên cứu sinh tại Đại học Kỹ thuật Praha. Trong thời gian ở nước ngoài, bên cạnh công việc nghiên cứu, ông còn phát triển một số phần mềm phục vụ nhu cầu cá nhân và công việc.

Dấu mốc đáng chú ý trong sự nghiệp của kỹ sư Phạm Kim Long là sự ra đời của UniKey. Bộ gõ tiếng Việt nổi tiếng này bắt nguồn từ một cuộc thách đố giữa những người bạn cùng lớp.

Theo đó, năm 1994, khi còn là sinh viên, ông Phạm Kim Long cùng 3 người bạn đặt ra thử thách viết bộ gõ tiếng Việt nhỏ gọn nhất dành cho hệ điều hành DOS bằng ngôn ngữ lập trình Assembly. Ông giành chiến thắng với chương trình chỉ có dung lượng 2KB. Sản phẩm này được xem là một trong những tiền đề cho quá trình phát triển UniKey sau này.

Sau đó, trong thời gian học tập và nghiên cứu tại Đại học Kỹ thuật Praha, Cộng hòa Séc, ông Long tiếp tục phát triển bộ gõ dành cho hệ điều hành Windows mang tên LittleVnKey. Tuy nhiên, chương trình chủ yếu phục vụ nhu cầu cá nhân và được ông chia sẻ với một số người bạn. Khi đó, phần mềm vẫn chưa hỗ trợ bảng mã Unicode - yếu tố quan trọng để việc hiển thị tiếng Việt tương thích với nhiều hệ thống và ứng dụng.

Đến năm 2000, khi Windows bắt đầu hỗ trợ Unicode tiếng Việt, ông Long nhận thấy đây là cơ hội lớn. Từ đó, ông quyết định phát triển một chương trình mới. Sau 3 ngày 2 đêm thiết kế và lập trình, UniKey ra đời, cung cấp cho người dùng một công cụ gõ tiếng Việt miễn phí.

Nhờ giao diện đơn giản, dễ sử dụng và không thu phí, UniKey nhanh chóng được đông đảo người dùng đón nhận. Tuy nhiên, việc phần mềm được cung cấp miễn phí cũng vấp phải những phản ứng trái chiều từ một số người kinh doanh phần mềm thương mại. Dù vậy, ông Long vẫn duy trì định hướng phát triển công cụ phục vụ cộng đồng người dùng tiếng Việt.

Năm 2006, Apple liên hệ với ông Phạm Kim Long để xin phép sử dụng mã nguồn UniKey trong các sản phẩm của hãng. Công nghệ này góp phần phục vụ việc nhập liệu tiếng Việt trên các thiết bị như MacBook, iPhone và iPad. 

Từ một chương trình nhỏ được phát triển ban đầu vì niềm đam mê lập trình, UniKey đã trở thành công cụ quen thuộc với nhiều người Việt trong học tập và công việc. Sự ra đời và phát triển của phần mềm này cũng cho thấy một sản phẩm công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu từ dự án quy mô lớn mà đôi khi xuất phát từ nhu cầu rất gần gũi trong đời sống.

Trở về Việt Nam, làm việc tại nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn

Sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Cộng hòa Séc, năm 2008, ông Phạm Kim Long trở về Việt Nam. Ông có thời gian làm việc tại nhiều tập đoàn công nghệ lớn như IBM Việt Nam, FPT Telecom, VNG....

Trong khoảng 8 năm làm việc tại VNG, ông tham gia phát triển nhiều sản phẩm công nghệ, trong đó có Laban Key - bộ gõ tiếng Việt dành cho điện thoại thông minh. Sau đó, ông đảm nhiệm vị trí Giám đốc Zalo AI, đơn vị nghiên cứu và phát triển các sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo, trong đó có những giải pháp trợ lý ảo.

Sau thời gian làm việc tại VNG, ông Phạm Kim Long chuyển sang MoMo. Cụ thể, khoảng cuối năm 2021, ông đảm nhiệm vai trò Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển AI, phụ trách các nhóm nghiên cứu về xử lý ngôn ngữ tự nhiên và thị giác máy tính.

Đây là những lĩnh vực quan trọng của trí tuệ nhân tạo. Trong đó, xử lý ngôn ngữ tự nhiên giúp máy tính phân tích, hiểu và xử lý ngôn ngữ của con người, còn thị giác máy tính tập trung vào khả năng nhận diện, phân tích hình ảnh và video.

Khi ấy, ông Phạm Kim Long là một trong 7 thành viên của Hội đồng AI tại MoMo. Hội đồng này còn có sự tham gia của nhiều lãnh đạo cấp cao khác của MoMo. Khi đó, MoMo là siêu ứng dụng vừa được định giá 2 tỷ USD.

Từ UniKey đến những sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo, ông Phạm Kim Long luôn hướng đến việc giải quyết những nhu cầu thực tế của người dùng. Hơn 26 năm qua, dù được duy trì miễn phí, UniKey vẫn có sức sống bền bỉ, trở thành công cụ quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt. Đây cũng là dấu ấn đáng nhớ trong hành trình làm công nghệ của ông Long, cho thấy một sản phẩm không chỉ khẳng định năng lực sáng tạo mà còn có thể tạo ra giá trị thiết thực, lâu dài cho cộng đồng.