Ông Vương Kế Binh (57 tuổi, nhân viên giao đồ ăn tại TP. Côn Sơn, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc) vừa giành Giải thưởng Văn học Lỗ Tấn lần thứ 9 với tập thơ “Bay thấp”. Đây là một trong những giải thưởng văn học danh giá và có ảnh hưởng lớn nhất tại Trung Quốc do Hội Nhà văn Trung Quốc tổ chức.

Việc một shipper được xướng tên tại giải thưởng văn học hàng đầu được nhiều học giả và truyền thông Trung Quốc đánh giá là dấu mốc đáng chú ý của dòng văn học xuất phát từ đời sống lao động. Cùng được đề cử với Vương Kế Binh còn có nhà thơ công nhân khoan giếng Trương Nhị Côn và nhà văn mạng Nam Phái Tam Thúc - những người đều xuất thân từ tầng lớp lao động.

“Bay thấp” được xuất bản lần đầu vào tháng 2/2024, là tập thơ thứ 3 của Vương Kế Binh. Tác phẩm tập hợp những bài thơ và tản văn xoay quanh công việc giao đồ ăn, cuộc sống thường nhật, tình thân, tình yêu cùng những đổi thay trong cuộc đời tác giả.

Để hoàn thành cuốn sách, Vương Kế Binh đã phỏng vấn hơn 140 shipper và thực hiện khảo sát với hơn 60 người khác nhằm phản ánh chân thực đời sống của lực lượng lao động này. Theo ông, mục tiêu của tập thơ không phải kể câu chuyện của riêng mình mà truyền tải tiếng nói của những người giao hàng đang hằng ngày chạy đua với thời gian để mưu sinh.

Một đoạn trong bài thơ “Bay thấp” viết: "Ai quy định sải cánh thì phải bay cao/Bay thấp thì vẫn cứ là bay/Với tiếng gió rì rào như chim hót/Những bánh xe vun vút như sao băng/Ghi chú, đơn hàng dán trên hộp đồ ăn/Đen trắng rõ ràng là điều khẩn cấp/Như một văn bản pháp lý và một lời nguyền".

Theo giới phê bình, dù khai thác áp lực công việc, những khoản phạt và nhịp sống gấp gáp của nghề giao hàng, tập thơ vẫn giữ giọng điệu điềm tĩnh, tránh cực đoan hay bi lụy. 

Tác phẩm khép lại bằng hình ảnh đầy hy vọng dành cho những người lao động: “Họ lát kim giây, kim phút xuống mặt đường/Như phím đàn đen trắng đều tăm tắp/Ai bảo khúc cao sang thì ít người hòa giọng/Tiếng vọng là là nơi mặt đất/Mới là khúc giao hưởng cho muôn loài trỗi dậy/Nếu có mùa thứ năm giữa cõi đời tha thiết/Thì phải là mùa xuân của những bác giao hàng".

"Tôi muốn dệt cho những người làm nghề giao đồ ăn một chiếc áo vải che mưa chắn gió. Hy vọng sau khi đọc tập thơ này, mọi người sẽ thấu hiểu hơn những khó khăn của các nhân viên giao hàng và dành cho họ thêm một chút bao dung", tác giả Vương Kế Binh chia sẻ.

“Bay thấp” dự kiến được Nhà xuất bản Chax Press phát hành tại Mỹ vào cuối năm nay. Tháng 3 vừa qua, Vương Kế Binh tham dự buổi giao lưu văn học tại Rome (Italy), cùng dịch giả Lâm Minh Nguyệt đọc thơ bằng tiếng Trung và tiếng Italy. Dù phần lớn khán giả chưa từng đến Trung Quốc hay sử dụng dịch vụ giao đồ ăn qua ứng dụng, bài thơ của ông vẫn nhận được những tràng pháo tay kéo dài. Sau chương trình, một nhân viên giao hàng người Italy đã bước lên ôm tác giả vì xúc động.

Khi kết quả Giải thưởng Văn học Lỗ Tấn được công bố, Vương Kế Binh vẫn đang phụ giúp vợ bán hàng tại cửa hàng tạp hóa nhỏ của gia đình ở Côn Sơn. Ông vừa trả lời điện thoại của phóng viên địa phương vừa tất bật sắp xếp hàng hóa lên kệ. Cửa hàng bày bán các mặt hàng thiết yếu như mì ăn liền, bánh quy, kem, bàn chải đánh răng. Dưới máy tính tiền đặt tại quầy thu ngân có in một bài thơ ngắn của chính ông, còn trên trần nhà treo kín những câu thơ do ông sáng tác.

Chia sẻ sau khi nhận giải, Vương Kế Binh cho biết điều ông cảm nhận rõ nhất là sự nhẹ nhõm.

"Khi giải thưởng được công bố, tôi đang ở cửa hàng tạp hóa. Tôi không thấy bất ngờ mà chỉ có cảm giác như trút được gánh nặng. Lỡ như cuối cùng không đoạt giải thì tôi biết đối diện với mọi người thế nào. Giờ đây mọi việc đã có kết quả, xin mọi người yên tâm, cuộc sống của tôi vẫn bình lặng như thường", ông nói.

Khi được hỏi liệu có tiếp tục làm nghề giao đồ ăn, ông trả lời: "Chỉ cần còn sống ở Côn Sơn, tôi vẫn tiếp tục giao đồ ăn".

Sau khi đoạt giải, điều đầu tiên ông nghĩ đến là quãng thời gian khó khăn của gia đình. Có giai đoạn kéo dài gần 10 năm, cả nhà không mua nổi quần áo mới và nhận được nhiều sự giúp đỡ từ người dân làng Đại Đồng, Côn Sơn. Theo ông, chính sự sẻ chia của những con người bình dị đã khiến ông gắn bó sâu sắc với vùng đất này.

Vương Kế Binh sinh năm 1969 tại tỉnh Giang Tô. Ông nghỉ học từ cấp 2 để lao động kiếm sống. Hạt giống văn chương nảy nở từ năm 1988 khi ông chưa đầy 20 tuổi. Trong thời gian theo các đội thợ xây, ông tình cờ biết đến một quầy sách cho mượn miễn phí, đọc bất cứ cuốn nào có thể mượn rồi bắt đầu nuôi ước mơ viết văn, làm thơ.

Suốt hơn 3 thập kỷ mưu sinh, ông lần lượt làm công nhân xây dựng, xúc cát, bán hàng rong, thu mua phế liệu và nhặt ve chai. Năm 1992, ông rời quê Từ Châu đến Tân Cương làm thuê tại các công trường.

Đầu năm 2002, hai vợ chồng tích góp tiền từ việc buôn bán nhỏ và thu mua phế liệu để mở cửa hàng tạp hóa ở Côn Sơn. Đến năm 2018, khi việc kinh doanh gặp khó khăn, ông đăng ký trở thành nhân viên giao đồ ăn ở tuổi gần 50.

Chính công việc này đã làm thay đổi cách sáng tác của Vương Kế Binh. Ông không còn nhiều thời gian ngồi trước bàn viết mà tận dụng những khoảng nghỉ giữa các đơn hàng để ghi lại cảm hứng. Trong lúc chờ nhà hàng chuẩn bị món, chờ thang máy, dừng đèn đỏ hoặc đợi khách nhận hàng, ông lấy điện thoại ghi âm những câu thơ vừa xuất hiện trong đầu. Trước đó, ông thường viết lên giấy vụn, bìa các tông hay bất cứ mảnh giấy nào có sẵn. 

"Tôi chưa bao giờ dành riêng thời gian để viết. Chỉ cần cuộc sống trao cho tôi chất liệu, tôi sẽ có tác phẩm để trao lại cho mọi người", ông chia sẻ.

Đến nay, Vương Kế Binh đã sáng tác hơn 6.000 bài thơ, đồng thời viết tiểu thuyết và tản văn.

Tên tuổi của ông được đông đảo độc giả Trung Quốc biết đến từ năm 2022 với bài thơ “Người đuổi theo thời gian”. Tác phẩm ra đời sau một chuyến giao hàng gặp nhiều trắc trở vì khách ghi sai địa chỉ. Ông phải tìm đến 3 nơi khác nhau, nhiều lần leo cầu thang nhưng cuối cùng bị đánh giá tiêu cực và trừ tiền công. Trên đường trở về, trong lúc dừng chờ đèn đỏ, ông viết nên những câu thơ: "Người đuổi theo thời gian không biết bốn mùa, chỉ có trạm này và trạm kế tiếp".

Sau khi được nhà thơ Trần Triều Hoa chia sẻ trên Weibo, tác phẩm nhanh chóng lan truyền mạnh mẽ, thu hút hơn 100.000 lượt thích. Chủ đề về thơ của Vương Kế Binh đạt hơn 26 triệu lượt theo dõi. Nhiều độc giả gọi đây là "khúc ca của người lao động" vì phản ánh chân thực nhịp sống của những người luôn chạy đua với thời gian để mưu sinh.