Một lần đào đất để sửa sang nhà cửa, lão nông Tôn Bản Lập cùng người hàng xóm tình cờ phát hiện kho tiền cổ được chôn dưới lòng đất suốt hơn 2.000 năm. 392 miếng tiền vàng với tổng trọng lượng hơn 8,1kg cùng 18 vật thể bằng chất liệu bạc có dạng hình chiếc xẻng sau đó được xác định là tiền tệ thời Chiến Quốc.

Vụ phát hiện xảy ra ngày 31/7/1974 tại làng Cổ Thành, huyện Phù Câu, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Khi đó, ông Tôn Bản Lập - một người dân địa phương, cùng hàng xóm Triệu Căn Vượng đào một hố để phục vụ việc xây dựng. Trong lúc đang làm việc, chiếc xẻng bất ngờ va phải một vật cứng nằm sâu dưới đất.

Ban đầu, 2 người cho rằng vật cứng có thể chỉ là một tảng đá hoặc mảnh gạch. Tuy nhiên, khi tiếp tục đào, họ phát hiện 2 đồ đồng bị gỉ sét và kết dính với nhau. Một chiếc có hình dáng giống bình đựng nước, chiếc còn lại trông như một chiếc đỉnh. Bên trong những hiện vật này chứa các vật thể màu vàng và trắng.

Thông tin về việc đào được “vàng” nhanh chóng lan ra xung quanh. Người dân trong làng kéo đến xem. Một số người thậm chí mang các hiện vật về nhà vì cho rằng những miếng kim loại màu trắng chỉ là dụng cụ bằng thiếc có thể sử dụng để sửa chữa đồ gia dụng.

Sau đó, nhận thấy những hiện vật được tìm thấy có thể là cổ vật, ông Tôn cùng người dân đã giao nộp số hiện vật cho chính quyền địa phương.

Theo tư liệu của chính quyền TP. Chu Khẩu, sau khi tiếp nhận thông tin, cán bộ văn hóa và lực lượng chức năng nhanh chóng đến phong tỏa hiện trường. Các chuyên gia sau đó tiến hành khảo sát và khai quật mở rộng khu vực phát hiện. Gần vị trí tìm thấy kho tiền còn có dấu tích một giếng cổ.

Kết quả kiểm kê cho thấy kho tiền gồm 392 miếng tiền vàng, tổng trọng lượng 8.183,3g, cùng 18 đồng bạc hình chiếc xẻng, tổng trọng lượng khoảng 3.072,9g. Các hiện vật được đặt trong 2 đồ đồng. Tiền vàng nằm trong một chiếc bình đồng, trong khi bạc được đựng trong một chiếc đỉnh đồng.

Theo Bảo tàng Hà Nam, số tiền vàng được phát hiện tại Phù Câu năm 1974 là một trong những kho tiền vàng cổ quan trọng của Trung Quốc. Trong số các hiện vật có những dạng tiền vàng của nước Sở như Dĩnh Nguyên, được giới nghiên cứu xếp vào nhóm những hình thức tiền vàng sơ khai sớm nhất được biết đến tại Trung Quốc. Hàm lượng vàng của loại tiền này thường ở mức cao, phổ biến khoảng 94-98%.

Những đồng bạc hình chiếc xẻng được xác định là tiền “bố” bằng bạc của nước Sở. Theo chính quyền TP. Chu Khẩu, việc phát hiện những hiện vật này tại Phù Câu cung cấp bằng chứng cho nghiên cứu về tiền tệ bằng bạc ở thời kỳ Tiên Tần, đồng thời cho thấy loại tiền này từng được sử dụng tại khu vực Trung Nguyên.

Các chuyên gia cho rằng chủ nhân của kho tiền có thể từng là một quý tộc hoặc thương nhân giàu có sống trong thời Chiến Quốc. Trong bối cảnh chiến tranh giữa các nước chư hầu, tài sản có thể được chôn giấu trước khi chủ nhân rời đi. Tuy nhiên, danh tính người chôn kho tiền và nguyên nhân khiến số tài sản này bị bỏ lại dưới lòng đất hơn 2.000 năm vẫn chưa được xác định chắc chắn.

Không phải toàn bộ hiện vật được bảo tồn nguyên vẹn sau khi phát hiện. Khi mới khai quật, một số người dân chưa nhận thức được giá trị của những miếng bạc hình chiếc xẻng. Có hiện vật được mang về nhà và nung chảy vì bị cho là kim loại thông thường. Sau khi cơ quan chức năng vận động giao nộp, phần lớn số tiền và đồ đồng được thu hồi, bảo quản và nghiên cứu.

Một số thông tin truyền thông từng ước tính tổng giá trị sưu tầm của kho báu có thể lên tới 3 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 11.625 tỷ đồng. Tuy nhiên, đây là con số ước tính được dẫn lại, không phải mức định giá chính thức do Bảo tàng Hà Nam công bố.

Đối với ông Tôn Bản Lập và người hàng xóm Triệu Căn Vượng, phát hiện năm 1974 đã đưa một kho tiền cổ được chôn dưới lòng đất hơn 2.000 năm ra ánh sáng. Sau khi giao nộp hiện vật, 2 người được chính quyền khen thưởng.