Từ ngày 3 - 6/6 tại Paraguay, đoàn công tác tỉnh Quảng Trị do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Bảo dẫn đầu tham dự Kỳ họp lần thứ 38 của Hội đồng Điều phối quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB-ICC) UNESCO. Đoàn công tác còn có lãnh đạo các sở, ngành liên quan và Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Kỳ họp tập trung thảo luận các định hướng bảo tồn thiên nhiên, phát triển bền vững và xem xét hồ sơ các khu dự trữ sinh quyển thế giới. Trong khuôn khổ chương trình, đoàn Quảng Trị đã làm việc với UNESCO, các quốc gia thành viên và tổ chức quốc tế để thúc đẩy hồ sơ đề cử Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng trở thành Khu Dự trữ Sinh quyển thế giới. Nếu được công nhận, Phong Nha - Kẻ Bàng sẽ nâng cao vị thế quốc tế.

Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng nằm ở phía Bắc dãy Trường Sơn, có diện tích 515.830ha, trải rộng trên 15 xã của tỉnh Quảng Trị. Khu vực này gồm vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp, nổi bật với hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi tiêu biểu của Đông Nam Á cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm, đặc hữu.

Được thành lập theo Quyết định số 189/TTg ngày 12/12/2001 của Thủ tướng Chính phủ, Phong Nha - Kẻ Bàng mang tên gọi gắn với động Phong Nha và vùng núi đá vôi Kẻ Bàng, phản ánh dấu ấn lịch sử, văn hóa và địa lý địa phương.

Theo đó, Phong Nha bắt nguồn từ chữ Hán - Việt. Theo nghĩa phổ biến nhất, "Phong" là gió và "Nha" là răng, nhằm mô tả hình ảnh những khối nhũ đá rủ xuống cửa hang trông giống như hàm răng đón gió. Tên gọi này đã xuất hiện trong thư tịch cổ từ nhiều thế kỷ trước.

Trong khi đó, Kẻ Bàng là tên gọi mang dấu ấn địa phương cổ. Từ "Kẻ" theo tiếng Việt cổ mang nghĩa là làng, xứ (như Kẻ Chợ), còn "Bàng" là tên của một ngôi làng cổ nằm trong vùng núi đá vôi hiểm trở.

Nơi đây được biết đến với nhiều giá trị nổi bật của hệ thống hang động, sở hữu 7 kỷ lục đặc trưng gồm: cửa hang cao và rộng nhất, bãi cát đá ngầm đẹp nhất, sông ngầm đẹp nhất, hồ nước ngầm đẹp nhất, hệ thống thạch nhũ kỳ vĩ nhất, hang khô rộng và đẹp nhất, cùng hang nước dài nhất.

Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng có giá trị địa chất độc đáo bậc nhất thế giới. Hệ thống hang động tại khu vực này được hình thành do những kiến tạo địa chất xảy ra trong lòng núi đá vôi Kẻ Bàng. Hệ thống hang động Phong Nha - Kẻ Bàng được hình thành từ quá trình kiến tạo địa chất kéo dài khoảng 400 triệu năm trong lòng khối núi đá vôi Kẻ Bàng, được xem là một trong những vùng karst cổ nhất châu Á.

Qua nhiều đợt vận động địa chất như đứt gãy, uốn nếp, nâng lên và sụt lún, khu vực này đã tạo nên địa hình núi đá vôi trùng điệp, mạng lưới sông ngầm và hệ thống hang động độc đáo, đa dạng bậc nhất thế giới.

Khu vực Phong Nha - Kẻ Bàng của hiện tại là kết quả tổng hợp 5 giai đoạn lớn trong lịch sử phát triển vỏ Trái Đất trong khu vực:

Giai đoạn Kỷ Ordovic muộn - giai đoạn Siluri đầu (450 triệu năm)

Giai đoạn Kỷ Devon giữa và muộn (khoảng 340 triệu năm)

Kỷ Than đá - Kỷ Permi (300 triệu năm)

Giai đoạn Orogen

Giai đoạn Đại Tân sinh (250-65 triệu năm)

Rừng kín thường xanh bao phủ khoảng 93,5% diện tích Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, trong đó phần lớn là rừng nhiệt đới trên núi đá vôi còn giữ được trạng thái nguyên sinh hiếm có. Với tỷ lệ che phủ và diện tích rừng tự nhiên cao, đây là một trong những khu rừng đặc dụng có giá trị sinh thái nổi bật nhất Việt Nam.

Một trong những điểm nhấn đặc biệt của khu vực là quần thể Bách xanh đá hàng trăm năm tuổi, phân bố trên diện tích khoảng 4.000ha ở độ cao trên 600m. Đây là loài thực vật cổ, đặc hữu của Việt Nam và hiện còn được bảo tồn chủ yếu tại Phong Nha - Kẻ Bàng, tạo nên sinh cảnh rừng độc đáo có ý nghĩa quan trọng đối với bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu.

Ngoài ra, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng hiện ghi nhận 1.394 loài động vật thuộc nhiều nhóm phân loại khác nhau, trong đó có hàng trăm loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam, Sách đỏ IUCN và các danh mục bảo tồn quốc tế. Trong hơn hai thập kỷ qua, các nhà khoa học tiếp tục phát hiện và công bố thêm 42 loài mới cho thế giới tại khu vực này.

Bên cạnh đó, Phong Nha - Kẻ Bàng còn sở hữu hệ thực vật phong phú với 2.952 loài thực vật bậc cao có mạch. Nhiều loài trong số đó được xếp vào nhóm quý hiếm, nguy cấp và cần ưu tiên bảo vệ theo các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

Không chỉ có thiên nhiên hấp dẫn, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng còn lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử, văn hóa của cư dân cổ. Trong động Phong Nha còn tồn tại dấu vết các bàn thờ của người Chăm cùng tượng đá Chăm cổ. Nhiều hang động khác như hang Rào và hang Khe Tong đã phát hiện di vật khảo cổ gồm công cụ đá, đồ gốm, vỏ nhuyễn thể và xương động vật, phản ánh đời sống và trình độ phát triển của cư dân bản địa từ hàng nghìn năm trước.

Với những giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học, ngày 5/7/2003, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới. Năm 2009, khu vực này tiếp tục được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt.

Đến ngày 3/7/2015, UNESCO ghi danh Phong Nha - Kẻ Bàng lần thứ hai theo các tiêu chí về tiến trình sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học, khẳng định tầm quan trọng toàn cầu của hệ sinh thái nơi đây.

Năm 2025, UNESCO tiếp tục công nhận Di sản thế giới xuyên biên giới “Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và Vườn Quốc gia Hin Nậm Nô”, mở rộng giá trị hợp tác bảo tồn thiên nhiên giữa Việt Nam và Lào.