Cha là vị tướng vĩ đại của dân tộc, mẹ là liệt sĩ anh dũng

Đại tướng Võ Nguyên Giáp (1911-2013) sinh ngày 25/8/1911 tại xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình (nay thuộc tỉnh Quảng Trị). Là người học trò xuất sắc, gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông không chỉ là vị Đại tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam mà còn là nhà lãnh đạo có tầm vóc quốc tế, với những đóng góp đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

Hơn 80 năm hoạt động cách mạng, cuộc đời Đại tướng gắn liền với những bước ngoặt lớn của lịch sử dân tộc trong thế kỷ XX. Tên tuổi ông không chỉ được ghi dấu bởi những chiến công vang dội trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ mà còn bởi những đóng góp to lớn trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Đằng sau sự nghiệp lẫy lừng ấy, cuộc đời riêng của vị tướng huyền thoại có những câu chuyện đầy xúc động. Ông từng trải qua 2 mối tình sâu đậm, 2 cuộc hôn nhân. Trong đó, người vợ đầu tiên là bà Nguyễn Thị Quang Thái - một nữ chiến sĩ cách mạng kiên trung, đã hy sinh trong nhà tù thực dân khi tuổi đời mới 29.

Bà Quang Thái sinh năm 1915, là em gái nhà cách mạng Nguyễn Thị Minh Khai. Sớm tham gia phong trào yêu nước, bà được biết đến là người nhiệt thành, có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ. Trước khi gặp mặt, Võ Nguyên Giáp đã nghe danh người thiếu nữ xứ Nghệ này.

2 người có dịp gặp nhau trên chuyến tàu Hà Nội - Vinh - Huế vào những năm cuối thập niên 1920. Khi ấy, bà Quang Thái vào Huế học tại Trường nữ sinh Đồng Khánh, còn Đại tướng Võ Nguyên Giáp đang trên đường thực hiện công việc cách mạng. Vẻ dịu dàng cùng sự thông minh, cương nghị của cô gái trẻ đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng chàng thanh niên quê Quảng Bình.

Tình cảm giữa họ dần được vun đắp qua những lần gặp gỡ và hoạt động cách mạng. Năm 1935, 2 người tổ chức lễ cưới khi ông 24 tuổi, bà vừa tròn 20. Năm 1939, con gái đầu lòng Võ Hồng Anh chào đời. Tuy nhiên, cuộc sống gia đình không có nhiều thời gian sum họp bởi nhiệm vụ cách mạng khiến 2 vợ chồng thường xuyên phải xa nhau.

Đầu năm 1940, theo phân công của tổ chức, đồng chí Võ Nguyên Giáp cùng đồng chí Phạm Văn Đồng sang Trung Quốc gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Trước ngày lên đường, ông và vợ có cuộc chia tay lưu luyến bên hồ Tây, trên đường Cổ Ngư (nay là đường Thanh Niên, Hà Nội).

Biết chồng nhận nhiệm vụ quan trọng, bà Quang Thái động viên ông yên tâm công tác, đồng thời hứa sẽ chăm sóc con gái và gia đình. Bà dự định khi con lớn hơn sẽ gửi con cho ông bà chăm sóc để tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng. Không ai ngờ rằng đó lại là lần cuối cùng 2 người được nhìn thấy nhau.

Đầu năm 1941, đồng chí Võ Nguyên Giáp trở về nước, tham gia xây dựng căn cứ địa cách mạng Cao - Bắc - Lạng. Trong khi đó, đồng chí Quang Thái tiếp tục hoạt động tại Việt Nam. Năm 1942, bà bị thực dân Pháp bắt trong một đợt truy quét tại Vinh, sau đó bị kết án 16 năm tù và đưa về giam tại Hỏa Lò.

Dù phải chịu đựng chế độ giam cầm hà khắc, bà vẫn giữ vững khí tiết, kiên quyết bảo vệ đồng đội và bí mật hoạt động. Trong tù, bà còn chăm sóc những nữ tù nhân đau ốm, động viên mọi người đấu tranh chống áp bức và tham gia dạy văn hóa cho các bạn tù.

Những năm 1943-1944, dịch thương hàn bùng phát tại nhà tù Hỏa Lò. Trong quá trình chăm sóc những người cùng cảnh ngộ, đồng chí Quang Thái cũng mắc bệnh. Sau thời gian dài chịu đựng cảnh tù đày, sức khỏe suy kiệt, bà qua đời năm 1944 khi mới 29 tuổi, không kịp gặp lại chồng và con gái.

Ở nơi xa, đồng chí Võ Nguyên Giáp vẫn mong ngóng tin tức gia đình. Do yêu cầu giữ bí mật trong hoạt động cách mạng, ông chỉ có thể gửi thư về khi có điều kiện liên lạc. Những lá thư được viết vội trên các mẩu giấy thuốc lá nhỏ, chứa đựng nỗi nhớ thương dành cho vợ và con gái bé bỏng.

Đau lòng hơn, ông không hề hay biết bà Quang Thái đã bị bắt giam. Trong những lá thư gửi về, ông vẫn kể cho vợ nghe chuyện hoạt động cách mạng, chia sẻ nỗi đau trước sự hy sinh của người chị vợ Nguyễn Thị Minh Khai và mong ngày gia đình đoàn tụ. Những lá thư vẫn tiếp tục được gửi đi, dù người nhận đã không còn.

Mãi đến tháng 4/1945, tại Hội nghị Quân sự Bắc Kỳ tổ chức ở Hiệp Hòa, Bắc Giang, Đại tướng Võ Nguyên Giáp mới được đồng chí Trường Chinh thông báo tin vợ đã hy sinh trong nhà tù. Trước tin dữ quá đột ngột, ông bàng hoàng hỏi lại, không thể tin đó là sự thật.

Nỗi đau mất người vợ yêu thương đến với Đại tướng giữa thời điểm cách mạng đang đứng trước bước ngoặt lịch sử. Dù đau đớn, ông vẫn phải nén cảm xúc để tiếp tục tham gia hội nghị, thực hiện những nhiệm vụ cấp bách của tổ chức.

Con gái là nhà khoa học có nhiều cống hiến quan trọng

Bà Võ Hồng Anh là người con gái duy nhất của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và người vợ đầu - nữ liệt sĩ Nguyễn Thị Quang Thái. Bà là kết tinh của mối tình đẹp giữa 2 trí thức trẻ cùng chung lý tưởng, hoài bão và khát vọng cống hiến cho đất nước.

Mẹ hy sinh khi còn nhỏ, cha lại bận rộn với sự nghiệp cách mạng, bà Hồng Anh chủ yếu lớn lên trong vòng tay chăm sóc của ông bà nội, ngoại. Tuổi thơ của bà gắn liền với những cuộc chia xa. Mãi đến năm 1946, bà mới có dịp gặp lại cha lần đầu tiên và phải 5 năm sau mới được đoàn tụ lần thứ 2. Sau đó, bà được Chính phủ đưa sang Trung Quốc học tập tại Quế Lâm và Khu học xá Nam Ninh.

Năm 1954, bà tiếp tục sang Liên Xô, theo học tại Trường Thiếu nhi Việt Nam Internat Moskva. Với thành tích học tập xuất sắc, năm 1959, bà tốt nghiệp phổ thông với Huy chương vàng, sau đó thi vào ngành Vật lý lý thuyết lượng tử, Đại học Tổng hợp Quốc gia Lomonosov Moskva. 6 năm sau, bà tốt nghiệp với tấm bằng đỏ, ghi dấu một chặng đường học tập đầy nỗ lực.

Trong những năm tháng học tập tại Liên Xô, bà Hồng Anh nhận được sự quan tâm đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Mỗi lần sang thăm Liên Xô, Bác đều dành thời gian đến thăm ngôi trường nơi các học sinh Việt Nam theo học. Hồng Anh thường được tập thể tín nhiệm đại diện viết và đọc lời chúc mừng Bác, đồng thời báo cáo về tình hình học tập, sinh hoạt của học sinh, sinh viên Việt Nam tại đây. Sự tin yêu ấy là nguồn động viên quý báu đối với cô gái trẻ trên con đường học tập và trưởng thành.

Sau khi trở về nước, bà Võ Hồng Anh tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu và giảng dạy khoa học, từng bước khẳng định tên tuổi trong lĩnh vực vật lý lý thuyết. Bà có hơn 50 công trình khoa học, phần lớn được công bố ở nước ngoài. Một trong những công trình tiêu biểu là cuốn sách nghiên cứu về lý thuyết tương tác của bức xạ cường độ mạnh lên chất rắn, được xuất bản tại Nga.

Năm 1988, bà trở thành người đầu tiên được trao Giải thưởng Kovalevskaya - giải thưởng uy tín dành cho các nhà khoa học nữ có thành tựu nổi bật trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật tại Việt Nam. Bên cạnh đó, bà còn được khen thưởng toàn Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna cho giai đoạn 1979-1983, cùng nhiều phần thưởng ghi nhận những đóng góp trong nghiên cứu khoa học và giáo dục, trong đó có Huy chương Vì sự nghiệp Khoa học và Công nghệ, Huy chương Vì sự nghiệp Khuyến học.

Từ cô bé sớm chịu cảnh thiếu vắng tình thương của mẹ, phải sống xa cha trong những năm tháng đất nước chiến tranh, Võ Hồng Anh đã vươn lên bằng nghị lực và trí tuệ, trở thành một nhà khoa học có uy tín. Cuộc đời bà là câu chuyện đẹp về ý chí vượt lên hoàn cảnh, đồng thời tiếp nối truyền thống cống hiến của gia đình đối với đất nước.

Ngày nay, tên tuổi Đại tướng Võ Nguyên Giáp được đặt cho nhiều công trình công cộng, trường học và tuyến đường trên khắp cả nước, như một sự tri ân đối với những đóng góp to lớn của ông cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc.

Đặc biệt, tại quê hương Quảng Bình, tên người con gái cả của Đại tướng cũng được đặt cho một tuyến đường dài khoảng 600m, nằm ngay cạnh đường Võ Nguyên Giáp. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những cống hiến của một nhà khoa học mà còn là cách quê hương lưu giữ ký ức về người con gái của vị tướng huyền thoại.