Sau hơn 20 năm học tập và nghiên cứu tại Australia, cựu Á quân Đường lên đỉnh Olympia Nguyễn Thành Vinh đã trở thành Giáo sư tại Đại học New South Wales, đồng thời được ghi nhận trong lĩnh vực Hóa học hữu cơ.

Nguyễn Thành Vinh (sinh năm 1982), là cựu học sinh Trường THPT chuyên Lam Sơn (Thanh Hóa). Năm 2000, anh giành huy chương bạc Olympic Hóa học quốc tế và ngôi Á quân Đường lên đỉnh Olympia mùa đầu tiên. Đây cũng là dấu mốc mở ra hành trình học tập và phát triển sự nghiệp của chàng trai xứ Thanh tại nước ngoài.

Sau những thành tích nổi bật trong học tập, Nguyễn Thành Vinh lựa chọn Australia làm điểm đến để tiếp tục theo đuổi con đường học thuật. Anh nhận học bổng AusAID của Chính phủ Australia, theo học ngành Hóa công nghiệp tại Đại học New South Wales (UNSW).

Trong một chia sẻ với Báo Dân Trí, Thành Vinh cho rằng, quyết định sang Australia ở tuổi 18 không đơn thuần là lựa chọn một nơi để lấy bằng cấp. Anh muốn tiếp cận những phòng thí nghiệm hiện đại, giáo trình tiên tiến và thử thách bản thân trong môi trường văn hóa mới.

Những năm đầu tại Australia cũng đặt ra không ít thách thức. Nguyễn Thành Vinh phải thích nghi với việc sử dụng tiếng Anh trong học thuật, giao tiếp trong môi trường đa văn hóa, chủ động trao đổi với giảng viên và tự chịu trách nhiệm về quá trình học tập.

Thay vì chỉ tập trung tìm kiếm đáp án đúng như cách học quen thuộc trước đó, anh dần hình thành tư duy đặt câu hỏi, phản biện và chủ động tìm tòi kiến thức. Việc tham gia nghiên cứu khoa học ngay từ khi còn là sinh viên cũng góp phần định hình con đường nghề nghiệp sau này.

Sau hơn 2 thập kỷ, Nguyễn Thành Vinh trở thành Giáo sư bậc cao nhất tại Đại học New South Wales, đây là ngôi trường nằm trong top 20 thế giới theo bảng xếp hạng QS 2026. 

Năm 2025, tờ The Australian đưa anh vào danh sách những nhà nghiên cứu có ảnh hưởng nhất trong chuyên ngành Hóa học hữu cơ.

Những năng lực giúp trí thức Việt phát triển trong môi trường quốc tế

Nhìn lại hành trình phát triển sự nghiệp, Nguyễn Thành Vinh cho rằng kiến thức chuyên môn không phải yếu tố duy nhất quyết định khả năng tiến xa trong môi trường học thuật quốc tế.

Theo vị giáo sư, người học cần phát triển khả năng tự học, tư duy độc lập, ngoại ngữ và kỹ năng giao tiếp. Đặc biệt, việc thích nghi với môi trường mới, chủ động trao đổi và sẵn sàng tiếp nhận phản biện là những yếu tố quan trọng.

Trong nghiên cứu khoa học, ông cũng từng trải qua những giai đoạn kéo dài nhiều tháng nhưng không thu được kết quả như mong muốn. Khả năng chia nhỏ mục tiêu, tìm kiếm phản biện từ đồng nghiệp, kiên trì thử nghiệm và chấp nhận thất bại giúp ông tiếp tục theo đuổi công việc.

Từ kinh nghiệm làm việc tại Australia, Nguyễn Thành Vinh cho rằng nghiên cứu khoa học cần gắn với những vấn đề có ý nghĩa thực tiễn. Các công trình của nhóm nghiên cứu do ông tham gia không chỉ tập trung vào phản ứng và cấu trúc phân tử mới mà còn hướng tới ứng dụng trong vật liệu chức năng, dược phẩm, công nghệ y sinh và các quy trình hóa học bền vững.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của mối liên kết giữa trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Đề cập đến cơ hội phát triển khoa học tại Việt Nam, vị giáo sư cho rằng cần tăng quyền tự chủ cho các trường đại học, nhóm nghiên cứu và nhà khoa học, đồng thời bảo đảm trách nhiệm giải trình, tính liêm chính và cơ chế đánh giá minh bạch.

Bên cạnh đó, nghiên cứu khoa học cần có cơ chế tài trợ linh hoạt, chấp nhận những ý tưởng mới có khả năng thất bại thay vì chỉ ưu tiên các đề tài chắc chắn mang lại kết quả trong ngắn hạn.

Đáng chú ý, Nguyễn Thành Vinh hiện vẫn duy trì hoạt động hướng dẫn sinh viên, nghiên cứu sinh và các nhà khoa học trẻ Việt Nam tại Australia. Ông cũng hợp tác với các nhà khoa học tại Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu.

Một trong những hướng nghiên cứu được triển khai là phát triển các chất cảm quang hữu cơ thế hệ mới, phục vụ chuyển đổi năng lượng ánh sáng thành năng lượng hóa học, hóa học bền vững và chuyển hóa chất thải thành sản phẩm có giá trị.

Có nhiều cách đóng góp cho quê hương 

Theo ông, đóng góp cho quê hương không nhất thiết phải gắn với việc trở về làm việc trong nước. Người Việt ở nước ngoài vẫn có thể tham gia phát triển đất nước thông qua hoạt động đào tạo, nghiên cứu chung, chuyển giao công nghệ, chia sẻ cơ hội và kết nối mạng lưới chuyên gia quốc tế.

“Các bạn không cần phải lựa chọn một cách cứng nhắc về hình thức xây dựng quê hương, giữa “ở lại nước ngoài” và “trở về Việt Nam”.

Trong thế giới ngày nay, đóng góp cho quê hương có thể được thực hiện bằng rất nhiều hình thức: Hướng dẫn sinh viên, mở mạng lưới hợp tác, chia sẻ cơ hội, phản biện chính sách, chuyển giao công nghệ hoặc xây dựng các dự án chung.

Điều quan trọng là dù đi đến đâu, mình vẫn giữ được sợi dây kết nối với quê hương và dùng những điều đã học được để mở thêm đường cho thế hệ tiếp theo”, Giáo sư Nguyễn Thành Vinh chia sẻ trên báo Dân Trí. 

Với những người trẻ muốn theo đuổi con đường nghiên cứu, ông nhấn mạnh ba phẩm chất quan trọng là liêm chính, độc lập và kiên định. Đây không chỉ là những yêu cầu trong môi trường khoa học mà còn là nền tảng để mỗi cá nhân xây dựng sự nghiệp bền vững trong môi trường làm việc có tính cạnh tranh cao.