Tối 6/6 và 7/6, series phim tài liệu điều tra VTV Đặc biệt: Bẫy 2 - Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ đã chính thức lên sóng, thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Không chỉ phơi bày thực trạng của mô hình sở hữu kỳ nghỉ tại Việt Nam, bộ phim còn bóc tách những góc khuất, những biến tướng tinh vi đằng sau những lời mời chào hào nhoáng từng khiến nhiều người tin rằng mình đang nắm trong tay cơ hội nghỉ dưỡng lý tưởng cho tương lai.

Qua những thước phim điều tra công phu, các phóng viên Đài Truyền hình Việt Nam đã tái hiện chân thực hành trình đầy mệt mỏi của nhiều khách hàng khi rơi vào vòng xoáy của các hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ. Đằng sau những lời hứa về quyền lợi lâu dài, những kỳ nghỉ trong mơ hay khả năng sinh lời hấp dẫn là thực tế hoàn toàn khác đối với không ít người mua.

Nhiều nạn nhân không chỉ đánh đổi hàng trăm triệu, thậm chí hàng chục tỷ đồng, mà còn phải trả giá bằng niềm tin, thời gian và những tháng ngày theo đuổi khiếu nại trong vô vọng. Với một số gia đình, những khoản tiền đầu tư vào các gói nghỉ dưỡng đã trở thành nguyên nhân dẫn đến áp lực tài chính, mâu thuẫn và những tổn thương kéo dài trong cuộc sống.

Phía sau thị trường mua bán kỳ nghỉ từng phát triển sôi động là hàng loạt câu chuyện về tranh chấp, khiếu nại và những dấu hiệu lừa dối khách hàng. Khi các chiêu thức tiếp thị ngày càng tinh vi, ranh giới giữa một sản phẩm nghỉ dưỡng và một chiếc bẫy tài chính cũng trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Sở hữu kỳ nghỉ là gì?

Sở hữu kỳ nghỉ hay còn được biết đến với tên gọi quốc tế là timeshare, không phải là một mô hình mới. Ra đời tại Thụy Sĩ từ thập niên 1960 và phát triển mạnh tại Mỹ từ những năm 1970, mô hình này từng được quảng bá như một giải pháp nghỉ dưỡng thông minh, giúp người tiêu dùng tiếp cận các khu nghỉ dưỡng cao cấp với chi phí thấp hơn so với việc sở hữu toàn bộ một bất động sản nghỉ dưỡng.

Hiểu một cách đơn giản, người mua không sở hữu một căn hộ hay biệt thự nghỉ dưỡng hoàn chỉnh mà chỉ mua quyền sử dụng một phòng nghỉ hoặc một khu nghỉ dưỡng trong khoảng thời gian nhất định mỗi năm. Thay vì phải bỏ ra số tiền lớn để sở hữu một căn biệt thự ven biển nhưng chỉ sử dụng vài tuần trong năm, nhiều người cùng chia sẻ quyền sử dụng bất động sản đó và được nghỉ dưỡng theo số tuần hoặc số điểm đã mua.

Về lý thuyết, mô hình này mang lại nhiều lợi ích như tiết kiệm chi phí, bảo đảm chất lượng lưu trú ổn định và tạo điều kiện cho khách hàng sử dụng mạng lưới khu nghỉ dưỡng tại nhiều địa điểm khác nhau trên thế giới. Chính vì vậy, nhiều tập đoàn khách sạn quốc tế từng triển khai các chương trình tương tự dưới hình thức câu lạc bộ nghỉ dưỡng.

Tuy nhiên, sau hơn 60 năm tồn tại, mô hình sở hữu kỳ nghỉ cũng bộc lộ nhiều bất cập. Tại nhiều quốc gia, hình ảnh của loại hình kinh doanh này dần bị ảnh hưởng bởi những tranh chấp, khiếu nại kéo dài liên quan đến việc tư vấn, ký kết và thực hiện hợp đồng. Để tránh những định kiến gắn với thuật ngữ timeshare, nhiều doanh nghiệp đã sử dụng các tên gọi khác như câu lạc bộ kỳ nghỉ, câu lạc bộ điểm đến, quyền sở hữu theo tỷ lệ hay quyền sở hữu kỳ nghỉ.

Dù được gọi bằng tên nào, bản chất của sản phẩm vẫn là việc mua quyền sử dụng dịch vụ nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian xác định.

Cách các nạn nhân bị "giăng bẫy" bởi những kỳ nghỉ trong mơ

Sau khi 2 tập đầu tiên của series phim tài liệu điều tra VTV Đặc biệt: Bẫy 2 - Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ được phát sóng, một thực tế dễ nhận thấy là phần lớn nạn nhân của các hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ đều thuộc nhóm người cao tuổi. Họ bị thu hút bởi những lời giới thiệu về cơ hội tận hưởng các dịch vụ nghỉ dưỡng cao cấp, quyền lợi lâu dài dành cho gia đình hoặc triển vọng gia tăng giá trị tài sản trong tương lai.

Trên thực tế, không ít khách hàng đã đưa ra quyết định ký kết hợp đồng chỉ sau vài giờ tham gia các buổi tư vấn. Trong suốt quá trình này, họ liên tục được tiếp cận những thông tin về các chương trình ưu đãi có thời hạn, quà tặng đặc biệt hoặc mức giá được quảng bá là chỉ áp dụng trong ngày. Những lời mời chào được xây dựng bài bản, đánh trúng tâm lý mong muốn mang đến những điều tốt đẹp cho bản thân và gia đình đã khiến nhiều người nhanh chóng đặt bút ký hợp đồng trước khi có đủ thời gian tìm hiểu kỹ lưỡng.

Theo các chuyên gia, sở hữu kỳ nghỉ là một sản phẩm có cấu trúc pháp lý và tài chính khá phức tạp. Mỗi hợp đồng thường bao gồm nhiều điều khoản liên quan đến quyền sử dụng kỳ nghỉ, phí quản lý thường niên, các nghĩa vụ tài chính phát sinh, điều kiện chuyển nhượng, trao đổi kỳ nghỉ hoặc chấm dứt hợp đồng. Việc phải tiếp nhận cùng lúc khối lượng lớn thông tin chuyên môn khiến không ít khách hàng, đặc biệt là người cao tuổi, gặp khó khăn trong việc đánh giá đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

Các nghiên cứu về hành vi tiêu dùng cũng cho thấy người cao tuổi thường là nhóm dễ chịu tác động hơn trong các hoạt động bán hàng trực tiếp với cường độ cao. Điều này không xuất phát từ sự thiếu hiểu biết mà chủ yếu do họ có xu hướng tin tưởng vào các cuộc trao đổi trực tiếp và ít có thói quen kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn khác nhau trước khi đưa ra quyết định.

Tuy nhiên, phía sau những lời hứa hẹn về các kỳ nghỉ lý tưởng hay cơ hội đầu tư hấp dẫn là một thực tế mà nhiều người mua hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ phải đối mặt đó khả năng chuyển nhượng hợp đồng gần như bằng 0. Trong quá trình tư vấn, nhiều khách hàng được giới thiệu rằng quyền sở hữu có thể dễ dàng bán lại hoặc chuyển nhượng khi không còn nhu cầu sử dụng. Song thực tế tại nhiều thị trường cho thấy việc tìm được người mua lại không hề đơn giản.

Không dừng lại ở đó, lợi dụng tâm lý muốn thoát khỏi các hợp đồng đã ký, nhiều đơn vị môi giới tiếp tục xuất hiện với cam kết hỗ trợ bán lại quyền nghỉ dưỡng. Để sử dụng dịch vụ này, khách hàng phải thanh toán trước các khoản phí nhất định. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp được ghi nhận, người sở hữu hợp đồng đã bỏ tiền nhưng vẫn không tìm được người mua, trong khi các khoản phí và nghĩa vụ tài chính liên quan đến hợp đồng tiếp tục phát sinh theo thời gian.

Chính vì vậy, nhiều nhân vật xuất hiện trong bộ phim tài liệu của Đài Truyền hình Việt Nam ngày càng rơi sâu hơn vào vòng xoáy của những hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ. Những gì họ đánh mất không chỉ là tiền bạc mà còn là thời gian, công sức cùng những hy vọng kéo dài suốt nhiều năm.

Tỉnh táo nhận diện để không trở thành nạn nhân

Mô hình sở hữu kỳ nghỉ đã xuất hiện từ khá sớm và phát triển mạnh tại nhiều quốc gia. Cùng với sự mở rộng của loại hình kinh doanh này, nhiều nước và vùng lãnh thổ đã xây dựng hệ thống pháp luật riêng nhằm quản lý hoạt động sở hữu kỳ nghỉ, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

Các quy định pháp lý thường tập trung vào điều kiện cấp phép cho doanh nghiệp, tiêu chuẩn đưa sản phẩm ra thị trường, nghĩa vụ cung cấp đầy đủ thông tin trước khi ký kết hợp đồng cũng như cơ chế giám sát, xử lý vi phạm. Đáng chú ý, tại nhiều quốc gia, quyền lợi của khách hàng được pháp luật bảo vệ chặt chẽ.

Theo đó, người mua được quyền hủy hợp đồng vô điều kiện trong một khoảng thời gian nhất định sau khi ký kết mà không phải chịu bất kỳ chi phí nào. Trong thời gian này, doanh nghiệp cũng không được yêu cầu khách hàng thanh toán tiền. Một số thị trường còn quy định doanh nghiệp phải mở tài khoản ký quỹ hoặc thiết lập cơ chế bảo đảm tài chính để bảo vệ quyền lợi khách hàng khi chấm dứt hợp đồng, đồng thời quy định cụ thể về thời hạn hoàn trả tiền.

Trong khi đó, tại Việt Nam, hoạt động kinh doanh sở hữu kỳ nghỉ hiện chưa có khung pháp lý chuyên biệt, đầy đủ và trực tiếp điều chỉnh loại hình này. Thực tế đó đòi hỏi người tiêu dùng cần chủ động tìm hiểu thông tin và nâng cao cảnh giác trước khi quyết định tham gia các hợp đồng có giá trị lớn, thời hạn kéo dài trong nhiều năm.

Không phải mọi hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ đều tiềm ẩn rủi ro hoặc có dấu hiệu lừa đảo. Tuy nhiên, để hạn chế nguy cơ trở thành nạn nhân của các mô hình kinh doanh biến tướng, người dân cần thận trọng trước những lời mời tham dự hội thảo, sự kiện tặng quà hoặc chương trình nghỉ dưỡng miễn phí; tránh vội vàng ký kết hợp đồng hay đặt cọc khi chưa tìm hiểu đầy đủ về đơn vị cung cấp dịch vụ.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng nên kiểm tra kỹ tư cách pháp lý, giấy phép hoạt động và uy tín của doanh nghiệp; nghiên cứu toàn bộ nội dung hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ, thời hạn thực hiện, các khoản phí phát sinh, điều kiện chấm dứt hợp đồng cũng như cơ chế hoàn tiền.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ có hành vi lừa đảo, người dân cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan chức năng để được hướng dẫn, hỗ trợ và xử lý theo quy định của pháp luật.

Đối với các cơ sở lưu trú du lịch, đơn vị cho thuê hội trường hoặc mặt bằng tổ chức sự kiện, cơ quan chức năng cũng khuyến cáo không tiếp tay cho các hoạt động lợi dụng mô hình sở hữu kỳ nghỉ nhằm trục lợi. Trường hợp phát hiện doanh nghiệp tổ chức các chương trình có dấu hiệu bất minh, các đơn vị cần kịp thời cung cấp thông tin và phối hợp với cơ quan chức năng để ngăn chặn, xử lý vi phạm.

Trong bối cảnh các phương thức tiếp thị ngày càng tinh vi và đa dạng, việc trang bị kiến thức, tìm hiểu kỹ thông tin và giữ thái độ thận trọng trước những lời mời gọi hấp dẫn vẫn là giải pháp cần thiết để mỗi người dân bảo vệ tài sản cũng như các quyền, lợi ích hợp pháp của bản thân và gia đình.