Bộ Khoa học và Công nghệ vừa công bố kết quả xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7. Theo đó, có 11 công trình, cụm công trình được đề nghị trao Giải thưởng Hồ Chí Minh và 1 cụm công trình được đề nghị trao Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ. 

Các công trình/cụm công trình được đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh

Cụm công trình: Địa chất trầm tích Việt Nam - Lý luận và thực tiễn.

Cụm công trình: Nghiên cứu các giải pháp bảo vệ chăm sóc sức khỏe nhân dân và bộ đội vùng Tây Nguyên.

Cụm công trình: Nghiên cứu, phát triển, ứng dụng vắc-xin phòng chống một số bệnh truyền nhiễm mới nổi, tái nổi ở Việt Nam.

Cụm công trình: Ứng dụng, phát triển và chuyển giao thành công kỹ thuật ghép gan góp phần nâng cao vị thế của chuyên ngành ghép tạng Việt Nam.

Cụm công trình: Ghép mô-tạng từ người hiến chết não: Những giải pháp kỹ thuật đột phá, nhân rộng và thay đổi nhận thức cộng đồng.

Cụm công trình: Nghiên cứu ứng dụng những tiến bộ khoa học-công nghệ phát triển phẫu thuật, can thiệp tim mạch và lồng ngực tại Việt Nam.

Công trình: Công nghệ mới BUSADCO bảo vệ bờ hồ Hoàn Kiếm - Di tích quốc gia đặc biệt.

Cụm công trình: Nghiên cứu phát triển công nghệ vật liệu và tự động hóa trong sản xuất sản phẩm đá nhân tạo cao cấp phục vụ xuất khẩu.

Công trình: Nghiên cứu phát triển công nghệ sản xuất nhiên liệu đặc chủng phục vụ quốc phòng-an ninh tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất.

Cụm công trình: Nghiên cứu ứng dụng khoa học-công nghệ có tính sáng tạo đột phá để khôi phục, mở rộng và nâng cao hiệu quả thăm dò khai thác mỏ Đại Hùng.

Công trình: Nền tảng công nghệ và thiết kế, chế tạo hạ tầng mạng viễn thông 5G phục vụ lưỡng dụng cho hạ tầng số quốc gia và quốc phòng an ninh.

Cụm công trình được đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước

Cụm công trình: Phát triển mạng lưới các đơn vị đột quỵ và triển khai các kỹ thuật chuyên sâu điều trị đột quỵ.

Trong số những cụm công trình được xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh có công trình Nghiên cứu phát triển công nghệ vật liệu và tự động hóa trong sản xuất sản phẩm đá nhân tạo cao cấp phục vụ xuất khẩu nhận được quan tâm lớn.

Cụm công trình “Nghiên cứu phát triển công nghệ vật liệu và tự động hóa trong sản xuất sản phẩm đá nhân tạo cao cấp phục vụ xuất khẩu” do Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Xuân Năng đại diện nhóm tác giả cùng các cộng sự tại Tập đoàn Phenikaa thực hiện. Công trình tập trung giải quyết những thách thức về vật liệu và công nghệ sản xuất, qua đó góp phần khẳng định năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, tạo ra các sản phẩm mang thương hiệu “Make in Vietnam”.

Ý tưởng nghiên cứu xuất phát từ quá trình phát triển thương hiệu đá nhân tạo cao cấp VICOSTONE. Thời điểm đó, việc phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn do chi phí cao, giá cả biến động và tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng. Ngoài ra, không ít loại nhựa trên thị trường chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm, nhất là khả năng chống tia cực tím (UV) khi sử dụng ngoài trời. 

Trước nhu cầu thực tế, nhóm nghiên cứu tại Phenikaa đã phát triển công thức nhựa mới giúp tăng khả năng giữ màu của sản phẩm khi tiếp xúc với tia cực tím (UV). Kết quả thử nghiệm cho thấy, sau 1.000 giờ chiếu tia UV trong điều kiện gia tốc, chỉ số biến đổi màu ΔE của loại nhựa này đạt 3,3. Khi được sử dụng để sản xuất đá nhân tạo màu trắng, loại nhựa mới giúp sản phẩm có độ bền màu tốt hơn so với nguyên liệu nhập khẩu.

Từ kết quả nghiên cứu, doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng Nhà máy sản xuất Hóa chất Phenikaa với tổng vốn 476,536 tỷ đồng, công suất thiết kế 25.000 tấn/năm. 

Trong giai đoạn 2021-2025, nhà máy sản xuất hơn 69.210 tấn nhựa, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho hoạt động sản xuất nội bộ. Việc chủ động nguồn nguyên liệu này góp phần tạo thêm gần 2.841 tỷ đồng doanh thu.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu còn phát triển giải pháp thu hồi dung môi và tái sinh propylene glycol từ nước ngưng phụ phẩm. Quy trình được thực hiện qua hai giai đoạn chưng tách, giúp tận dụng lại nguyên liệu, tiết kiệm chi phí và giảm lượng chất thải. Giải pháp này đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 3633.

Một hướng nghiên cứu khác là sản xuất cristobalite - nguyên liệu quan trọng trong chế tạo đá nhân tạo cao cấp - từ nguồn cát thô trong nước, qua đó thay thế một phần vật liệu nhập khẩu.

Để thực hiện, nhóm nghiên cứu sử dụng công nghệ tuyển rửa nhằm loại bỏ tạp chất oxit sắt trong cát. Sau đó, nguyên liệu được nung ở nhiệt độ 1.500-1.600 độ C, kết hợp với phụ gia kiềm theo tỉ lệ phù hợp. Quy trình này giúp chuyển hóa cát thành cristobalite đáp ứng yêu cầu chất lượng, đồng thời nâng cao giá trị của nguồn nguyên liệu trong nước.

Ngoài ra, nhóm nghiên cứu còn phát triển vật liệu Bio-Quartz từ silica vô định hình, có hàm lượng SiO₂ lên đến 80%. Đây là nguyên liệu được sử dụng để phát triển dòng đá sinh thái VICOSTONE ECO SURFACES, hướng đến giảm nguy cơ phát sinh bụi silica trong quá trình sản xuất và sử dụng sản phẩm.

Các nghiên cứu về vật liệu giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, chủ động hơn trong sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.  

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu phát triển công nghệ tự động hóa nhằm khắc phục những hạn chế của phương pháp gia công thủ công, vốn dễ phát sinh sai số khi tạo các đường vân phức tạp mô phỏng đá tự nhiên.

Giải pháp được triển khai là tích hợp robot công nghiệp 6 trục với phần mềm thiết kế, gia công CAD/CAM và hệ thống điều khiển, giám sát SCADA. Nhờ đó, quá trình tạo vân được tự động hóa theo bản vẽ, giúp sản phẩm có độ chính xác và đồng đều cao hơn. Theo số liệu của công trình, năng suất tăng từ 100 tấm lên 120-150 tấm mỗi ca, tỷ lệ sản phẩm lỗi giảm xuống dưới 1%.

Nhóm nghiên cứu cũng đưa các giải pháp tuần hoàn vào sản xuất. Nước thải từ công đoạn mài đá được xử lý để tái sử dụng, bột đá thải được tận dụng làm nguyên liệu sản xuất gạch không nung geopolymer, vữa khô trộn sẵn và phụ gia xi măng. Qua đó, doanh nghiệp giảm chất thải và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Theo thống kê, cụm công trình đã tạo ra 179 sản phẩm, vật liệu mới; 20 bằng sáng chế, giải pháp hữu ích và 79 kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ trong nước và quốc tế.

Trong giai đoạn 2019-2025, doanh thu từ các sản phẩm đổi mới sáng tạo đạt hàng chục nghìn tỷ đồng. Hoạt động sản xuất, kinh doanh tạo việc làm cho hơn 1.500 lao động, đóng góp không nhỉ vào ngân sách Nhà nước.

Việc kết hợp nghiên cứu vật liệu với tự động hóa đã giúp doanh nghiệp từng bước làm chủ các công nghệ quan trọng trong sản xuất đá nhân tạo cao cấp, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và nâng cao năng suất. Đồng thời, công trình cho thấy hiệu quả của việc ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào sản xuất và phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Với những đóng góp về khoa học, công nghệ, hiệu quả thực tiễn, cụm công trình này được đánh giá cao và xét tặng giải thưởng.

Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Xuân Năng sinh năm 1964, là doanh nhân nổi tiếng của Việt Nam. Ông hiện là Chủ tịch HĐQT CTCP Vicostone (mã chứng khoán: VCS) và Chủ tịch Hội đồng trường Đại học Phenikaa. 

Năm 2025, ông được công nhận đạt chuẩn chức danh giáo sư ngành Cơ khí - Động lực.

Bên cạnh sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy, ông Hồ Xuân Năng còn được chú ý bởi lượng cổ phiếu đang nắm giữ tại Vicostone. Theo dữ liệu sở hữu cổ phần tại ngày 30/6/2026, Giáo sư Hồ Xuân Năng trực tiếp nắm giữ 5,98 triệu cổ phiếu VCS, tương đương 3,74% vốn điều lệ Vicostone. Ngoài ra, CTCP Tập đoàn Phượng Hoàng Xanh A&A - doanh nghiệp do ông sáng lập và nắm quyền chi phối - sở hữu hơn 134,6 triệu cổ phiếu, tương ứng 84,15% vốn điều lệ công ty.

Việc trực tiếp sở hữu cổ phiếu VCS và có doanh nghiệp liên quan nắm giữ lượng lớn cổ phần Vicostone giúp ông Hồ Xuân Năng gắn với khối tài sản cổ phiếu có giá trị ước tính hơn 4.000 tỷ đồng. Đây cũng là lý do ông được truyền thông gọi với biệt danh “Giáo sư giàu nhất Việt Nam”. 

Vicostone hiện là một trong những doanh nghiệp sản xuất đá nhân tạo gốc thạch anh quy mô lớn trên thế giới. Sản phẩm của công ty đã được xuất khẩu tới hơn 50 quốc gia, trong đó có nhiều thị trường lớn như Mỹ, Canada, Australia và các nước châu Âu.