Gia đình cố Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân là một trong những gia đình trí thức tiêu biểu của Việt Nam. Trải qua ba thế hệ, gia đình này có gần 20 người là Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, hoạt động trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, y học, sinh học, khảo cổ học và âm nhạc.

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân (1906-2003) là một nhà giáo, nhà nghiên cứu có nhiều đóng góp cho nền giáo dục Việt Nam. Ông là một trong những người tham gia xây dựng khoa và là chủ nhiệm đầu tiên Khoa Tâm lý - Giáo dục tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, góp phần đặt nền móng cho sự phát triển của ngành Tâm lý học trong nước.

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông từng giảng dạy tại các trường Hồng Bàng và Thăng Long, Quốc học Huế, Đồng Khánh và Bách Công.

Sau Cách mạng Tháng Tám, Giáo sư Nguyễn Lân đảm nhiệm cương vị Giám đốc Học chính Trung Bộ rồi giảng dạy tại Trường Chu Văn An (Hà Nội). Năm 1956, ông về công tác tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, sau đó giữ chức Chủ nhiệm Khoa Tâm lý - Giáo dục học cho đến khi nghỉ hưu năm 1971.

Trong quá trình giảng dạy và nghiên cứu, ông biên soạn nhiều giáo trình phục vụ công tác đào tạo, tác giả của nhiều công trình từ điển, thuật ngữ, trong đó có: Thuật ngữ tâm lý giáo dục, Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam, Từ điển thành ngữ, tục ngữ Pháp - Việt, Từ điển thành ngữ, tục ngữ Việt - Pháp, Lịch sử giáo dục học thế giới....

Giáo sư Nguyễn Lân thuộc lớp những trí thức đầu tiên được Nhà nước phong học hàm Giáo sư. Ông từng vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen, tặng bằng khen và nhận nhiều phần thưởng cao quý khác như: Huân chương Kháng chiến hạng nhì, Huân chương lao động hạng ba, Chiến sĩ thi đua 7 băn liền kề, Huân chương kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng nhất, Huân chương lao động hạng nhì, Huân chương Độc lập hàng nhì. Năm 1988, ông được Hội đồng Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân.

Vợ Giáo sư Nguyễn Lân là bà Nguyễn Thị Tề, con gái nhà điền chủ Nguyễn Hữu Tiệp. Hai ông bà có 8 người con, mỗi người trưởng thành trong các lĩnh vực khoa học, giáo dục, y học và đạt thành tựu vô cùng nổi bật.

Người con cả là Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, nhạc sĩ Nguyễn Lân Tuất, từng du học tại Liên Xô và giảng dạy tại Viện Hàn lâm Âm nhạc Novosibirsk. Ông được biết đến là người Việt Nam đầu tiên được trao danh hiệu “Nghệ sĩ Công huân Liên bang Nga”.

Người con thứ hai là Tiến sĩ Nguyễn Tề Chỉnh, nguyên giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Chồng bà là cố Giáo sư Bùi Thế Kỳ. Con trai Tiến sĩ Chỉnh là Đại tá Bùi Ngọc Quang, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ thông tin thuộc Bộ Quốc phòng và Tiến sĩ Bùi Ngọc Minh.

Người con thứ ba là Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân Dũng, nhà khoa học có nhiều đóng góp trong lĩnh vực vi sinh vật học. Ông từng giảng dạy, nghiên cứu tại Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học, Đại học Quốc gia Hà Nội. Vợ ông là Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Nữ Hiếu, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 108, con gái cố Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Huyên. 

Giáo sư Nguyễn Lân Dũng và Đại tá Nguyễn Kim Nữ Hiếu có con trai là Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lân Hiếu, Phó Trưởng Bộ môn tim mạch Trường Đại học Y Hà Nội, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Giám đốc Trung tâm tim mạch - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Chủ tịch Phân hội tim bẩm sinh Việt Nam - Hội tim mạch học Việt Nam. Con gái là Nguyễn Kim Nữ Thảo, cũng theo đuổi con đường học thuật với chương trình nghiên cứu Tiến sĩ tại Mỹ. 

Người con thứ tư là Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lân Cường, nhà khảo cổ học và nhân chủng học. Ông từng giữ cương vị Phó Tổng Thư ký Hội Khảo cổ học Việt Nam, đồng thời giảng dạy tại Khoa Lịch sử, Đại học Quốc gia Hà Nội. Năm 2022, ông được xác lập kỷ lục với danh hiệu “Người nghiên cứu nhiều nhất các di cốt người Việt cổ”.

Người con thứ năm là Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lân Hùng, giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Tổng Thư ký Hội Các ngành sinh học Việt Nam. Tiếp nối truyền thống nghiên cứu khoa học của gia đình, con trai ông là Tiến sĩ Nguyễn Lân Hùng Sơn hiện giữ chức Phó Chủ nhiệm Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đồng thời nghiên cứu về điểu học.

Người con thứ sáu là Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lân Tráng, giảng viên Bộ môn Hệ thống điện, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

Người con thứ bảy là Giáo sư, Tiến sĩ, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Lân Việt, chuyên gia trong lĩnh vực tim mạch. Ông từng giữ chức Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội.

Người con thứ tám là Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lân Trung, người từng đảm nhiệm cương vị Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng thời từng giữ chức Phó Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Việt Nam. 

Bài viết tham khảo thông tin từ :

1. GS. Nguyễn Lân - Nhân cách lớn của ngành Giáo dục - Nguyệt Hà/Báo Chính phủ

2. "Huyền thoại một gia đình" - Về gia đình Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân  - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

3. Về hai người thầy giáo - Đoàn Thanh niên - Hội Sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.