Tiềm năng thị trường và lợi thế nguồn cung mùa vụ

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 9 tháng năm 2026, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt gần 7,4 tỷ USD, tăng 19,9% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 9/2026 ước đạt 1,19 tỷ USD, là tháng thứ ba liên tiếp vượt mốc 1 tỷ USD sau tháng 7 đạt 1,12 tỷ USD và tháng 8 đạt 1,37 tỷ USD. Nếu duy trì đà này, mục tiêu lập mốc kỷ lục 10 tỷ USD cho xuất khẩu rau quả hoàn toàn khả thi.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam, chiếm 63% tổng giá trị xuất khẩu, với kim ngạch tăng 38,8% so với cùng kỳ năm trước. Hai thị trường tiếp theo là Hoa Kỳ với 7% (tăng 17,9%) và Hàn Quốc với 3,8% (tăng 9,7%). Trong nhóm 15 thị trường lớn nhất, Campuchia ghi nhận mức tăng mạnh nhất gấp 2,3 lần, trong khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) giảm 36,1%. Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu (EU) đang trở thành điểm đến tiềm năng khi Việt Nam là nguồn cung rau quả ngoại khối lớn thứ 23, với thị phần tăng từ 0,81% lên 1% trong nửa đầu năm 2026.

Trong cơ cấu mặt hàng, sầu riêng dẫn đầu với 3,5 tỷ USD trong 9 tháng năm 2026, tăng 52% so với cùng kỳ năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc đạt 3,3 tỷ USD, tăng 59%. Xuất khẩu sang Hàn Quốc tăng mạnh, trong khi Hoa Kỳ và Nhật Bản ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số. Về quy mô, diện tích trồng sầu riêng cả nước đến năm 2026 đã lên tới khoảng 200.000 ha, vượt xa định hướng quy hoạch ban đầu, tạo dư địa đẩy mạnh xuất khẩu nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ dư thừa sản lượng.

Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định xuất khẩu sẽ tiếp tục tăng trưởng tích cực trong những tháng cuối năm nhờ nguồn cung thuận lợi và nhu cầu thị trường gia tăng. Tháng 9 và tháng 10 là thời điểm sầu riêng Tây Nguyên bước vào giai đoạn thu hoạch rộ cuối vụ, trong khi nhiều nước cạnh tranh giảm nguồn cung theo mùa vụ. Sang tháng 11 và tháng 12, nhu cầu hàng hóa phục vụ dịp lễ, Tết tại Trung Quốc, Đông Bắc Á, châu Âu và Bắc Mỹ tăng mạnh. Đây là thời điểm các mặt hàng như dừa tươi, chanh leo, bưởi, thanh long, xoài và rau quả chế biến phát huy vai trò chủ lực, bù đắp sự suy giảm của sầu riêng tươi.

Đẩy mạnh chế biến sâu và kiểm soát chất lượng bền vững

Để biến lợi thế sản lượng thành lợi thế giá trị và khắc phục rủi ro biến động mùa vụ, ngành rau quả cần giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu quả tươi. Theo Tổng Giám đốc Tổng Công ty Rau quả, nông sản Việt Nam Lê Anh Dũng, việc phát triển các sản phẩm đông lạnh, puree, sấy và chế biến sâu đối với sầu riêng, dừa, chanh leo, xoài và thanh long sẽ giúp kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ trong mùa thu hoạch rộ và nâng cao giá trị nguyên liệu. Định hướng này cũng tương tự như cà phê, nơi cần tăng tỷ trọng cà phê rang xay, hòa tan, đặc sản và xây dựng thương hiệu, hay đối với gạo là nâng tỷ trọng gạo thơm, gạo chất lượng cao.

Việc kiểm soát chất lượng phải được đặt lên hàng đầu và thực hiện xuyên suốt từ khâu sản xuất, thu hoạch đến sơ chế, đóng gói và vận chuyển. Các yếu tố then chốt bao gồm mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc. Đây không chỉ là điều kiện duy trì thị trường hiện có mà còn là tấm vé tiếp cận các thị trường mới khi các nước nhập khẩu siết chặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, môi trường và phát triển bền vững.

Về định hướng chiến lược, bên cạnh duy trì thị trường Trung Quốc, doanh nghiệp cần khai thác tốt hơn cơ hội tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và EU, đồng thời mở rộng dư địa tại Trung Đông, Nam Á, châu Africa và Mỹ Latinh đối với những sản phẩm có lợi thế cạnh tranh. Về lâu dài, việc chuyển từ bán sản phẩm tươi sang sản phẩm giá trị gia tăng, từ khai thác lợi thế mùa vụ sang xây dựng chuỗi cung ứng ổn định và chinh phục thị trường bằng tiêu chuẩn, thương hiệu sẽ giúp ngành rau quả duy trì đà tăng trưởng bền vững.