Quản trị nghề cá toàn diện dựa trên dữ liệu và kiểm soát đội tàu

Công tác quản lý và điều hành hệ thống chống khai thác IUU đã có bước chuyển biến căn bản, dịch chuyển từ hồ sơ thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu, quản lý rủi ro, trách nhiệm giải trình và hồ sơ kiểm chứng. Phương thức quản lý nay được nâng cấp từ kiểm tra từng công đoạn sang kiểm soát toàn bộ chuỗi dữ liệu, từ thống kê số vụ xử phạt sang theo dõi sát quá trình xử lý vụ việc, đồng thời tăng cường khả năng đối soát và kiểm tra từ Trung ương thay vì chỉ tiếp nhận báo cáo từ địa phương. Các dữ liệu cốt lõi như đội tàu, thiết bị giám sát hành trình (VMS), tàu rời và cập cảng, sản lượng bốc dỡ, hệ thống eCDT và xử lý vi phạm được kết nối và đối soát liên tục để phát hiện sớm các bất thường.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có trên 80.000 tàu cá từ 6 m trở lên được đăng ký và cập nhật trên hệ thống VNFishbase, trong đó tỷ lệ tàu có giấy phép khai thác còn hạn đạt khoảng 96%. Dù vậy, cơ quan chức năng vẫn duy trì kiểm soát chặt chẽ các nhóm tàu có nguy cơ cao, bao gồm 1.247 tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng tồn tại, 5.586 tàu không đủ điều kiện tham gia hoạt động và 2.961 tàu thuộc nhóm nguy cơ cao vi phạm IUU. Đối với hệ thống giám sát hành trình, trong tổng số 27.520 tàu cá từ 15 m trở lên, đã có 27.238 tàu lắp đặt thiết bị VMS, đồng thời tình trạng mất kết nối đã giảm và các trường hợp tạm ngừng dịch vụ được đưa vào danh sách kiểm soát cụ thể.

Các địa phương ven biển như Thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Ninh cùng nhiều tỉnh thành khác đã thể hiện quyết tâm cao độ, cam kết triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý. Đơn cử, Thành phố Hồ Chí Minh đã quản lý chặt chẽ 100% nhóm tàu không đủ điều kiện hoạt động bằng các biện pháp neo chốt cố định tọa độ, gắn trách nhiệm trực tiếp cho chính quyền cơ sở. Trong khi đó, Quảng Ninh hoàn thành quản lý thống nhất hơn 4.160 tàu cá trên hệ thống, chú trọng kiểm tra thực chất tại cơ sở và xử lý dứt điểm các vi phạm để tránh phát sinh điểm nóng.

Triển khai quyết liệt "5 không" và nâng cao trách nhiệm thực thi

Ghi nhận những kết quả tích cực khi số vụ tàu cá vi phạm bị nước ngoài bắt giữ giảm mạnh qua các năm (từ 65 tàu năm 2023 xuống còn 13 tàu trong 9 tháng đầu năm 2026), Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vẫn chỉ ra những tồn tại như một số địa phương chưa quyết tâm thực chất, tình trạng tàu không phép vẫn hoạt động hoặc việc cập nhật dữ liệu còn chậm. Phó Thủ tướng yêu cầu tuyệt đối không chủ quan và quán triệt toàn hệ thống chính trị thực hiện nghiêm túc quy định "5 không": không phát sinh tàu cá bị nước ngoài bắt giữ; không để tàu không đủ điều kiện tham gia hoạt động; không để vụ việc vi phạm quy định về thiết bị giám sát hành trình kéo dài mà không được xử lý triệt để; không để lô hàng thủy sản không truy xuất được nguồn gốc; không để số liệu báo cáo sai lệch với dữ liệu và hồ sơ thực tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Phó Thủ tướng giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, ngành và địa phương. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần bám sát tiến độ, thành lập nhóm đầu mối làm việc thường xuyên với EC và nhân rộng các mô hình hiệu quả. Bộ Quốc phòng chỉ đạo lực lượng Biên phòng kiểm soát chặt tàu xuất nhập bến và duy trì lực lượng tại vùng biển giáp ranh. Bộ Tài chính phối hợp siết chặt kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu qua Cục Hải quan. Bộ Công an xử lý hình sự quyết liệt các hành vi gian lận nguồn gốc và tổ chức đưa tàu đi khai thác trái phép. Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao tận dụng các kênh ngoại giao để thông tin rộng rãi về tinh thần cầu thị và kết quả của Việt Nam.

Đối với các địa phương, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố ven biển phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm toàn diện và mở chiến dịch tổng rà soát để hoàn thành cập nhật 100% dữ liệu lên hệ thống VNFishbase. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, công tác chống khai thác IUU phải song hành với việc phát triển bền vững kinh tế biển, thúc đẩy công nghiệp chế biến, nuôi trồng và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, qua đó nâng cao sinh kế và giúp ngư dân làm giàu chính đáng từ biển, tạo nền tảng vững chắc để sớm gỡ cảnh báo "thẻ vàng" trong năm 2026.