Trong dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu đang được lấy ý kiến, Bộ Công Thương tiếp tục đưa ra phương án không công bố giá cơ sở theo chu kỳ như hiện nay. Thay vào đó, doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối được chủ động xác định giá bán, thực hiện kê khai và kết nối dữ liệu để cơ quan quản lý theo dõi.

Theo đề xuất, doanh nghiệp đầu mối phải thông báo giá bán mới trước thời điểm áp dụng ít nhất 30 phút. Thông báo cần ghi cụ thể giờ, phút có hiệu lực nhằm hạn chế tình trạng tăng giá sớm hoặc chậm giảm giá khi thị trường đi xuống.

Doanh nghiệp cũng không được lấy lý do điều chỉnh giá để tự ý ngừng bán hoặc hạn chế lượng xăng dầu cung ứng trái quy định. Các thông tin về công bố giá, thời điểm cập nhật và giao dịch liên quan phải được lưu trữ đầy đủ, không được sửa đổi hoặc xóa bỏ. Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh sẽ sử dụng dữ liệu kê khai để giám sát hoạt động thị trường, phát hiện dấu hiệu thông đồng hoặc tạo lập vị thế độc quyền.

Với thương nhân phân phối thuộc hệ thống, giá bán được tự quyết nhưng không vượt mức do doanh nghiệp đầu mối cung cấp công bố. Khi đầu mối tăng giá, đơn vị phân phối không bắt buộc phải điều chỉnh tăng theo. Riêng tại những khu vực xa cảng hoặc kho đầu mối, giá bán có thể cao hơn, song mức chênh lệch không quá 2%.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế để Nhà nước can thiệp trong trường hợp thị trường có biến động bất thường. Tùy tình hình, cơ quan quản lý có thể áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc mức giá cụ thể trong một khoảng thời gian nhất định nhằm bình ổn thị trường.

Đối với chi phí kinh doanh định mức trong công thức tính giá xăng dầu, Bộ Công Thương dự kiến thông báo mức điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và thời điểm áp dụng, chậm nhất vào ngày 31/1 hằng năm. Doanh nghiệp phải báo cáo chi phí thực tế mỗi năm và thực hiện kiểm toán độc lập theo chu kỳ ba năm.

Dự thảo xác định dấu hiệu cần xem xét, điều tra về hạn chế cạnh tranh, trong đó có trường hợp từ hai doanh nghiệp đầu mối hoặc phân phối trở lên hoạt động trên cùng địa bàn, chiếm tổng thị phần từ 30% và có hành vi thông đồng, thỏa thuận giá không xuất phát từ biến động của các yếu tố đầu vào.

Đề xuất đầu mối phải sở hữu tối thiểu 40 cửa hàng

Một nội dung đáng chú ý khác là điều kiện đối với doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu. Bộ Công Thương đề xuất doanh nghiệp phải sở hữu ít nhất 40 cửa hàng bán lẻ, thay cho phương án trước đó yêu cầu có 10 cửa hàng trực thuộc và tối thiểu 40 doanh nghiệp phân phối trong cùng hệ thống.

Thay đổi này được đưa ra sau khi Bộ Công Thương tiếp thu ý kiến từ Petrolimex, Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam và một số doanh nghiệp đầu mối. Theo phản ánh của các đơn vị, thương nhân phân phối có thể mua hàng từ nhiều nguồn và thay đổi hợp đồng theo từng năm, trong khi giấy phép của doanh nghiệp đầu mối có thời hạn 5 năm. Điều này khiến việc xác minh, giám sát điều kiện kinh doanh trong suốt thời gian hoạt động gặp khó khăn, đồng thời có nguy cơ phát sinh tình trạng hợp thức hóa hồ sơ.

Bộ Công Thương cho rằng số lượng cửa hàng thuộc sở hữu là căn cứ phản ánh năng lực thực tế và mức độ ổn định của doanh nghiệp tốt hơn so với các mối quan hệ hợp đồng. Quy định này cũng nhằm gắn trách nhiệm bảo đảm nguồn cung của doanh nghiệp đầu mối với người tiêu dùng, nhất là trong thời điểm thị trường thiếu hụt.

Đối với doanh nghiệp đang hoạt động, dự thảo đưa ra lộ trình chuyển tiếp. Theo đó, doanh nghiệp phải sở hữu ít nhất 10 cửa hàng trong năm 2028 và nâng số lượng lên gấp bốn lần từ đầu năm 2029.

Về hoạt động mua bán giữa các thương nhân phân phối, Bộ Công Thương nghiêng về phương án tiếp tục cho phép giao dịch xăng dầu giữa các đơn vị. Tuy nhiên, lượng hàng mua từ một thương nhân phân phối khác chỉ được bán trong hệ thống của bên đó hoặc cho tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu. Giao dịch phải đi kèm việc giao nhận thực tế, chuyển quyền sở hữu và bảo đảm khả năng truy xuất từng lô hàng thông qua hóa đơn điện tử, chứng từ giao nhận.

Đề xuất dừng trích lập Quỹ bình ổn từ năm 2027

Đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, dự thảo đề xuất chấm dứt việc trích lập và chi sử dụng quỹ từ năm 2027, ngoại trừ phần nguồn tạm ứng ngân sách theo Nghị quyết 69.

Trong trường hợp dự kiến số dư nguồn này không đủ để hoàn trả ngân sách vào đầu năm 2027, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục điều hành việc trích lập cho đến khi có đủ tiền hoàn trả.

Dự thảo đồng thời đề xuất biện pháp xử lý đối với doanh nghiệp chậm quyết toán quỹ. Cụ thể, doanh nghiệp có thể bị đình chỉ kinh doanh tạm thời nếu chậm quyết toán từ 60 ngày và bị thu hồi giấy phép khi thời gian chậm quá 90 ngày.

Những thay đổi trên được xây dựng theo hướng tăng quyền chủ động định giá cho doanh nghiệp, đồng thời bổ sung cơ chế giám sát, kiểm soát cạnh tranh và công cụ can thiệp của Nhà nước khi thị trường xuất hiện biến động bất thường.