Mới đây, tờ Sohu (Trung Quốc) có bài viết đáng chú ý của ký giả Thành Bắc Từ Công với nhan đề “Việt Nam gia nhập hàng ngũ các nước phát triển”.

Bài báo đã dẫn bình luận đăng ngày 3/11 trên tờ Nikkei Asia khi cho biết tổng sản phẩm quốc nội (GDP) bình quân đầu người của Việt Nam hiện đạt khoảng 5.026 USD (129.296.363 đồng), thu nhập bình quân tháng khoảng 9,1 triệu đồng, nhưng cơ cấu tiêu dùng đã mang nhiều đặc điểm của các nền kinh tế phát triển.

Điều này khá khác biệt so với quy luật phát triển thông thường: khi thu nhập tăng, người dân thường ưu tiên mua sắm hàng hóa trước, sau đó mới gia tăng chi tiêu cho giải trí và trải nghiệm.

Người Việt ngày càng chịu chi cho trải nghiệm

Số liệu 10 tháng đầu năm 2026 cho thấy tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tại Việt Nam đạt 6.618,9 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ; trong đó dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 17%, còn du lịch lữ hành tăng 18,1%.

Đáng chú ý, theo khảo sát của UOB, 42% người tiêu dùng Việt Nam cho biết đã tăng chi tiêu cho nghỉ dưỡng, ăn uống cao cấp, hòa nhạc và lễ hội trong năm qua, cao hơn mức trung bình 35% tại 5 quốc gia Đông Nam Á được khảo sát. Tỷ lệ này ở nhóm Gen Z (nhóm nhân khẩu học sinh ra trong khoảng thời gian từ năm 1997 đến năm 2012) lên tới 47%.

Trong khi đó, lượng khách du lịch nội địa trong 10 tháng đầu năm 2026 đạt 133 triệu lượt, tăng 6,4%. Các rạp chiếu phim ghi nhận hơn 35 triệu lượt khán giả trong nửa đầu năm nay, với doanh thu 3.198 tỷ đồng.

Theo cách đánh giá của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), chỉ số tiêu dùng cá nhân thực tế bình quân đầu người của Việt Nam đạt 97 điểm, nhưng chỉ số dành cho giải trí và văn hóa lên tới 141 điểm, với mức chuẩn bình quân khu vực là 100.

Một động lực quan trọng là tăng trưởng kinh tế và việc làm. Trong 3 quý đầu năm 2026, Việt Nam có khoảng 52,7 triệu người có việc làm, tăng gần 684.000 người. Thu nhập bình quân tháng đạt khoảng 9,1 triệu đồng, tăng 9,1% so với cùng kỳ năm 2025, trong khi lạm phát ở mức 4,52%.

Nhờ đó, sức mua thực tế của người lao động được cải thiện. Chi tiêu tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình tăng 9,75% trong 3 quý đầu năm 2026. Riêng quý III, tiêu dùng hộ gia đình đóng góp 4,94 điểm phần trăm trong mức tăng trưởng kinh tế 9,95%.

Làn sóng dịch chuyển công nghiệp và nghịch lý nhà ở

Theo tờ Sohu, Việt Nam đang hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và căng thẳng thương mại. Trong 10 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, trong đó khu vực FDI đóng góp tới 81,2%.

Tuy nhiên, lợi ích không được phân bổ đồng đều. Do thiếu nền tảng công nghiệp nặng, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu nhiều máy móc, thiết bị và linh kiện từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc. Phần lớn giá trị gia tăng vì thế thuộc về các nhà cung cấp nước ngoài và cổ đông FDI (đầu tư trực tiếp nước ngoài), trong khi doanh nghiệp nội địa chủ yếu hưởng lợi từ nhà xưởng, logistics và dịch vụ phụ trợ.

Một hệ quả khác là tốc độ đô thị hóa nhanh khiến nhu cầu nhà ở tại các trung tâm công nghiệp tăng mạnh. Làn sóng chuyên gia nước ngoài và lao động nhập cư tạo ra nhu cầu từ căn hộ cao cấp đến nhà ở bình dân.

Tại tỉnh Bình Dương cũ (nay thuộc TP. Hồ Chí Minh sau sáp nhập), doanh số nhà ở năm 2024 tăng 46%. Trong khi đó, nguồn cung nhà ở vừa túi tiền ngày càng thiếu hụt do chi phí đất đai và xây dựng tăng cao. Các chủ đầu tư có xu hướng tập trung vào phân khúc cao cấp, với giá bán tại nhiều dự án mới ở Hà Nội lên tới 80 - 100 triệu đồng/m².

Mức giá này vượt xa khả năng chi trả của phần đông người lao động có thu nhập bình quân khoảng 9,1 triệu đồng/tháng.

Áp lực chi phí nhà ở tăng nhanh hơn thu nhập tác động mạnh đến các quyết định lập gia đình. Tác giả Thành Bắc Từ Công dẫn số liệu cho rằng tỷ lệ kết hôn tại Việt Nam năm 2025 giảm xuống 6,2‰, mức thấp kỷ lục.

Những chính sách phát triển nhà ở xã hội cũng chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế, khiến khoảng cách giữa thu nhập và giá bất động sản tiếp tục là “bài toán lớn”.

Dấu ấn văn hóa và thói quen hưởng thụ

Ngoài yếu tố kinh tế, tác giả bài báo của tờ Sohu cho rằng văn hóa cũng góp phần định hình thói quen tiêu dùng của người Việt.

Việt Nam vẫn lưu giữ nhiều dấu ấn kiến trúc, ẩm thực và lối sống Pháp. Từ những công trình như Nhà hát Lớn Hà Nội, Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn đến văn hóa bánh mì và cà phê, ảnh hưởng này hiện diện trong đời sống đô thị.

Việt Nam hiện là nước xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới. Văn hóa cà phê không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn trở thành một phần quan trọng trong sinh hoạt thường ngày. Những quán cà phê vỉa hè, ghế nhựa và bàn thấp là không gian để người dân gặp gỡ, trò chuyện và thư giãn.

Theo góc nhìn của tác giả, người Việt có xu hướng coi trọng thời gian nghỉ ngơi, thích gặp gỡ bạn bè và đi du lịch. Đây cũng là một trong những yếu tố khiến hành vi tiêu dùng tại Việt Nam khác biệt so với mô hình phát triển thông thường.

Tuy nhiên, việc quy những đặc điểm này chủ yếu cho ảnh hưởng văn hóa Pháp là cách diễn giải mang tính chủ quan.

Suy cho cùng, Việt Nam đang trải qua một giai đoạn phát triển với hai mặt đối lập: Tăng trưởng kinh tế mở ra cơ hội tiêu dùng và hưởng thụ; nhưng chi phí sinh hoạt, đặc biệt là nhà ở, lại tạo ra áp lực ngày càng lớn. Đây cũng là thách thức mà nhiều nền kinh tế Đông Á từng trải qua trong quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa.