Thắng lợi trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 giúp đảng Dân chủ chính thức nắm quyền kiểm soát cả Thượng viện lẫn Hạ viện Mỹ. Kết quả này lập tức thổi bùng một giai đoạn đối đầu mới trên chính trường, đặc biệt xoay quanh loạt hồ sơ kinh tế nóng bỏng như biểu thuế nhập khẩu, thị trường năng lượng, hệ thống y tế và trí tuệ nhân tạo. Đây cũng chính là những mảng chính sách từng khiến không ít cử tri quay lưng với Tổng thống Donald Trump cùng đảng Cộng hòa. 

Biến động quyền lực diễn ra đúng vào thời điểm các chỉ số kinh tế Mỹ vẫn phát đi tín hiệu khả quan, với tỷ lệ thất nghiệp dao động quanh 4% và mức tăng trưởng GDP quý III đạt 3,4%. Dẫu vậy, áp lực lạm phát vẫn vượt xa mốc mục tiêu 2% của Cục Dự trữ liên bang (Fed) và có xu hướng tăng tốc trước cú sốc thuế quan cùng bất ổn địa chính trị tại Trung Đông. Kể cả khi căng thẳng với Iran lắng dịu, khả năng eo biển Hormuz mở cửa hoàn toàn cũng như triển vọng hạ nhiệt của giá dầu thế giới vẫn là dấu hỏi lớn.

Bên cạnh đó, việc chính quyền thúc đẩy làn sóng đầu tư quy mô hàng nghìn tỷ USD vào hạ tầng AI cũng vô tình kéo giá điện, vật liệu công nghiệp và chi phí nhân sự có tay nghề lên cao. Giới chuyên gia cho rằng tốc độ mở rộng của lĩnh vực này có thể phải chững lại nhằm kiềm tỏa lạm phát, qua đó hỗ trợ giảm bớt gánh nặng chi phí vay cho các doanh nghiệp đang lép vế trước những tập đoàn công nghệ dẫn dắt cuộc chơi.

Trước thực tế nhánh hành pháp vẫn giữ quyền tự quyết linh hoạt và ít chịu ràng buộc đối với các quyết sách thương mại hay ngoại giao, Quốc hội mới sẽ chọn cách khai thác tối đa quyền lực ví tiền. Đảng Dân chủ hiện nắm trong tay quyền định đoạt ngân sách thường niên cùng hạn mức vay nợ quốc gia, những công cụ then chốt đủ sức buộc người đứng đầu Nhà Trắng phải ngồi vào bàn thương lượng.

Tâm điểm của các chiến dịch vận động vừa qua là bài toán chi phí sinh hoạt, do đó các rào cản thuế quan, chính sách năng lượng và các vấn đề dân sinh khẩn cấp sẽ trở thành mục tiêu kiềm tỏa hàng đầu. Đảng Dân chủ cũng nghi ngờ khả năng ứng dụng AI trên diện rộng giúp kìm hãm giá cả, đồng thời sẵn sàng xem xét lại lộ trình phát triển của ngành này. Tốc độ triển khai các trung tâm dữ liệu tại những địa bàn trọng yếu như Texas đứng trước nguy cơ giảm tốc sau khi cử tri trao quyền cho các thống đốc Dân chủ có cam kết thắt chặt giám sát hạ tầng số.

Ngay trong ngày 4/11, Thượng nghị sĩ bang Oregon Ron Wyden, nhân vật chuẩn bị tiếp quản vị trí Chủ tịch Ủy ban Tài chính Thượng viện, đã hé lộ chương trình nghị sự sắp tới. Trọng tâm của ủy ban sẽ là xây dựng chính sách thuế buộc nhóm siêu giàu và các tập đoàn lớn đóng góp nghĩa vụ tương xứng, song song với việc rà soát cải cách y tế và xác lập lại thẩm quyền của Quốc hội đối với mảng thương mại.

Dù Fed là định chế vận hành độc lập, phe đa số tại Quốc hội nhiều khả năng sẽ tận dụng vai trò giám sát để hối thúc các biện pháp quyết liệt hơn nhằm hạ nhiệt vật giá. Đồng thời, đảng Dân chủ có thể kích hoạt các cuộc điều tra và điều trần công khai để mổ xẻ tác động thực tế từ những quyết sách của ông Trump. Đa số giới kinh tế học lo ngại các biện pháp như áp thuế nhập khẩu, đối đầu quân sự ở Iran và hạn chế nhập cư đang đẩy mặt bằng giá cả đi lên, lấn át hiệu quả hạ chi phí từ việc cắt giảm thủ tục hành chính. Phe Dân chủ cũng sẵn sàng bác bỏ các bước nới lỏng quy định của Nhà Trắng, tiêu biểu là tiêu chuẩn khí thải phương tiện giao thông.

Thông qua các điều khoản phân bổ ngân sách, Quốc hội có thể trực tiếp thu hẹp phạm vi hoạt động của các cơ quan công quyền, gián tiếp can thiệp vào các lĩnh vực nhạy cảm như quy chế môi trường, kiểm soát nhập cư hay thẩm quyền của Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh (CDC). Dù ông Trump vẫn sở hữu quyền phủ quyết sắc bén trong bối cảnh đảng Dân chủ không đủ số phiếu tuyệt đối để đảo ngược, bất đồng sâu sắc về ngân sách có thể đẩy chính phủ vào tình trạng đóng cửa vì cạn kiệt nguồn tiền vận hành.

Lịch sử cho thấy các kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ luôn tạo ra những bước ngoặt lớn về chính sách tài khóa, tương tự các đợt siết chi tiêu dưới thời cựu Tổng thống Bill Clinton hay cựu Tổng thống Barack Obama khi phe đối lập giành quyền kiểm soát Quốc hội. Thời điểm then chốt nhất để phe Dân chủ gia tăng áp lực sẽ là các cuộc đàm phán nâng trần nợ công vào cuối năm sau. Khi Washington bắt buộc phải nới trần nợ để tiếp tục vay nợ chi tiêu, đôi bên sẽ phải bước vào các cuộc mặc cả phức tạp liên quan đến mức chi cho bảo hiểm y tế Medicaid cũng như các ưu đãi thuế và trợ cấp đang đổ vào trung tâm dữ liệu.