Sông Trẹm dài khoảng 42km, bắt nguồn từ ngã ba kênh Tân Bằng - Cán Gáo rồi chảy về ngã ba sông Ông Đốc. Dòng sông có độ sâu trung bình từ 3-4m, bề rộng khoảng 8-10m và giữ vai trò là tuyến thủy đạo quan trọng của khu vực.

Điểm đặc biệt nhất của sông Trẹm là vị trí địa lý hiếm có khi dòng sông trở thành ranh giới tự nhiên chia hệ sinh thái rừng U Minh thành hai vùng riêng biệt: U Minh Thượng thuộc tỉnh Kiên Giang cũ (nay là tỉnh An Giang) và U Minh Hạ thuộc tỉnh Cà Mau.

Toàn bộ khu rừng U Minh rộng khoảng 2.000km2, được đánh giá là một trong những hệ sinh thái đất than bùn và rừng tràm quý hiếm trên thế giới. Nơi đây mang vẻ đẹp vừa hùng vĩ vừa hoang sơ với những cánh rừng tràm bạt ngàn, hệ thống kênh rạch chằng chịt cùng hệ động, thực vật phong phú.

Không chỉ có giá trị về cảnh quan, sông Trẹm còn gắn với truyền thống lịch sử của vùng đất U Minh. Hai vùng U Minh Thượng và U Minh Hạ trải dài theo dòng sông này đã đi vào thơ ca, âm nhạc và nhiều tác phẩm văn học nổi tiếng.

Trong đó, tiểu thuyết Bên dòng sông Trẹm của nhà văn Dương Hà từng gây tiếng vang với câu chuyện tình nhiều bi kịch giữa chàng trai Triệu Vĩ và cô gái Mỹ Lan. Tác phẩm đã khắc họa hình ảnh dòng sông Trẹm hiền hòa, thơ mộng, để lại dấu ấn đẹp trong lòng nhiều thế hệ độc giả.

Trong những năm tháng chiến tranh, sông Trẹm còn là chứng nhân của biết bao chiến công oanh liệt của quân và dân vùng U Minh. Gần 1.400 người con sinh sống dọc hai bên bờ sông đã hy sinh vì độc lập dân tộc. Trong số đó có hai Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân được Nhà nước truy tặng là Anh hùng Lê Hoàng Thá và nữ Anh hùng Hồ Thị Kỷ khi tuổi đời còn rất trẻ.

Những câu chuyện lịch sử ấy đã khiến dòng sông không chỉ là một phần của thiên nhiên mà còn trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và tinh thần bất khuất của người dân vùng đất cực Nam.

Trải nghiệm khám phá miền sông nước

Ngày nay, sông Trẹm tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong việc bảo tồn hệ sinh thái đặc trưng của rừng U Minh thông qua Khu Du lịch sinh thái Sông Trẹm.

Nơi đây rộng khoảng 110ha được xem là vườn thú bán hoang dã đầu tiên và duy nhất ở Đất Mũi. Đây vừa là điểm tham quan, vừa là nơi phục vụ nghiên cứu khoa học và bảo tồn đa dạng sinh học của vùng rừng tràm.

Theo thống kê, khu vực này ghi nhận hơn 300 loài động, thực vật. Nhiều loài quý hiếm đã được đưa vào Sách Đỏ như ó biển, trăn, gấu, vượn, chồn hươu... Bên cạnh đó, nơi đây còn có heo rừng, nai, vịt trời, đà điểu và nhiều loài chim bản địa sinh sống trong môi trường gần với tự nhiên. Một trong những điểm nhấn của khu du lịch là khu đầm lầy dành riêng cho cá sấu. Những con cá sấu nặng hơn 300 cân, được nuôi trong điều kiện bán tự nhiên nên phát triển tốt, số lượng lớn.

Vào mùa hoa chàm nở rộ, khu rừng còn thu hút đàn ong về lấy mật, tạo nên một khung cảnh rất đặc trưng của hệ sinh thái rừng tràm U Minh. Đi sâu vào rừng, du khách dễ dàng bắt gặp những đàn chim đậu kín trên các ngọn tràm hoặc những chú khỉ tinh nghịch xuất hiện ven lối đi. Dù đã được khai thác du lịch, nơi đây vẫn giữ được vẻ tĩnh lặng vốn có. Không có những trò chơi ồn ào, chỉ còn tiếng mái chèo khua nước, tiếng chim gọi bầy và mùi hương tràm thoảng trong gió.

Đến Khu Du lịch sinh thái Sông Trẹm, hoạt động được nhiều du khách yêu thích nhất là ngồi xuồng máy len lỏi qua những cánh rừng tràm xanh mướt, ngắm dòng nước uốn lượn giữa thiên nhiên nguyên sơ và cảm nhận nhịp sống đặc trưng của vùng sông nước Cà Mau.

Con đường dẫn vào khu du lịch phủ kín bóng cây, mang đến bầu không khí mát lành quanh năm. Càng tiến sâu vào rừng, cảnh sắc càng trở nên yên bình, tạo cảm giác như tách biệt hoàn toàn với nhịp sống đô thị. Vì vậy, nơi đây đã trở thành điểm nghỉ dưỡng cuối tuần được nhiều gia đình và nhóm bạn lựa chọn để thư giãn, dã ngoại.

Một nét thú vị khác của sông Trẹm là màu nước thay đổi theo mùa. Vào mùa khô, nước sông khá trong và ở nhiều đoạn có thể nhìn thấy đáy. Khi mùa mưa đến, nước từ các kênh rạch và rừng tràm đổ về khiến dòng sông sẫm màu hơn, tạo nên vẻ đẹp rất riêng của vùng U Minh. Vào những thời điểm thích hợp, du khách còn có thể ngắm hoa súng, hoa sen khoe sắc trên mặt nước, qua đó cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp mềm mại của miền sông nước.

Du khách có thể khám phá Khu Du lịch sinh thái Sông Trẹm vào bất kỳ thời gian nào trong năm. Tuy nhiên, thời điểm lý tưởng nhất là từ tháng 7 đến tháng 8 âm lịch, khi ba khía Rạch Gốc vào mùa và mang đến cho du khách cơ hội thưởng thức đặc sản nổi tiếng của Cà Mau. Ngược lại, từ tháng 5 đến tháng 11 là mùa mưa ở địa phương, nên việc di chuyển có thể gặp nhiều bất tiện.

Sau hành trình khám phá thiên nhiên, du khách có thể dừng chân tại hệ thống nhà hàng được thiết kế theo kiểu chòi thủy tạ nằm dọc bờ sông, thưởng thức đặc sản mang đậm hương vị Cà Mau như cá lóc nướng trui, cá rô kho tộ, lươn nấu canh chua trái giác, đọt xoài xào, rắn hổ hành nấu cháo và gỏi nhộng ong non. Tại đây, du khách có thể đặt tour tham quan xuyên rừng tràm bằng xuồng máy để chiêm ngưỡng cảnh đẹp nơi đây và thưởng ngoạn những mùa hoa súng, hoa sen nở rộ. 

Nếu muốn mua quà mang về cho người thân và bạn bè, du khách có thể chọn mật ong rừng U Minh. Đây là loại mật ong thượng hạng có màu vàng đẹp mắt, mùi thơm tự nhiên và giá trị dinh dưỡng cao.

Sau chuyến tham quan khu sinh thái, du khách cũng có thể kết hợp ghé thăm một số điểm đến lân cận như chợ nổi Cà Mau, Hòn Đá Bạc và đầm Thị Tường.

Không chỉ là tài nguyên du lịch, sông Trẹm còn là nguồn nước ngọt quan trọng phục vụ sản xuất nông nghiệp. Dòng sông góp phần phát triển các mô hình lúa - tôm đặc trưng của Cà Mau, đồng thời tạo điều kiện để người dân kết hợp nuôi trồng thủy sản và trồng màu, qua đó nâng cao thu nhập.

Trải qua bao biến thiên của lịch sử, sông Trẹm vẫn âm thầm chảy giữa hai cánh rừng U Minh, mang theo ký ức của một vùng đất anh hùng và nuôi dưỡng hệ sinh thái quý giá của miền Tây Nam Bộ. Với vẻ đẹp nguyên sơ, giá trị lịch sử sâu sắc cùng hệ sinh thái đặc biệt, dòng sông dài chỉ khoảng 42km này vẫn luôn là một trong những biểu tượng tiêu biểu của vùng đất cực Nam Tổ quốc.