Trong nhiều năm qua, viễn cảnh một ngày nào đó Việt Nam sẽ vượt qua Thái Lan chỉ như một giả thuyết xa vời. Nhưng vào năm 2026, câu hỏi này đã trở thành vấn đề kinh tế được bàn tán nhiều nhất khu vực, được tranh luận sôi nổi từ Tokyo, Đài Bắc cho đến Hà Nội và Bangkok.

Trang Nikkei Asia đưa tin vào tháng 1 rằng Việt Nam đang trên đà vượt qua Thái Lan về tổng sản phẩm quốc nội (GDP) danh nghĩa ngay trong năm nay. Nếu điều này xảy ra, Việt Nam sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ hai Đông Nam Á, chỉ sau Indonesia. Hàng loạt tờ báo Thái Lan, từ Khaosod đến The Nation, đã đồng loạt đăng tải lại tin này chỉ sau vài ngày, trong khi truyền thông Việt Nam cũng nhanh chóng đón nhận với sự lạc quan.

Nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng 8,02% vào năm 2025, một trong những tốc độ nhanh nhất thế giới, đưa GDP danh nghĩa đạt khoảng 514 tỷ USD. “Đất nước hình chữ S” đã đặt mục tiêu tăng trưởng hàng năm đạt mức 10% giai đoạn năm 2026 - 2030, được hậu thuẫn bởi chiến dịch phát triển hạ tầng quy mô lớn của Chính phủ, bao gồm sân bay quốc tế Long Thành gần TP. Hồ Chí Minh và tuyến đường sắt do Trung Quốc hỗ trợ ở phía Bắc. Chỉ riêng năm nay, đầu tư công dự kiến tăng khoảng 26%, các chuyên gia của BIDV ước tính điều này có thể đóng góp thêm 1,6 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP. Trong khi đó, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân đạt 27,6 tỷ USD năm 2025, mức cao nhất trong vòng 5 năm qua.

So với những số liệu trên, các chỉ số của Thái Lan trông có vẻ khiêm tốn, dù vẫn khả quan hơn những tiêu đề báo chí u ám nhất. Theo Hội đồng Phát triển Kinh tế và Xã hội Quốc gia (NESDC), nền kinh tế nước này tăng trưởng 2,4% năm 2025, vượt kỳ vọng và cơ quan này đã nâng dự báo năm 2026 lên mức từ 1,5% đến 2,5%.  Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) thậm chí dự báo Thái Lan chỉ đạt mức tăng trưởng 1,5% trong năm nay, mức thấp nhất trong nhóm các nền kinh tế lớn của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Cái nhìn thực tế: Thái Lan vẫn đang dẫn trước Việt Nam

Nếu gạt bỏ các dự báo tương lai và chỉ nhìn vào hiện tại, Thái Lan vẫn là nền kinh tế lớn hơn Việt Nam, với khoảng cách đáng kể hơn nhiều so với những gì các cuộc tranh luận thường thể hiện.

Dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho thấy GDP danh nghĩa của Thái Lan đạt 577 tỷ USD năm 2025, so với 514 tỷ USD của Việt Nam. Khoảng cách này là hơn 60 tỷ USD, tương đương với quy mô của toàn bộ nền kinh tế Myanmar.

Bà Kristy Hsu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ASEAN thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế Chung-Hua (Đài Loan – Trung Quốc), nhận định trong một buổi báo cáo hồi tháng 2 rằng Việt Nam khó có thể vượt qua Thái Lan trong năm nay. Dựa trên dữ liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), bà tính toán rằng ngay cả khi kinh tế Việt Nam tăng trưởng 10% trong khi Thái Lan chỉ đạt 2%, Việt Nam vẫn không thể san lấp khoảng cách GDP danh nghĩa vào năm 2026. Bà nói thêm rằng bất kỳ sự dẫn trước nào nếu xuất hiện cũng có thể dễ dàng bị đảo ngược vào năm sau đó, bởi thứ hạng GDP danh nghĩa cực kỳ nhạy cảm với biến động tỷ giá.

Cũng có lý do để nghi ngờ khả năng Hà Nội đạt được mục tiêu của mình. OECD dự báo tăng trưởng của Việt Nam ở mức 6,2% vào năm 2026, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 10% của Chính phủ, với lý do là xuất khẩu có khả năng chững lại.

Khoảng cách thu nhập bình quân đầu người lại càng rõ ràng hơn. Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam, GDP bình quân đầu người của Việt Nam đạt 5.026 USD vào năm 2025. Trong khi đó, con số này của Thái Lan là 8.201 USD (tăng từ mức 7.539 USD của năm trước), theo số liệu từ NESDC. Việt Nam có hơn 100 triệu dân so với 66 triệu dân của Thái Lan, vì vậy quy mô dân số lớn hơn đóng vai trò chủ chốt giúp nâng con số GDP tổng thể. Xét về thu nhập trung bình, năng suất lao động và mức sống, Thái Lan vẫn đi trước Việt Nam một bậc phát triển.

Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh (CEBR) tại London, Anh đã đưa ra cái nhìn dài hạn hơn. Bảng xếp hạng Kinh tế Thế giới của tổ chức này dự báo Việt Nam sẽ vượt qua Thái Lan sau năm 2028 và đến năm 2035 sẽ đạt quy mô GDP khoảng 994 tỷ USD, vượt qua cả Singapore. Nói cách khác, việc vượt mặt chỉ là câu hỏi về thời gian chứ không phải là có xảy ra hay không. Chỉ là điều đó chưa diễn ra ở hiện tại.

Lĩnh vực Việt Nam đã thắng Thái Lan: Thương mại

Đây là cuộc đua đã ngã ngũ từ lâu. Xuất khẩu của Việt Nam đạt 475 tỷ USD vào năm 2025, tăng 17% so với 1 năm trước đó, nhờ động lực từ các thiết bị điện tử lắp ráp cho Samsung, Apple và các tập đoàn đa quốc gia khác. Trong khi đó, xuất khẩu của Thái Lan đạt 335,1 tỷ USD – một năm khởi sắc với mức tăng trưởng 12,7% – nhưng vẫn kém 140 tỷ USD so với Việt Nam - một quốc gia từng có kim ngạch xuất khẩu thấp hơn Thái Lan chỉ chưa đầy một thập kỷ trước.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam lần đầu tiên vượt mốc 930 tỷ USD, lọt top 25 nền kinh tế thương mại lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, điểm hạn chế là sự phụ thuộc: Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm tới 77% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, nghĩa là phần lớn sự bùng nổ này thuộc về chuỗi cung ứng của Samsung chứ không phải các công ty nội địa. Tuy nhiên, ở vai trò điểm đến của làn sóng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc, Việt Nam đã vượt Thái Lan một cách rõ rệt. Trong khi đó, ngành ô tô - biểu tượng công nghiệp của Thái Lan - đang suy giảm với việc Suzuki rút khỏi hoạt động sản xuất ô tô tại nước này và Honda cũng cắt giảm sản lượng.

Du lịch: Việt Nam thắng ở thị trường Trung Quốc, nhưng Thái Lan vẫn thắng thế tổng thể

Việt Nam đã có một năm 2025 kỷ lục khi đón 21,2 triệu lượt khách quốc tế, tăng 20,4% so với cùng kỳ năm 2024 và cao hơn gần 18% so với mức đỉnh trước đại dịch Covid-19. Đáng chú ý, Việt Nam đã vượt qua Thái Lan để trở thành điểm đến hàng đầu của du khách Trung Quốc, thu hút 5,3 triệu lượt khách so với con số 4,47 triệu của Thái Lan, sau khi lượng khách Trung Quốc đến Thái Lan sụt giảm khoảng 34% do những lo ngại về an ninh liên quan đến nạn bắt cóc tại các trung tâm lừa đảo. Việt Nam hiện đặt mục tiêu đón 25 triệu khách quốc tế vào năm 2026 và con số táo bạo 50 triệu khách vào năm 2030.

Thái Lan thì đi theo chiều ngược lại. Lượng khách đến “xứ sở Chùa Vàng” giảm 7,23% xuống còn 32,97 triệu lượt trong năm 2025 – đợt sụt giảm hàng năm lần đầu tiên ngoài giai đoạn đại dịch Covid-19 trong nhiều năm qua, trong đó Malaysia đã thay thế Trung Quốc để trở thành thị trường gửi khách lớn nhất. Trong 4 tháng đầu năm 2026, Thái Lan ghi nhận khoảng 11,7 triệu lượt khách so với 8,8 triệu lượt của Việt Nam.

Tuy nhiên, khoảng cách thực sự quan trọng vẫn còn rất lớn. Thái Lan đã thu hút nhiều hơn Việt Nam khoảng 11 triệu lượt khách trong năm 2025 và tiếp tục là quốc gia được ghé thăm nhiều nhất Đông Nam Á, đứng thứ 8 trên thế giới. Về doanh thu, bức tranh cũng tương tự. Doanh thu du lịch của Việt Nam lần đầu tiên vượt mốc 1 triệu tỷ đồng (khoảng 39 tỷ USD, bao gồm cả du lịch nội địa). Trong khi đó, Thái Lan thu về tới 1,53 nghìn tỷ baht chỉ tính riêng từ khách quốc tế và tổng doanh thu du lịch ước tính đạt khoảng 2,6 nghìn tỷ baht (khoảng 80 tỷ USD) khi tính cả du lịch nội địa.

Cựu Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Thái Lan (TAT), ông Yuthasak Supasorn đã chỉ ra nguyên nhân mang tính cấu trúc: Sự tăng trưởng của Việt Nam vẫn dựa vào số lượng hơn là giá trị và dư địa để nâng mức chi tiêu bình quân đầu người của du khách vẫn còn rất lớn. Khách du lịch đến Thái Lan lưu trú trung bình hơn 9 ngày và chi tiêu khoảng 47.000 baht cho mỗi chuyến đi, nhờ vào thị trường khách đường dài phát triển ổn định – vốn đã mang lại hơn 10 triệu du khách có mức chi tiêu cao trong năm 2025.

Vì sao Việt Nam vẫn chưa thể vượt qua Thái Lan?

Một số khoảng cách mang tính cấu trúc là lý do giải thích tại sao mục tiêu Việt Nam vượt mặt Thái Lan liên tục bị đẩy lùi xa hơn tầm tay.

Thứ nhất là chiều sâu hạ tầng: Lưới điện của Việt Nam vẫn là một điểm yếu. Ngân hàng Thế giới ước tính tình trạng mất điện năm 2023 đã gây thiệt hại 1,4 tỷ USD (tương đương 0,3% GDP) do giảm sản lượng công nghiệp. Thái Lan vẫn duy trì lợi thế rõ rệt về độ tin cậy của nguồn điện, logistics và hệ sinh thái công nghiệp được thiết lập vững chắc suốt 4 thập kỷ qua.

Thứ hai là rào cản thủ tục hành chính (Red Tape): Chuyên gia kinh tế trưởng của BIDV, ông Cấn Văn Lực cho biết có hơn 2.000 dự án đầu tư tại Việt Nam vẫn đang bị đình trệ do các vấn đề pháp lý chưa được giải quyết và các nhà phân tích đều đồng ý rằng cải cách thể chế là điều kiện tiên quyết để duy trì đà bùng nổ này.

Thứ ba là độ chín muồi của thể chế: Khi Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU bắt đầu có hiệu lực vào năm 2026, các khuôn khổ về ESG và hạch toán carbon phát triển hơn của Thái Lan sẽ mang lại cho nước này lợi thế tuân thủ so với Việt Nam – quốc gia vẫn đang phụ thuộc vào các công ty nước ngoài để theo dõi lượng khí thải.

Trong ngành du lịch, tốc độ mở rộng nguồn cung khách sạn, khu nghỉ dưỡng và sân bay của Việt Nam đang nhanh hơn mức độ nhận diện thương hiệu. Danh tiếng toàn cầu, chiều sâu dịch vụ và lượng khách trung thành quay lại của Thái Lan phải mất nửa thế kỷ mới xây dựng được. Tạp chí Fortune lưu ý rằng Việt Nam có nguy cơ phải đối mặt với bài toán ngược: Hạ tầng dư thừa nhưng lại không có đủ khách lấp đầy nếu cơn sốt du lịch hạ nhiệt.

Những điểm yếu đáng lo ngại của Thái Lan

Nhân khẩu học có lẽ là yếu tố khắc nghiệt nhất. Độ tuổi trung bình của Thái Lan là 40, trong khi của Việt Nam là 30, nghĩa là lực lượng lao động của Thái Lan đang già hóa và thu hẹp đúng lúc Việt Nam bước vào giai đoạn dân số vàng có năng suất cao nhất. Theo dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Thái Lan, nợ hộ gia đình cuối năm 2025 đứng ở mức 16,44 nghìn tỷ baht (tương đương 86,7% GDP) – thuộc nhóm cao nhất châu Á, làm bóp nghẹt mức tiêu dùng nội địa vốn là bệ đỡ cần thiết cho nền kinh tế. Chính phủ liên minh mới dưới quyền Thủ tướng Anutin Charnvirakul kế thừa cả hai bài toán hóc búa này, bên cạnh những căng thẳng biên giới chưa được giải quyết với Campuchia.

Các hiệp hội công nghiệp Thái Lan nhìn nhận rất rõ mối nguy này. Hiệp hội Đại lý Du lịch Thái Lan (ATTA) đã cảnh báo rằng nếu Thái Lan không thích ứng trong vòng 5 đến 10 năm tới, họ có nguy cơ mất nhóm du khách Gen Z, những người làm việc từ xa (digital nomads) và thế hệ du khách Trung Quốc mới vào tay Việt Nam. Giải pháp được đưa ra rất thẳng thắn: Ngừng chạy theo số lượng khách, đưa vấn đề an toàn thành chương trình nghị sự quốc gia thực sự và nâng cấp các sản phẩm du lịch vốn đã cũ kỹ để tập trung vào trải nghiệm thay vì chỉ là các điểm check-in đơn thuần.

Bài toán toán học kinh tế cũng rõ ràng không kém: Một quốc gia tăng trưởng ở mức 8% sẽ nhân đôi quy mô kinh tế sau khoảng mỗi 9 năm, còn một quốc gia tăng trưởng ở mức 2% phải mất đến 35 năm. Việt Nam không cần phải đánh bại Thái Lan ở bất kỳ lĩnh vực cụ thể nào, mà chỉ cần Thái Lan tiếp tục giậm chân tại chỗ.

Video Việt Nam liệu đã có thể vượt mặt Thái Lan về kinh tế và du lịch trong năm 2026 - Nguồn clip: Paul Lee

Hiện tại, Thái Lan vẫn là nền kinh tế lớn hơn, thị trường du lịch lớn hơn và là xã hội thịnh vượng hơn tính trên đầu người, với thu nhập trung bình của người dân cao hơn gần 2/3 so với Việt Nam. Câu trả lời thành thật cho câu hỏi liệu Việt Nam đã vượt qua Thái Lan hay chưa là: “Chưa, ngoại trừ mảng xuất khẩu” – nơi Việt Nam đã thực sự chiến thắng. Còn câu hỏi liệu Việt Nam có vượt Thái Lan trên mọi phương diện trong tương lai hay không nếu các xu hướng hiện nay tiếp diễn thì câu trả lời là: Chỉ Thái Lan mới có thể ngăn điều đó xảy ra.