Bồ công anh là loài cây mọc khá phổ biến ở Việt Nam, thường được nhiều gia đình trồng làm rau hoặc sử dụng trong các món ăn. Tuy nhiên, ít ai biết rằng loại cây quen thuộc này đang trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học nhờ những kết quả bước đầu liên quan đến điều trị ung thư.

Theo thông tin được tờ Times of India dẫn lại từ một nghiên cứu đăng trên tạp chí Oncotarget, chiết xuất từ rễ bồ công anh cho thấy khả năng kích hoạt nhiều cơ chế khiến tế bào ung thư đại trực tràng tự chết trong điều kiện phòng thí nghiệm, trong khi phần lớn tế bào khỏe mạnh không bị ảnh hưởng.

Tuy vậy, các chuyên gia khẳng định đây mới chỉ là nghiên cứu ở giai đoạn tiền lâm sàng và chưa đủ cơ sở để người bệnh sử dụng bồ công anh thay thế các phương pháp điều trị ung thư đã được chứng minh hiệu quả.

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học thử nghiệm chiết xuất từ rễ bồ công anh trên các dòng tế bào ung thư đại trực tràng có mức độ xâm lấn cao. Kết quả cho thấy hơn 95% tế bào ung thư trải qua quá trình chết theo chương trình (apoptosis) sau 48 giờ, bất kể tình trạng của gen p53 - loại gen thường bị đột biến ở nhiều bệnh ung thư.

Chết theo chương trình là cơ chế tự nhiên của cơ thể, giúp loại bỏ những tế bào bất thường thông qua một chuỗi phản ứng được kiểm soát, từ đó duy trì sự cân bằng trong quá trình phát triển và tái tạo tế bào.

Không chỉ dừng ở nghiên cứu trên tế bào, nhóm nghiên cứu còn tiến hành thử nghiệm trên mô hình động vật. Khi sử dụng chiết xuất rễ bồ công anh bằng đường uống, tốc độ phát triển của các khối u đại tràng giảm hơn 90%.

Các nhà khoa học cũng phát hiện chiết xuất này không chỉ tác động lên một cơ chế riêng lẻ mà có thể đồng thời kích hoạt nhiều con đường tín hiệu gây chết khác nhau trong tế bào ung thư. Trong thành phần chiết xuất có nhiều hợp chất tự nhiên như alpha-amyrin, beta-amyrin, lupeol và taraxasterol, được cho là góp phần tạo nên hoạt tính sinh học nói trên.

Theo TS. CH Dheeraj, bác sĩ chuyên khoa Ung thư nội khoa tại Bệnh viện SRM Prime (Ấn Độ), kết quả nghiên cứu có ý nghĩa đáng chú ý về mặt khoa học vì cho thấy các hợp chất từ rễ bồ công anh có thể đồng thời tác động lên nhiều cơ chế gây chết của tế bào ung thư đại trực tràng.

Ông cho biết: "Kết quả nghiên cứu rất đáng quan tâm về mặt khoa học vì nó cho thấy các hợp chất từ rễ bồ công anh có thể tác động đồng thời lên nhiều cơ chế gây chết của tế bào ung thư đại trực tràng. Trong điều trị ung thư, việc ảnh hưởng đến nhiều con đường sinh học cùng lúc sẽ có lợi, bởi một trong những vấn đề lớn là khối u thường trở nên kháng điều trị khi chỉ một con đường bị ức chế".

Theo chuyên gia, khả năng tác động lên nhiều "điểm yếu" của tế bào ung thư là cơ sở để các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu các hợp chất trong rễ bồ công anh với kỳ vọng có thể phát triển thành thuốc trong tương lai.

Có nên sử dụng bồ công anh để điều trị ung thư?

Dù những kết quả ban đầu được đánh giá là tích cực, các chuyên gia nhấn mạnh người bệnh không nên tự ý sử dụng bồ công anh để điều trị ung thư.

Lý do là toàn bộ kết quả hiện mới được ghi nhận trong điều kiện phòng thí nghiệm và trên mô hình động vật. Đây mới là giai đoạn đầu của quá trình nghiên cứu, trong khi rất nhiều hoạt chất từng cho hiệu quả trên tế bào hoặc động vật nhưng không đạt kết quả tương tự khi thử nghiệm trên người.

Theo các nhà khoa học, cơ thể con người có cấu trúc và cơ chế hoạt động phức tạp hơn rất nhiều. Hiệu quả của một hoạt chất còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như khả năng hấp thu, chuyển hóa, liều lượng sử dụng cũng như tính an toàn trước khi có thể ứng dụng trong điều trị.

Vì vậy, việc uống trà bồ công anh, ăn rau bồ công anh, sắc nước từ rễ hoặc sử dụng các thực phẩm bổ sung chứa bồ công anh không đồng nghĩa với việc mang lại tác dụng như chiết xuất được sử dụng trong nghiên cứu.

Các bác sĩ cho biết phát hiện sớm vẫn là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả điều trị ung thư đại trực tràng. Người dân cần lưu ý những dấu hiệu như thay đổi kéo dài thói quen đại tiện, xuất hiện máu trong phân, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng kéo dài hoặc mệt mỏi do thiếu máu thiếu sắt.

Việc tầm soát, đặc biệt từ sau 45 tuổi hoặc sớm hơn đối với người có tiền sử gia đình mắc bệnh, giúp phát hiện ung thư ở giai đoạn có nhiều cơ hội điều trị hiệu quả hơn.

TS. CH Dheeraj nhấn mạnh: "Cho đến khi các nghiên cứu về các hợp chất có nguồn gốc từ thực vật tiến xa hơn, người bệnh vẫn nên tuân thủ các khuyến cáo dựa trên bằng chứng, thực hiện tầm soát đúng thời điểm, chẩn đoán sớm và điều trị ung thư bằng các phương pháp tiêu chuẩn".