Trung tướng Hữu Ước được xem là một trường hợp đặc biệt của đời sống văn học nghệ thuật đương đại. Từ người lính biên phòng, nhà báo đến nhà văn, họa sĩ và tác giả sân khấu, ông đã có hơn nửa thế kỷ lao động sáng tạo, để lại dấu ấn qua nhiều lĩnh vực và được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động năm 2008.

Từ người lính biên phòng đến Trung tướng Công an nhân dân

Nhà văn Hữu Ước tên đầy đủ là Nguyễn Hữu Ước, sinh ngày 20/5/1953 tại Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên.

Năm 1970, ông nhập ngũ, phục vụ trong lực lượng Bộ đội Biên phòng. Sau khi xuất ngũ, ông theo học Đại học ngành báo chí rồi trở thành phóng viên Báo Công an nhân dân, đồng thời là sĩ quan Công an nhân dân.

Năm 1983, ông được giao phụ trách Phòng Biên tập Thời sự - Chính trị của Báo Công an nhân dân. Năm 1997, Hữu Ước được bổ nhiệm làm Tổng Biên tập Báo An ninh Thế giới và Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Công an. Năm 2003, ông giữ cương vị Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân. Năm 2006, ông được thăng cấp bậc hàm Thiếu tướng.

Ngày 29/7/2008, Chủ tịch nước ký quyết định phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lao động. Năm 2009, ông được bổ nhiệm làm Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Xây dựng lực lượng Công an nhân dân, đồng thời tiếp tục kiêm nhiệm chức vụ Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân.

Ngày 16/7/2010, Thủ tướng Chính phủ quyết định thăng cấp bậc hàm từ Thiếu tướng lên Trung tướng. Từ năm 2011, ông kiêm nhiệm chức vụ Tổng Biên tập Kênh Truyền hình Công an nhân dân (ANTV).

Bên cạnh các cương vị lãnh đạo trong ngành Công an, ông còn là Ủy viên Hội đồng Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật Trung ương, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam và hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

Nhắc đến Hữu Ước, nhiều người nhớ tới vai trò người đứng đầu một số cơ quan báo chí có ảnh hưởng lớn trong giai đoạn báo in phát triển mạnh.

Từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2010, dưới sự điều hành của ông, các ấn phẩm như An ninh Thế giới, Văn nghệ Công an, Cảnh sát toàn cầu... trở thành những thương hiệu báo chí quen thuộc với đông đảo bạn đọc.

Theo đánh giá của nhiều đồng nghiệp, Hữu Ước là người có tư duy tổ chức báo chí linh hoạt, chú trọng tính thời sự, phản biện xã hội và khả năng tiếp cận đông đảo công chúng. Ông tạo điều kiện để nhiều cây bút văn học, báo chí tên tuổi tham gia cộng tác, góp phần hình thành một môi trường làm báo có bản sắc riêng.

Trong các chia sẻ với báo chí, Hữu Ước từng thừa nhận nghề báo là lĩnh vực nhiều áp lực và cũng là nghề mang đến cho ông những thành tựu quan trọng nhất trong cuộc đời.

Hơn nửa thế kỷ lao động nghệ thuật không ngừng nghỉ

Trong hơn 50 năm cầm bút, 20 năm cầm cọ, nhà văn Hữu Ước ghi dấu ấn với hàng loạt tác phẩm: “Nốt trầm”, “… và giọt thời gian”, “Thơ chơi”, “Ngẫu hứng thơ”, “Một mình”, “Mùi lửa”, “Hữu Ước 100 bài thơ chọn”… (thơ); “Vòng vây cô đơn”, “Đêm giông”, “Một con người”, “Ký sự chọn lọc”, “Thế sự” (các tác phẩm văn, thơ, kịch, chọn lọc), “Suối Cọp” (2021), “Người đàn bà uống rượu” (tập truyện ngắn), “Ký ức sống”…

Trong vòng 10 năm, kể từ khi người vợ tào khang đi xa, nhà văn Hữu Ước vẽ được 250 bức tranh, ra 2 bộ tiểu thuyết: “Kiếp người” (3 tập) và “Suối cọp”;  7 vở kịch ("Vòng xoáy", "Khoảnh khắc mong manh", "Vòng đời", "Quả báo", "Vòng vây cô đơn", "Người đàn bà uống rượu", "Sếp rởm"); 2 tập thơ “Gió hoang” và “Mùi lửa”; tổ chức 1 đêm nhạc; tổ chức triển lãm “Sắc màu” tại Đại học Mỹ thuật Hà Nội. 

Riêng tiểu thuyết “Suối cọp” được dịch sang nhiều ngôn ngữ. Năm 2023, bản tiếng Hungary do Nhà xuất bản AB Art phát hành. Đến năm 2024, tác phẩm tiếp tục được xuất bản bằng tiếng Anh tại Mỹ và bằng tiếng Thụy Điển. 

Tiểu thuyết “Suối Cọp” được xem là một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông trong giai đoạn gần đây. Tác phẩm tái hiện chiến tranh từ góc nhìn của người từng trực tiếp trải qua cuộc chiến, đồng thời gửi gắm nhiều suy tư về ý chí, tình người và khát vọng sống. 

Theo giới nghiên cứu văn học, sáng tác của Hữu Ước mang đậm trải nghiệm của một người lính từng đi qua chiến tranh. Văn phong của ông thiên về tính hiện thực, chú trọng chiều sâu tâm lý nhân vật, phản ánh những góc khuất của đời sống xã hội cùng các vấn đề liên quan đến thân phận con người.

Trong hội họa, Hữu Ước tập trung vào 3 nhóm đề tài chính là thế sự, hoa và phong cảnh. Là người từng trực tiếp tham gia chiến tranh, ông dành nhiều cảm xúc cho đề tài Trường Sơn. Bốn tác phẩm tiêu biểu về đề tài này gồm “Chiều Trường Sơn”, “Vận chuyển hàng vào Nam”, “Đường Trường Sơn thời chiến” và “Lính trinh sát”.

Theo Dân Việt, Hữu Ước thường nhắc đến khái niệm “lao động nghệ thuật”. Ông cho biết dù đã nghỉ hưu trên danh nghĩa nhưng chưa từng ngừng sáng tác. Mỗi ngày đều dành thời gian cho viết lách hoặc hội họa. “Có người hỏi nên gọi tôi là nhà văn, nhà báo, nhà thơ, nhạc sĩ, đạo diễn hay họa sĩ. Tôi bảo cứ gọi tôi là người lao động. Vì đúng là tôi lao động nghệ thuật”, ông từng chia sẻ.

Từ người lính biên phòng, nhà báo điều tra, người đứng đầu những cơ quan báo chí lớn đến nhà văn, họa sĩ và tác giả sân khấu, Hữu Ước đã xây dựng một hành trình nghề nghiệp nhiều dấu ấn. Trong đời sống văn hóa đương đại, ông vẫn được xem là một trong những trường hợp đặc biệt hiếm hoi khi đồng thời hiện diện ở nhiều lĩnh vực sáng tạo và để lại dấu ấn kéo dài qua nhiều thập niên.