Sau 10 năm làm việc tại Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA), tham gia chế tạo cánh tay robot phục vụ xây dựng trạm không gian và được Tổng thống Mỹ bổ nhiệm vào Ban giám đốc Quỹ Giáo dục Việt Nam, Giáo sư (GS) Charles Nguyễn Cường tiếp tục được ghi nhận với Giải thưởng Di sản châu Á năm 2014. 

Sau hơn 4 thập kỷ học tập, nghiên cứu và làm việc ở nước ngoài, ông cho rằng sự cần cù, tính trung thực và lòng vị tha là ba yếu tố cốt lõi tạo nên thành công.

Giáo sư gốc Việt có nhiều dấu ấn trong giới học thuật Mỹ

GS Charles Nguyễn Cường từng đảm nhiệm cương vị Khoa trưởng Trường Kỹ thuật thuộc Đại học Công giáo Mỹ (Catholic University of America - CUA) tại Washington D.C. Ông có 13 năm giữ vị trí này, trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên và là một trong số ít người gốc Việt đảm nhiệm vai trò khoa trưởng tại một trường đại học ở Mỹ.

Trong sự nghiệp của mình, ông cũng từng giữ chức hiệu trưởng Trường Kỹ sư thuộc CUA, được ghi nhận là người Việt đầu tiên được bổ nhiệm vào vị trí hiệu trưởng một trường thuộc đại học tại Mỹ.

Lĩnh vực nghiên cứu chính của GS Nguyễn Cường là công nghệ kỹ thuật, đặc biệt là điều khiển robot trong sản xuất. Bên cạnh đó, ông còn có những đóng góp trong các lĩnh vực liên quan như công nghệ vũ trụ, toán học và y khoa.

Cuối tháng 11/2014, tại bang California, Mỹ, GS Nguyễn Cường được trao Giải thưởng Di sản châu Á. Hội đồng xét thưởng đánh giá cao hành trình vượt qua những hệ lụy của chiến tranh, nỗ lực vươn lên và trở thành hình mẫu thành công, đồng thời góp phần mở rộng cơ hội cho những người khác.

Giải thưởng cũng ghi nhận những đóng góp của ông trong việc thúc đẩy hợp tác giáo dục giữa Mỹ và các quốc gia châu Á, đặc biệt là Việt Nam. Đây là một trong những dấu mốc đáng chú ý trong hành trình cống hiến của vị giáo sư gốc Việt cho khoa học và giáo dục.

Vốn sinh ra tại Đà Nẵng, GS Nguyễn Cường sớm bộc lộ năng lực học tập nổi bật. Năm 16 tuổi, ông nhận học bổng sang Đức du học và tốt nghiệp cử nhân ngành điện. Đến năm 1978, ông sang Mỹ định cư, tiếp tục theo học cao học và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ loại xuất sắc tại Đại học George Washington.

Năm 1982, ông bắt đầu gắn bó với CUA, lần lượt đảm nhiệm các vị trí trợ lý giáo sư, phó giáo sư và giáo sư trước khi trở thành khoa trưởng vào năm 2001.

Không chỉ tập trung vào sự nghiệp nghiên cứu và quản lý giáo dục tại Mỹ, GS Nguyễn Cường còn dành nhiều tâm huyết thúc đẩy hợp tác giữa các trường đại học hai nước.

Một trong những sáng kiến tiêu biểu là chương trình đào tạo “2+2”, cho phép sinh viên Việt Nam học hai năm đầu tại các trường đối tác trong nước, sau đó chuyển tiếp sang CUA để hoàn thành hai năm cuối và nhận bằng kỹ sư.

Chương trình đã thu hút gần 70 sinh viên Việt Nam tham gia. Nhiều người tiếp tục học cao học, nghiên cứu sinh hoặc giành học bổng tại các trường đại học hàng đầu như MIT, Stanford và Illinois.

Bên cạnh đó, chương trình học bổng bán phần do ông và các cộng sự thúc đẩy đã tạo thêm cơ hội cho sinh viên Việt Nam theo học thạc sĩ, tiến sĩ tại CUA. Ông cũng góp phần mở rộng quan hệ hợp tác với nhiều trường đại học kỹ thuật tại Hà Nội.

Mong muốn tạo thêm cơ hội cho thế hệ trẻ Việt Nam

Chia sẻ về hành trình hơn 40 năm học tập và làm việc ở nước ngoài, GS Nguyễn Cường cho biết rào cản lớn nhất đối với ông là ngôn ngữ và khả năng hòa nhập xã hội. Để vượt qua định kiến và vươn lên các vị trí lãnh đạo, ông phải nỗ lực nhiều hơn so với đồng nghiệp bản xứ.

Từ kinh nghiệm hợp tác với các cơ sở giáo dục trong nước, ông chỉ ra ba vấn đề đáng chú ý của giáo dục Việt Nam, gồm phương pháp giảng dạy còn lạc hậu, giảng viên thiếu thời gian nghiên cứu do áp lực mưu sinh và môi trường học thuật chưa thực sự coi trọng hoạt động nghiên cứu, công bố khoa học.

Bên cạnh công việc chuyên môn, GS Nguyễn Cường còn có nhiều sở thích cá nhân. Ông từng tham gia các ban nhạc rock, yêu thích chơi guitar và thể thao, đồng thời giành nhiều giải thưởng bóng bàn khi còn trẻ.

Ông cũng tích cực tham gia hoạt động cộng đồng, từng giữ vai trò Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam và tham gia cố vấn cho nhiều tổ chức hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, khoa học và từ thiện.

Dù sinh sống lâu năm tại Mỹ, GS Nguyễn Cường vẫn chú trọng gìn giữ bản sắc Việt trong gia đình. Ông duy trì việc sử dụng tiếng Việt trong sinh hoạt, dạy con cách xưng hô lễ phép và giữ gìn truyền thống “thưa, gửi” trong giao tiếp.

Trước khi lên đường tham dự lễ trao giải tại California, ông chia sẻ rằng sau 43 năm xa quê, bản thân vẫn luôn ý thức mình là người Việt Nam. Với ông, đóng góp cho quê hương, đặc biệt là hỗ trợ thế hệ trẻ tiếp cận các cơ hội học tập quốc tế, không chỉ là mong muốn mà còn là trách nhiệm.