Tại Thâm Quyến (tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc), có một khu vực được mệnh danh là “Thủ phủ kho báu của Trung Quốc” mang tên Shuibei. Nơi đây trước kia vốn là một làng chài nhỏ, không có nguồn tài nguyên khoáng sản quý tự nhiên, cũng không phải trung tâm khai thác hay sản xuất kim cương, thế nhưng qua nhiều thập kỷ phát triển, đến nay nơi đây đã trở thành một trong những trung tâm giao dịch, chế tác và phân phối vàng bạc, đá quý hàng đầu Trung Quốc.

Hàng ngày, trang sức và đá quý từ nhiều nơi trên thế giới được đưa đến Shuibei, với các mặt hàng chủ lực như vàng, ngọc bích, ngọc trai, bạc, kim cương và nhiều loại đá quý khác. Sự tập trung của các doanh nghiệp, cơ sở chế tác và mạng lưới thương mại đã biến khu vực này thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng trang sức.

Sức hút của Shuibei với ngành vàng bạc, đá quý có thể hình dung qua mật độ các chợ và doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng này. Ước tính, chỉ trong vỏn vẹn 0,9km², nơi đây tập trung hơn 20 chợ vàng bạc, đá quý cùng khoảng 9.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trang sức, tạo việc làm cho hơn 60.000 người.

Vậy bằng cách nào một vùng đất không có lợi thế về tài nguyên thiên nhiên lại có thể xây dựng được vị thế trong ngành công nghiệp trang sức?

Từ khu công nghiệp đến trung tâm giao dịch trang sức

Ban đầu, Shuibei là một khu công nghiệp với hoạt động sản xuất quy mô nhỏ. Trong những năm 1980, các nhà máy chế biến trang sức bắt đầu xuất hiện tại đây, chủ yếu gia công nguyên liệu cho các doanh nghiệp trang sức ở Hong Kong. Đến những năm 1990, nhiều xưởng chế tác vàng và trang sức đã hình thành, tạo nền tảng cho sự phát triển của ngành công nghiệp này.

Bước ngoặt đến vào tháng 10/2003, khi Thâm Quyến triển khai các chính sách thúc đẩy xây dựng cụm công nghiệp vàng bạc, đá quý tại Shuibei. Các nhà máy cũ được chuyển đổi công năng, tạo điều kiện để doanh nghiệp tập trung sản xuất và kinh doanh. Chỉ trong vòng một năm, hơn 300 doanh nghiệp đã quy tụ tại khu vực này.

Năm 2004, một trung tâm thương mại trang sức quốc tế đã được thành lập, trở thành một nền tảng giao dịch chuyên nghiệp về vàng và trang sức tại Trung Quốc. Sự ra đời của trung tâm đánh dấu bước chuyển quan trọng. Shuibei không còn đơn thuần là nơi tập trung các cơ sở sản xuất, mà từng bước phát triển thành đầu mối giao dịch và phân phối trang sức quy mô lớn.

Lợi thế của Shuibei được hình thành từ sự kết hợp giữa năng lực chế tác, kinh nghiệm thương mại và mạng lưới doanh nghiệp tập trung. Quá trình gia công nguyên liệu trong những năm đầu đã đào tạo đội ngũ thợ lành nghề, đặc biệt trong kỹ thuật chế tác vàng và khảm đá quý. Trong khi đó, hoạt động bán buôn, bán lẻ cùng mô hình kinh doanh kết hợp trực tuyến và trực tiếp giúp doanh nghiệp mở rộng mạng lưới khách hàng.

Theo thông tin được công bố, Shuibei từng chiếm khoảng 50% thị phần bán buôn vàng và trang sức trong nước trong nhiều năm. Nền tảng này cũng thu hút các nhà kinh doanh những mặt hàng không phải vàng, đưa Shuibei trở thành một trong những đầu mối phân phối tập trung các sản phẩm trang sức ngoài khu vực sản xuất nguyên liệu ban đầu.

Nắm bắt xu hướng, nâng cấp chuỗi giá trị

Một yếu tố nữa giúp Shuibei duy trì sức hút là khả năng cập nhật nhanh xu hướng thị trường. Các sản phẩm mới như kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, ngọc bích có nguồn gốc từ châu Phi và trang sức bạch kim đều có mặt tại đây, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường.

Sự thay đổi cũng thể hiện rõ trong diện mạo đô thị. Nếu trước đây, Shuibei chủ yếu có những xưởng chế tác thấp tầng, thì ngày nay, phần lớn không gian kinh doanh đã được thay thế bằng các khu chợ trang sức chuyên nghiệp với nhiều tầng, tập trung các hoạt động giao dịch và phân phối.

Quan trọng hơn, Shuibei đang từng bước chuyển dịch khỏi mô hình gia công truyền thống để tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao. Thay vì chỉ xử lý nguyên liệu theo đơn đặt hàng, các doanh nghiệp ngày càng chú trọng thiết kế sản phẩm, tổ chức triển lãm và thương mại, phát triển thương hiệu, kiểm định và thử nghiệm chất lượng.

Sự chuyển dịch này cho thấy Shuibei không chỉ dựa vào quy mô giao dịch, mà còn tìm cách nâng cao giá trị trong chuỗi sản xuất và kinh doanh trang sức. Từ một địa điểm gia công phục vụ các doanh nghiệp bên ngoài, khu vực này đang hướng tới mô hình phát triển tích hợp, trong đó sản xuất, thương mại, dịch vụ và xây dựng thương hiệu hỗ trợ lẫn nhau.

Bên cạnh các yếu tố thị trường, cơ quan chức năng cũng thúc đẩy phát triển ngành vàng bạc, đá quý thông qua các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và xây dựng thương hiệu.

Các biện pháp được đề cập bao gồm khuyến khích, khen thưởng nhà thiết kế, thợ thủ công và lao động lành nghề; tăng cường bảo vệ thiết kế độc đáo, hoàn thiện cơ chế hỗ trợ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong ngành trang sức. 

Từ những năm 1980 đến nay, Shuibei đã trải qua nhiều vòng chuyển đổi công nghiệp. Khu vực này từng bước chuyển từ gia công theo đơn đặt hàng sang phát triển thương hiệu, từ những xưởng sản xuất nhỏ lẻ thành một trung tâm giao dịch và phân phối trang sức quy mô lớn.

Hành trình của Shuibei cho thấy tài nguyên thiên nhiên không phải yếu tố duy nhất quyết định vị thế của một địa phương trong ngành công nghiệp. Việc hình thành cụm doanh nghiệp, tích lũy kỹ năng chế tác, phát triển mạng lưới thương mại và nâng cấp chuỗi giá trị có thể tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững.