Ngày 15/9, tại TP.HCM, Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động, Công đoàn TP.HCM phối hợp Bảo hiểm xã hội TP.HCM tổ chức hội thảo “An sinh cho tài xế xe công nghệ - Thực trạng và giải pháp”, tập trung vào điều kiện làm việc, thu nhập và khả năng tiếp cận chính sách an sinh của lực lượng tài xế công nghệ.

Theo thông tin từ VOV, tại hội thảo, câu chuyện của chị Lê Thị Tuyết Hoa, 35 tuổi, tài xế xe hai bánh Grab, cho thấy những áp lực mà nhiều lao động công nghệ đang đối mặt. Mang thai gần 8 tháng, chị vẫn duy trì thời gian chạy xe khoảng 10 giờ mỗi ngày để có thu nhập hơn 10 triệu đồng/tháng. Có thời điểm, chị chỉ ngủ 4-5 giờ mỗi ngày.

Trước khi làm tài xế công nghệ, chị Hoa là công nhân nhà máy. Tuy nhiên, do con gái thường xuyên ốm đau, phải nghỉ việc nhiều lần để chăm con, ảnh hưởng đến năng suất và chuyên cần, chị quyết định nghỉ việc và chuyển sang chạy xe công nghệ nhằm chủ động hơn về thời gian.

Song, sự linh hoạt về thời gian cũng đi kèm áp lực thu nhập. Theo chị Hoa, nếu tắt ứng dụng hoặc chạy ít, thu nhập giảm và có thể mất các khoản thưởng, buộc tài xế phải kéo dài thời gian làm việc. Trong quá trình chạy xe, tài xế cũng có thể gặp những tình huống thiếu an toàn hoặc khách hàng có hành vi không phù hợp.

“Giao tới cho khách bịch đồ ăn, cước phí có 8.000 đồng nhưng phải chờ 10-15 phút. Có khi mang bụng bầu ôm hàng lên tận cầu thang. Công việc luôn rình rập nguy hiểm, nắng mưa”, chị Hoa chia sẻ, đồng thời bày tỏ mong muốn được tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc để được bảo đảm quyền lợi an sinh.

Ông Phạm Mi Sên, Phó Chủ tịch Nghiệp đoàn xe ôm công nghệ Bình Tân, cho biết thu nhập của tài xế công nghệ thường được nhìn qua doanh thu, trong khi chưa tính đầy đủ các khoản chi phí mà người lao động phải tự chi trả.

Theo ông, mức doanh thu khoảng 15 triệu đồng/tháng mà nhiều người nhắc đến có thể đòi hỏi tài xế phải chạy xe 13-14 giờ mỗi ngày. Nếu chỉ làm khoảng 8 giờ, thu nhập có thể chỉ đạt khoảng 6 triệu đồng/tháng, chưa trừ tiền xăng, sửa chữa phương tiện và các chi phí liên quan.

Ông Sên cho biết giá cước không tăng tương ứng với chi phí sinh hoạt. Có chuyến hiện chỉ ở mức khoảng 2.000 đồng/km, trong khi con số này từng khoảng 3.000 đồng/km vào năm 2015. Để duy trì thu nhập, nhiều tài xế phải bắt đầu chạy xe từ 5h và kết thúc vào khoảng 22h, gần như không có ngày nghỉ.

Theo ông Sên, một trong những vấn đề khiến quyền lợi của tài xế công nghệ còn hạn chế là việc xác định địa vị và tư cách pháp lý của nhóm lao động này. Ông cho rằng thời gian làm việc của tài xế có thể kéo dài hơn nhiều so với lao động thông thường, trong khi các quyền lợi liên quan đến an sinh vẫn chưa được bảo đảm tương ứng.

Theo ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. HCM, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động Công đoàn TP. HCM, thành phố hiện có khoảng 400.000 tài xế xe công nghệ và giao hàng.

Kết quả khảo sát nhanh 141 tài xế đang hoạt động trên các nền tảng Grab, Green SM và Be cho thấy 93,6% xác định lái xe công nghệ là công việc chính. Trong đó, 46,1% làm việc từ 8-10 giờ/ngày và 35,5% thường xuyên làm việc trên 10 giờ/ngày.

Về mức độ rủi ro, 73,8% tài xế được khảo sát cho biết từng ít nhất một lần va chạm hoặc gặp tai nạn khi làm việc. Hơn 65% từng gặp các tình huống như lừa đảo, cướp giật hoặc quấy rối trong quá trình chạy xe.

Khả năng tiếp cận bảo hiểm cũng là vấn đề được đặt ra. Có 73,4% tài xế cho biết chỉ tham gia BHYT hộ gia đình hoặc được công đoàn hỗ trợ. Một bộ phận chưa tham gia bất kỳ loại hình bảo hiểm nào, kể cả BHYT.

Trong khi đó, 92,9% tài xế được khảo sát mong muốn nghề nghiệp và địa vị pháp lý của mình được xác định rõ hơn. Có 87,9% mong muốn có cơ chế phù hợp để tham gia các chính sách BHXH và được chăm lo về vật chất, tinh thần.

Những số liệu này cho thấy việc đánh giá thu nhập của tài xế công nghệ không thể chỉ dựa trên doanh thu. Các khoản chi phí như nhiên liệu, bảo dưỡng, khấu hao phương tiện và những chi phí phát sinh trong quá trình làm việc có ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập thực nhận của người lao động.

Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội, cho biết khảo sát 400 tài xế, gồm 200 người lái ô tô và 200 người lái xe máy, cũng ghi nhận thời gian làm việc của nhóm lao động này ở mức cao trong khi thu nhập chưa tăng tương ứng.

Cụ thể, với tài xế xe hai bánh, mức thu phổ biến là 318.000 đồng cho 9,2 giờ làm việc, tương đương khoảng 34.600 đồng/giờ. Đối với tài xế ô tô, mức thu phổ biến là 564.000 đồng cho 11,2 giờ, tương đương khoảng 50.400 đồng/giờ. Đây là mức thu trước khi trừ nhiên liệu, bảo dưỡng, khấu hao phương tiện và các chi phí liên quan.

Theo ông Nguyễn Đức Lộc, khi đánh giá thu nhập của lao động nền tảng cần tính đến toàn bộ chi phí mà tài xế phải tự chi trả. Đồng thời, mô hình lao động này có những đặc thù riêng, do đó việc xây dựng chính sách cần tính đến đặc điểm của lao động nền tảng thay vì áp dụng máy móc cách tiếp cận của quan hệ lao động truyền thống.

Các ý kiến tại hội thảo cho thấy bên cạnh câu chuyện về doanh thu, thời gian làm việc và điều kiện lao động, việc xác định địa vị pháp lý và mở rộng khả năng tiếp cận các chính sách an sinh đang là những vấn đề được đặt ra đối với lực lượng tài xế công nghệ tại TP. HCM.