Một làn sóng thay đổi mạnh mẽ đang lan rộng khắp các hành lang trường học tại Thụy Điển. Quốc gia Bắc Âu này vốn từng là tấm gương sáng chói về việc đưa công nghệ hiện đại vào bục giảng, nay lại đang quyết liệt thực hiện một cuộc quay xe đầy bất ngờ: cắt giảm tối đa sự hiện diện của thiết bị điện tử và hồi sinh những trang sách giấy truyền thống.

Cuộc chia tay với những chiếc màn hình

Tại Trường trung học Malmo Borgarskola nằm ở miền Nam Thụy Điển, hình ảnh học sinh cắm cúi vào điện thoại trong giờ học đã trở thành dĩ vãng. Đầu mỗi buổi sáng, các em buộc phải giao nộp thiết bị cá nhân vào một chiếc hộp được gọi vui là khách sạn điện thoại. Lệnh cấm này được duy trì nghiêm ngặt cho đến khi tiếng chuông kết thúc tiết học vang lên.

Sự thay đổi này ban đầu vấp phải những ánh nhìn bỡ ngỡ, nhưng kết quả mang lại lại tích cực ngoài mong đợi. Nữ sinh 17 tuổi Melina Sallahi thừa nhận chiếc điện thoại luôn là một thỏi nam châm khổng lồ hút cạn sự chú ý của cô. Khi không còn thiết bị này trên bàn, việc tập trung vào lời giảng của giáo viên trở nên tự nhiên và dễ dàng hơn hẳn. Đồng tình với quan điểm này, nam sinh Vasilije Stjepanovic nhận định sức cám dỗ từ các trò chơi giải trí và mạng xã hội là quá lớn để những người trẻ có thể cưỡng lại trong giờ học.

Dù mỗi học sinh vẫn được nhà trường trang bị một chiếc máy tính xách tay cá nhân, việc sử dụng chúng bị hạn chế tối đa. Ông Patrik Sander, Phó hiệu trưởng nhà trường, cho biết giáo viên đang khuyến khích các em quay lại với thói quen ghi chép bằng bút chì và vở nháp. Các nghiên cứu hành vi chỉ ra rằng việc tự tay viết chữ giúp kích hoạt khả năng ghi nhớ kiến thức sâu sắc hơn nhiều so với thao tác gõ phím.

Lỗ hổng đọc hiểu và khoản đầu tư nghìn tỷ

Chủ trương giảm thiểu công nghệ không phải là một quyết định cảm tính, mà xuất phát từ những số liệu thống kê đáng báo động. Kết quả Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế năm 2022 do OECD công bố cho thấy 24,3% học sinh lớp 9 tại Thụy Điển không đạt được mức đọc hiểu cơ bản. Con số này đang tiến sát đến mức trung bình 26,2% của toàn Liên minh châu Âu, phơi bày một lỗ hổng nghiêm trọng trong nền tảng tiếp thu của thế hệ trẻ.

Trước tình trạng khả năng đọc và viết có dấu hiệu suy giảm rõ rệt ở nhóm tuổi nhỏ, Chính phủ Thụy Điển đã hành động quyết liệt. Ngay từ mùa hè năm ngoái, trẻ em dưới 2 tuổi được định hướng chỉ tiếp xúc với các công cụ học tập truyền thống. Sang mùa thu năm nay, một lệnh cấm sử dụng điện thoại tại trường học trên quy mô toàn quốc dự kiến sẽ được ban hành. Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngân sách nhà nước đã duyệt chi khoản tiền khổng lồ lên tới 555 triệu krona, tương đương hơn 1.450 tỷ đồng, chuyên dùng để hỗ trợ các trường mua sắm sách giáo khoa và tài liệu giảng dạy in ấn.

Dưới góc nhìn khoa học, Phó giáo sư Magnus Haake từ Đại học Lund giải thích rằng việc tương tác vật lý với sách và tài liệu giấy giúp kích thích các vùng não bộ liên quan đến vận động và cảm giác. Cơ chế này tạo ra một vòng lặp hỗ trợ đắc lực cho quá trình hấp thụ thông tin của người học.

Những luồng quan điểm trái chiều

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với cuộc cách mạng lùi này. Hiệp hội Công nghiệp Công nghệ giáo dục Thụy Điển cảnh báo khoảng 90% công việc trong tương lai sẽ đòi hỏi các kỹ năng kỹ thuật số. Việc cách ly học sinh khỏi công nghệ có thể dẫn đến nguy cơ thiếu hụt nguồn nhân lực chuyên môn cao, làm đình trệ các hoạt động đổi mới sáng tạo và gia tăng tỷ lệ thất nghiệp.

Ông Peter Carlsson, Giám đốc điều hành một công ty khởi nghiệp công nghệ giáo dục tại Malmo, cho rằng vấn đề không nằm ở bản thân chiếc màn hình, mà ở cách chúng ta sử dụng nó. Các phần mềm thực tế ảo hoặc ứng dụng hỗ trợ chuyên biệt vẫn đang đóng vai trò cứu cánh cho những trẻ em gặp rào cản trong việc tiếp thu ngôn ngữ hoặc rối loạn khả năng đọc.

Bất chấp những tranh cãi, làn sóng cai nghiện công nghệ học đường đang vượt ra khỏi biên giới Thụy Điển. Đan Mạch đang rục rịch chuẩn bị các lệnh cấm tương tự, trong khi Phần Lan đã chính thức hạn chế thiết bị di động trong lớp học từ tháng 8 năm ngoái. Ở bên kia bán cầu, Học khu Thống nhất Los Angeles tại Mỹ cũng thông báo kế hoạch cấm sử dụng màn hình đối với học sinh từ lớp 2 trở xuống và siết chặt thời lượng truy cập mạng xã hội. Rõ ràng, việc tìm kiếm một điểm cân bằng giữa kỷ nguyên số hóa và các giá trị giáo dục cốt lõi đang trở thành bài toán chung của toàn cầu.