Cá từ lâu được xem là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, cung cấp protein chất lượng cao, axit béo omega-3 và nhiều vi chất thiết yếu cho cơ thể. Tuy nhiên, không phải loại cá nào cũng an toàn để sử dụng. Trên thực tế, một số loại cá tưởng chừng tươi ngon, giá rẻ lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại cho sức khỏe như nhiễm kim loại nặng, tồn dư hóa chất độc hại hay bị xử lý bằng các chất cấm.

Theo cảnh báo từ nhiều chuyên gia và thông tin tổng hợp từ truyền thông quốc tế, người tiêu dùng cần đặc biệt thận trọng khi lựa chọn cá, nhất là đối với gia đình có người già và trẻ nhỏ - những đối tượng dễ bị tổn thương trước các tác nhân độc hại. Dưới đây là 5 loại cá nên hạn chế mua, dù giá có rẻ đến đâu.

Cá biển sâu kích thước quá lớn

Nhiều người tiêu dùng có xu hướng chọn cá to vì cho rằng “nhiều thịt, chất lượng tốt hơn”. Tuy nhiên, với các loài cá biển sâu, kích thước lớn lại đồng nghĩa với rủi ro cao hơn.

Các loài cá nằm ở đỉnh chuỗi thức ăn như cá mập, cá kiếm hay cá ngừ lớn thường tích lũy lượng lớn kim loại nặng, đặc biệt là thủy ngân, thông qua quá trình “cá lớn ăn cá bé”. Hàm lượng thủy ngân trong những con cá này có thể cao gấp nhiều lần so với cá nhỏ.

Việc tiêu thụ lâu dài các loại cá chứa kim loại nặng có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến hệ thần kinh, đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai và trẻ em. Người cao tuổi cũng là nhóm dễ bị ảnh hưởng do khả năng đào thải độc tố suy giảm.

Thay vì chọn cá lớn, người tiêu dùng nên ưu tiên các loại cá biển sâu kích thước vừa phải như cá hồi, cá thu, cá mòi, vừa giàu dinh dưỡng, vừa có nguy cơ nhiễm độc thấp hơn.

Cá có mùi “thuốc”

Một trong những dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nhất là cá có mùi lạ, đặc biệt là mùi hắc giống thuốc hoặc hóa chất. Đây có thể là dấu hiệu cá đã bị ngâm trong formaldehyde - một chất bị cấm tuyệt đối trong bảo quản thực phẩm.

Một số người bán thiếu đạo đức đã sử dụng dung dịch này để “hồi sinh” cá chết hoặc cá đã ươn, giúp chúng trông tươi lâu hơn. Những con cá này thường có màu trắng bất thường, thịt dai khác lạ và có thể giữ được vẻ ngoài “tươi” trong nhiều ngày.

Formaldehyde là chất cực độc, có thể gây kích ứng đường hô hấp, tiêu hóa và làm tăng nguy cơ ung thư nếu tích tụ lâu dài trong cơ thể.

Do đó, khi mua cá, người tiêu dùng nên ngửi kỹ. Cá tươi chỉ có mùi tanh nhẹ hoặc mùi bùn tự nhiên, tuyệt đối không có mùi hóa chất.

Cá có màu sắc quá sặc sỡ

Một số loại cá trên thị trường có màu sắc bắt mắt bất thường, đặc biệt là màu vàng óng hoặc đỏ tươi không tự nhiên. Đây có thể là dấu hiệu cá đã bị nhuộm bằng phẩm màu công nghiệp.

Ví dụ, cá lóc vàng tự nhiên thường chỉ có màu vàng nhẹ, bụng trắng. Tuy nhiên, nếu toàn thân cá, kể cả vây và mang đều vàng rực, rất có thể đã bị can thiệp bằng hóa chất. Khi lau bằng khăn giấy, nếu thấy màu phai ra thì càng cần cảnh giác.

Các loại phẩm màu công nghiệp này có thể chứa chất gây ung thư, gây tổn hại nghiêm trọng đến gan và thận nếu sử dụng lâu dài.

Nguyên tắc an toàn là chọn cá có màu sắc tự nhiên, không quá rực rỡ và đồng đều.

Phi lê cá đông lạnh giá rẻ

Các sản phẩm phi lê cá đông lạnh giá rẻ đang ngày càng phổ biến do tiện lợi và tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, đằng sau mức giá “siêu rẻ” lại có thể là nhiều nguy cơ.

Nhiều sản phẩm được làm từ cá tạp, cá kém chất lượng hoặc thậm chí cá đã ôi thiu, sau đó được xử lý bằng hóa chất tẩy trắng, chất giữ nước và phụ gia để cải thiện hình thức. Một số cơ sở còn sử dụng phosphat hoặc formaldehyde để tăng độ dai và giữ màu.

Kết quả là sản phẩm không chỉ mất đi giá trị dinh dưỡng mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho sức khỏe.

Khi mua phi lê cá, người tiêu dùng nên chọn sản phẩm có thương hiệu rõ ràng, kiểm tra kỹ thành phần và tránh các sản phẩm chứa quá nhiều phụ gia.

Cá hoang dã kích thước nhỏ

Nhiều người tin rằng cá đánh bắt tự nhiên luôn sạch và an toàn hơn cá nuôi. Tuy nhiên, điều này không hoàn toàn đúng.

Nếu môi trường nước bị ô nhiễm, đặc biệt là khu vực gần nhà máy, khu công nghiệp, cá hoang dã có thể tích tụ các chất độc như chì, thủy ngân, cadmium hoặc asen. Ngoài ra, chúng còn có thể chứa dư lượng kháng sinh hoặc chất gây rối loạn nội tiết.

Do đó, việc mua cá hoang dã không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thay vào đó, cá từ các trang trại được kiểm soát chất lượng chặt chẽ lại là lựa chọn an toàn hơn.

Để đảm bảo sức khỏe cho gia đình, người tiêu dùng nên ghi nhớ ba nguyên tắc quan trọng khi chọn mua cá. Trước hết, hãy ưu tiên lựa chọn những nguồn cung uy tín như siêu thị, cửa hàng thực phẩm hoặc chợ có kiểm định rõ ràng, nơi sản phẩm có thể truy xuất nguồn gốc. 

Bên cạnh đó, nên chọn các loại cá quen thuộc, có kích thước vừa phải thay vì những con quá to hoặc có hình dạng bất thường. Cuối cùng, đừng bỏ qua bước kiểm tra trực tiếp: hãy ngửi mùi, quan sát màu sắc và cảm nhận độ đàn hồi của thịt cá; nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu lạ nào, tốt nhất không nên mua hoặc sử dụng để tránh rủi ro cho sức khỏe.