Tín hiệu tăng trưởng kỷ lục từ các thị trường trọng điểm

Ngành rau quả Việt Nam bước vào năm 2026 với những kết quả khởi sắc rõ rệt ngay trong tháng đầu tiên khi kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 644 triệu USD. Theo ghi nhận từ Cục Hải quan Việt Nam, con số này tương ứng mức tăng trưởng ấn tượng 72,9% so với cùng kỳ năm 2025. Đây không chỉ là mức tăng hai con số đầy khích lệ, mà còn phản ánh đà phục hồi mạnh mẽ của chuỗi cung ứng nông sản, đồng thời tạo tiền đề thuận lợi để toàn ngành hướng tới mục tiêu chinh phục cột mốc từ 9,5 đến 10 tỷ USD trong năm nay.

Theo thông tin từ Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, kết quả tích cực này đến từ nhiều yếu tố cộng hưởng, trong đó yếu tố mùa vụ đóng vai trò như một đòn bẩy quan trọng khi tháng 1 trùng với giai đoạn cận Tết Nguyên đán. Nhu cầu tiêu thụ trái cây tại thị trường Trung Quốc cũng như trong cộng đồng người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài gia tăng rõ rệt đã hỗ trợ đáng kể cho hoạt động xuất khẩu, đặc biệt với các mặt hàng trái cây tươi phục vụ tiêu dùng dịp lễ truyền thống. Cùng với đó, chất lượng sản phẩm ngày càng được nâng cao và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch khắt khe của các thị trường như Hoa Kỳ và EU cũng trở thành động lực thúc đẩy đà tăng trưởng này.

Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục khẳng định vai trò là đối tác thương mại lớn nhất khi đóng góp gần 376 triệu USD vào tổng kim ngạch toàn ngành trong tháng đầu năm. Với mức tăng mạnh 117,6% so với cùng kỳ năm trước và chiếm tới 58,31% tổng giá trị xuất khẩu rau quả cả nước, thị trường này cho thấy sức hút đặc biệt đối với các sản phẩm chủ lực như sầu riêng, chuối, thanh long, xoài và dừa. Sự bứt phá này cho thấy các doanh nghiệp trong nước đã thích ứng tốt với các quy định về truy xuất nguồn gốc, đồng thời nâng cao năng lực để đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch.

Song song với việc khai thác hiệu quả thị trường truyền thống, các doanh nghiệp Việt Nam cũng tích cực mở rộng thị phần tại những quốc gia có yêu cầu cao về chất lượng. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong tháng đầu năm đạt xấp xỉ 48,54 triệu USD, tăng 56,1% so với tháng 1/2025. Cơ cấu mặt hàng vào thị trường này chủ yếu là rau quả chế biến và các loại trái cây đặc sản như bưởi, dừa. Kết quả này phản ánh rõ xu hướng gia tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng cao trong cơ cấu xuất khẩu nông sản, thay vì chỉ tập trung vào các mặt hàng thô như trước đây.

Tại thị trường EU, nhóm hàng rau quả chế biến và nước ép trái cây tiếp tục chiếm ưu thế nhờ đáp ứng tốt các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm. Dù không ghi nhận mức tăng trưởng đột biến như khu vực Trung Quốc, song xuất khẩu sang EU vẫn duy trì đà tăng ổn định, cho thấy khả năng thích ứng và nâng chuẩn chất lượng của doanh nghiệp nội địa. Việc đầu tư bài bản vào khâu bảo quản và đóng gói đang dần trở thành động lực quan trọng, giúp rau quả Việt Nam từng bước củng cố vị thế tại các thị trường khó tính và các quốc gia thuộc khối G7.

Nhìn lại năm 2025, ngành rau quả đã thiết lập một kỷ lục lịch sử khi kim ngạch xuất khẩu đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024. Đáng chú ý, xuất khẩu sản phẩm rau quả chế biến lần đầu tiên vượt ngưỡng 2 tỷ USD, mở ra chương mới trong việc nâng cao giá trị thặng dư. Việt Nam cũng đã vươn lên vị trí thứ hai, chỉ sau Thái Lan, trong số các quốc gia xuất khẩu rau quả vào thị trường Trung Quốc với kim ngạch trên 5,5 tỷ USD. Những thành tích này trở thành bệ phóng quan trọng để năm 2026 được kỳ vọng sẽ tiếp tục xác lập thêm những đỉnh cao mới.

Chiến lược chế biến sâu nâng tầm giá trị thương hiệu

Để hiện thực hóa mục tiêu 10 tỷ USD và xa hơn là 20 tỷ USD trong tương lai, đầu tư vào công nghệ chế biến sâu được xem là yếu tố mang tính sống còn của ngành. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhận định với nhịp độ hiện tại cùng sự hỗ trợ quyết liệt từ Chính phủ, ngành rau quả hoàn toàn có thể đạt kim ngạch từ 9,5 đến 10 tỷ USD trong năm 2026. Theo ông, thành quả này phản ánh sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu thị trường khi doanh nghiệp đã thâm nhập sâu hơn vào các phân khúc giá trị cao tại Mỹ và EU, đồng thời tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do.

Cũng theo ông Đặng Phúc Nguyên, sầu riêng tiếp tục giữ vị thế mặt hàng xuất khẩu số một với kim ngạch đạt 3,86 tỷ USD trong năm qua, chiếm tới 45% tổng kim ngạch toàn ngành. Động lực tăng trưởng đến từ việc mở rộng vùng trồng đạt chuẩn và đẩy mạnh thâm nhập các thị trường khó tính. Bên cạnh đó, các sản phẩm từ dừa cũng nổi lên mạnh mẽ sau khi Việt Nam ký kết Nghị định thư xuất khẩu dừa tươi sang Trung Quốc. Việc đa dạng hóa các mặt hàng như chanh leo, bưởi, nhãn đã giúp ngành hàng giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ, đồng thời mở ra dư địa tăng trưởng dài hạn.

Sự thay đổi về chất còn thể hiện rõ trong tư duy sản xuất của các doanh nghiệp đầu ngành thông qua việc mạnh dạn đầu tư công nghệ hiện đại. TS. Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Doveco, chia sẻ rằng nếu trước đây nông sản Việt chủ yếu dựa vào các sản phẩm quen thuộc thì nay đã đồng thời củng cố thị trường cũ và bứt phá vào các phân khúc giá trị gia tăng cao. Doanh nghiệp đã từng bước thoát khỏi sự phụ thuộc vào một vài mặt hàng truyền thống để hướng tới đa dạng hóa sản phẩm và đẩy mạnh chế biến sâu, nhằm đáp ứng tốt hơn thị hiếu ngày càng khắt khe của người tiêu dùng toàn cầu.

Thực tiễn tại Doveco phần nào phản ánh rõ xu hướng này khi doanh nghiệp hiện sở hữu hơn 30.000 ha vùng nguyên liệu cùng ba trung tâm chế biến hiện đại tại Ninh Bình, Sơn La và Gia Lai, với tổng công suất đạt 136.000 tấn mỗi năm. TS. Đinh Cao Khuê cho biết đơn vị đã đẩy mạnh đầu tư công nghệ với dây chuyền tự động hóa lên tới 90%, được nhập khẩu đồng bộ từ Nhật Bản, Đức, Mỹ và các nước G7. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ Thụy Điển cho phép tiệt trùng sản phẩm chỉ trong vòng 30 giây thay vì 30–45 phút như trước, qua đó giữ trọn hương vị tự nhiên của trái cây mà không cần sử dụng chất bảo quản.

Theo TS. Đinh Cao Khuê, việc giảm phát thải nhựa và loại bỏ chất bảo quản chính là “tấm thẻ thông hành” quan trọng để nông sản Việt Nam tiến sâu vào hệ thống siêu thị cao cấp tại Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước G7. Ông đề xuất ba trụ cột phát triển trọng tâm gồm mở rộng vùng nguyên liệu bền vững gắn với liên kết chuỗi, đầu tư chiều sâu cho chế biến và chủ động thâm nhập các phân khúc thị trường cao cấp. Khi các giải pháp này được triển khai đồng bộ, mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu rau quả lên mức 10–20 tỷ USD trong những năm tới là hoàn toàn khả thi, qua đó khẳng định vị thế ngày càng vững chắc của nông sản Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nông dân đang giúp ngành rau quả Việt Nam bước vào một chu kỳ phát triển mới đầy triển vọng. Không còn dừng lại ở việc xuất khẩu những sản phẩm thô sẵn có, ngành hàng đang chuyển mình mạnh mẽ để cung cấp các sản phẩm tinh hoa, đáp ứng yêu cầu sản xuất xanh và phát triển bền vững. Với nền tảng vững chắc từ công nghệ cùng chiến lược thị trường dài hạn, rau quả Việt Nam đang tự tin hướng tới những kỷ lục mới, đóng góp ngày càng quan trọng vào tăng trưởng chung của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập toàn cầu sâu rộng.