Kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh nhờ động lực từ Trung Quốc

Thị trường rau quả Việt Nam vừa khép lại năm 2025 với những con số thống kê đầy ấn tượng từ Cục Hải quan Việt Nam, khi tổng kim ngạch xuất khẩu cả năm đạt hơn 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024. Trong bức tranh chung đầy khởi sắc đó, thị trường Trung Quốc tiếp tục khẳng định vai trò là đầu tàu quan trọng nhất khi đóng góp khoảng 5,5 tỷ USD, tương đương hơn 64% tổng giá trị xuất khẩu của toàn ngành. So với năm trước, giá trị xuất khẩu sang thị trường này tăng gần 19%, tương ứng hơn 870 triệu USD – mức tăng tuyệt đối chưa từng có.

Đáng chú ý, trong những tháng cuối năm, tốc độ xuất khẩu diễn ra đặc biệt nhanh. Riêng tháng 12/2025, kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc đạt khoảng 523 triệu USD, tăng gần 15% so với tháng trước và cao hơn tới 75% so với cùng kỳ năm 2024. Hiện nay, Việt Nam đã trở thành quốc gia có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm mười nguồn cung rau quả lớn nhất của Trung Quốc. Thị phần rau quả Việt Nam tại thị trường này tăng mạnh từ 18,27% lên 22,55%, qua đó giúp nước ta giữ vững vị trí nhà cung cấp lớn thứ hai, chỉ sau Thái Lan.

Đáng chú ý hơn, trong bối cảnh tổng kim ngạch nhập khẩu rau quả của Trung Quốc chỉ tăng khoảng 7,2%, mức tăng trưởng trên 30% của Việt Nam đã cho thấy năng lực cạnh tranh thực chất cũng như khả năng thay thế nguồn cung từ các quốc gia khác. Động lực chính tạo nên sự bứt phá này đến từ các mặt hàng chủ lực, tiêu biểu là sầu riêng, với dự kiến kim ngạch cả năm đạt khoảng 4 tỷ USD. Nhờ lợi thế về sản lượng dồi dào, thời vụ kéo dài cùng quy trình xuất khẩu chính ngạch ngày càng ổn định, sầu riêng Việt Nam ngày càng được người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng.

Bên cạnh đó, mặt hàng chuối cũng ghi nhận sự mở rộng thị phần nhanh chóng nhờ giá cả cạnh tranh và thời gian vận chuyển ngắn hơn đáng kể so với các nguồn cung từ Nam Mỹ. Thanh long dù không còn bùng nổ như trước nhưng vẫn duy trì sản lượng ổn định, đóng vai trò là nền tảng xương sống trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu. Ngoài ra, các mặt hàng như dừa, xoài, hạt dẻ cười, chanh, chanh leo, hạnh nhân, dứa tươi, dứa chế biến, vải, ớt, gừng và tỏi cũng đóng góp tích cực vào tổng giá trị chung của toàn ngành trong năm qua.

Khi so sánh với các thị trường khác như Mỹ với 547 triệu USD, chiếm hơn 6% kim ngạch, hay Hàn Quốc và Nhật Bản với tỷ trọng lần lượt dưới 4% và 3%, vai trò quyết định của thị trường Trung Quốc càng thể hiện rõ nét. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, năm 2025 là một năm kỷ lục dù giai đoạn đầu năm gặp không ít khó khăn do Trung Quốc áp dụng thêm các yêu cầu kỹ thuật mới. Tuy nhiên, việc chủ động nâng cao chất lượng và xử lý các vấn đề như cadimi hay vàng O đối với sầu riêng đã giúp doanh nghiệp Việt Nam đạt được bước bứt phá ngoạn mục.

Nâng cao năng lực thích ứng để duy trì đà tăng trưởng

Mặc dù đạt được những kết quả ấn tượng trong năm 2025, bước sang năm 2026, ngành rau quả Việt Nam được dự báo sẽ đối mặt với nhiều thách thức mới liên quan đến tiêu chuẩn chất lượng và quy định nhập khẩu. Theo nhận định của các chuyên gia, từ tháng 6/2026, Trung Quốc có thể sẽ siết chặt hơn các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc theo Lệnh 280, thay thế cho Lệnh 248 trước đây. Đồng thời, các quy định tại Lệnh 249 cũng tiếp tục được thực thi nghiêm ngặt, tạo áp lực lớn đối với doanh nghiệp trong việc hoàn thiện hồ sơ và đáp ứng yêu cầu tuân thủ.

Trong trường hợp không đáp ứng đầy đủ các rào cản kỹ thuật này, hoạt động xuất khẩu có nguy cơ bị gián đoạn, đặc biệt đối với những mặt hàng có sản lượng lớn như sầu riêng và chuối. Các doanh nghiệp trong ngành đều cho rằng nếu thực hiện đúng quy chuẩn và đảm bảo chất lượng ở mức cao nhất, tiềm năng tăng trưởng tại thị trường Trung Quốc vẫn còn rất lớn trong những năm tới. Sự chủ động thích ứng vì thế không chỉ giúp bảo vệ thành quả của năm 2025 mà còn là chìa khóa để ngành rau quả Việt Nam mở rộng vị thế trên bản đồ nông sản thế giới, hướng tới sự phát triển bền vững tại thị trường tỷ dân.

Theo ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), xu hướng chung của các thị trường hiện nay là ngày càng gia tăng các rào cản kỹ thuật. Sau một năm thành công như 2025, giai đoạn tiếp theo sẽ đòi hỏi tính chuyên nghiệp cao hơn và sự tuân thủ nghiêm túc trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất đến cung ứng. Để đáp ứng yêu cầu này, cơ quan quản lý sẽ ưu tiên củng cố các thị trường đã mở, đồng thời tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình xuất nhập khẩu nông sản.

Một giải pháp quan trọng được đề xuất là tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng ngay từ giai đoạn đàm phán mở cửa thị trường. Việc chủ động nắm bắt sớm các yêu cầu kỹ thuật sẽ giúp người sản xuất và doanh nghiệp tránh rơi vào thế bị động khi quy định mới chính thức có hiệu lực. Song song với đó, công tác tuyên truyền và tập huấn sẽ được đẩy mạnh nhằm thay đổi tư duy sản xuất của người dân, giúp phân biệt rõ giữa tiêu chuẩn phục vụ tiêu dùng nội địa và tiêu chuẩn khắt khe dành cho hàng hóa xuất khẩu.

Ông Nguyễn Quang Hiếu cũng nhấn mạnh rằng Trung Quốc là thị trường thường xuyên điều chỉnh và bổ sung các quy định mới, do đó chỉ cần một thay đổi nhỏ từ phía đối tác nhập khẩu mà không kịp thời thích ứng cũng có thể tác động ngay đến đầu ra của nông sản trong nước. Vì vậy, việc nâng cao trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi sản xuất được xem là yếu tố sống còn để rau quả Việt Nam tiếp tục khai thác hiệu quả dư địa lớn tại thị trường Trung Quốc. Toàn bộ chuỗi giá trị cần hướng tới sự chuyên nghiệp và uy tín về chất lượng sản phẩm nhằm giữ vững vị thế tại các thị trường ngày càng khó tính.