Một con chip từng được kỳ vọng giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài cuối cùng lại bị xác định là sản phẩm của Motorola bị mài bỏ logo và gắn nhãn mới. Vụ việc liên quan đến chip DSP "Hanxin-1" (Hán Tâm) được xem là một trong những bê bối gian lận học thuật nổi tiếng nhất trong lịch sử khoa học Trung Quốc. 

Năm 2003, giáo sư Trần Tiến (Chen Jin) của Đại học Giao Thông Thượng Hải tuyên bố chế tạo thành công chip Hanxin-1. Thành tựu này khi đó được ca ngợi là bước đột phá công nghệ của Trung Quốc.

Trần Tiến sinh năm 1968, tốt nghiệp Đại học Đồng Tế, sau đó sang Mỹ học tiến sĩ tại Đại học Texas. Trước khi trở về Trung Quốc, ông từng làm việc tại Motorola.

Ba năm sau, một cuộc điều tra được mở ra sau các cáo buộc gian lận. Kết quả cho thấy "chip Hanxin" thực chất là chip của Motorola đã bị mài bỏ logo gốc rồi gắn nhãn "Hanxin". Các tuyên bố liên quan đến năng lực công nghệ của con chip cũng bị xác định là sai sự thật.

Sau vụ việc, Trần Tiến bị cách chức, tước học hàm giáo sư và phải hoàn trả toàn bộ kinh phí nghiên cứu nhận từ nhà nước. Nhiều học giả coi đây là ví dụ điển hình cho những hệ lụy có thể phát sinh từ áp lực thành tích khoa học và cuộc chạy đua công nghệ.

Không chỉ dừng lại ở các vụ gian lận cá nhân, giới khoa học quốc tế còn đặc biệt lo ngại về sự xuất hiện của các "paper mills" - những doanh nghiệp chuyên cung cấp dịch vụ sản xuất bài báo khoa học theo đơn đặt hàng.

Các đơn vị này thực hiện nhiều hoạt động như viết thuê luận văn, bài báo khoa học, làm giả dữ liệu nghiên cứu, bán quyền đứng tên tác giả và tạo phản biện giả. Khách hàng thường là bác sĩ cần bài báo để được thăng chức, giảng viên đại học, nghiên cứu sinh cần công bố để tốt nghiệp hoặc các nhà nghiên cứu muốn gia tăng thành tích.

Dịch vụ được cung cấp từ A đến Z, bao gồm viết thuê bài, làm giả dữ liệu thí nghiệm, tạo đồ thị hoặc hình ảnh hiển vi giả, dịch thuật, chỉnh sửa tiếng Anh, tìm tạp chí trong và ngoài nước để đăng tải. Thậm chí, một số nơi còn bán suất đồng tác giả trên những bài báo đã hoàn thành.

Nhiều cuộc điều tra quốc tế cho thấy Trung Quốc là một trong những nơi xuất hiện nhiều "paper mills" nhất thế giới. Theo các nghiên cứu gần đây, AI cũng đang được sử dụng để sản xuất hàng loạt bài báo giả với tốc độ cao hơn trước.

Một trong những vụ việc gây chấn động nhất xảy ra năm 2017, khi Springer Nature quyết định rút 107 bài báo từng đăng trên tạp chí "Tumor Biology". Kết quả điều tra cho thấy phần lớn tác giả đến từ Trung Quốc, trong khi quy trình phản biện đã bị thao túng.

Các chuyên gia phản biện giả được tạo ra, còn địa chỉ e-mail phản biện do chính tác giả hoặc các bên trung gian kiểm soát. Vụ việc gây chấn động toàn cầu, kéo theo các cuộc điều tra nhằm vào hàng trăm bác sĩ và nhà nghiên cứu Trung Quốc. Nhiều bệnh viện sau đó cũng phải tiến hành thanh tra nội bộ.

Từ năm 2020 đến 2022, các chuyên gia tiếp tục phát hiện hơn 400 bài báo y sinh có những dấu hiệu bất thường. Nhiều bài có cùng cấu trúc, cùng kiểu biểu đồ và cùng phong cách trình bày, chỉ thay đổi tên gene hoặc loại bệnh được nghiên cứu.

Phần lớn các bài báo này đến từ các bệnh viện địa phương, trường y và cơ sở nghiên cứu nhỏ ở Trung Quốc. Những điểm tương đồng bất thường đã làm dấy lên nghi ngờ về sự tồn tại của các "dây chuyền sản xuất bài báo", buộc nhiều tạp chí quốc tế phải rút bài hàng loạt.

Theo nhiều nhà nghiên cứu, các vụ gian lận học thuật không chỉ xuất phát từ vấn đề đạo đức cá nhân mà còn liên quan đến cơ chế đánh giá thành tích trong nghiên cứu khoa học. Một nghiên cứu về hệ thống thưởng công bố khoa học tại Trung Quốc cho thấy nhiều trường đại học từng trả mức thưởng rất cao cho các bài báo quốc tế, có nơi lên tới hàng chục hoặc hàng trăm nghìn USD cho một bài đăng trên các tạp chí danh tiếng.

Các học giả nghiên cứu về liêm chính khoa học cho rằng áp lực "công bố hoặc tụt hậu", việc xét chức danh dựa trên số lượng bài báo, cuộc đua thứ hạng đại học cùng chính sách thưởng tiền trực tiếp cho công bố khoa học đã tạo ra môi trường thuận lợi cho các hành vi gian lận phát sinh.