Bẫy ngầm sông hồ và bản năng cứu bạn nguy hiểm

Sự việc đau lòng của các em học sinh lớp sáu, lớp bảy và lớp tám tại xã Sông Lô xảy ra khi nhóm chín học sinh rủ nhau ra khu vực bãi sông chơi vào chiều được nghỉ học sớm. Dù phần lớn các em đã biết bơi tự phát nhưng khi gặp tình huống bất ngờ tại nhánh lạch có nhiều hố sâu do khai thác cát để lại, sự hoảng loạn đã khiến các em ôm níu lấy nhau và không thể thoát ra. Khoảng cách từ bãi sông lên khu dân cư quá xa cũng khiến người dân không thể tiếp cận ứng cứu kịp thời, dẫn đến cái chết thương tâm của năm học sinh.

Lý giải về hiện tượng nhiều trẻ biết bơi vẫn gặp nạn, Tiến sĩ Lê Đức Long, Trưởng Bộ môn Thể thao dưới nước thuộc Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh, cho rằng khái niệm biết bơi trong môi trường ổn định như bể bơi hoàn toàn khác với năng lực an toàn dưới nước trong môi trường tự nhiên. Sông hồ luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ phức tạp từ địa hình như hố sâu, bùn lún, dòng nước chảy xiết hay các xoáy nước mà trẻ rất khó nhận biết bằng mắt thường. Có những vị trí nhìn bề ngoài tưởng nông nhưng thực tế nước rất sâu hoặc có nền đất yếu, khiến ngay cả người bơi tốt cũng có thể bị sốc nhiệt, đuối sức hoặc mất phương hướng.

Đồng quan điểm về những cạm bẫy khó lường của môi trường nước tự nhiên, ông Nhâm Quang Văn, Đội trưởng Đội cứu hộ 116, chia sẻ từ kinh nghiệm tìm kiếm khoảng bốn mươi vụ đuối nước trên cả nước tính từ tháng tư đến nay. Theo ông, nhiều khúc sông nhìn bề mặt vô cùng phẳng lặng nhưng khi thả camera xuống đáy, dòng chảy ngầm bên dưới xiết đến mức có thể bẻ trôi cả cây sào cắm dưới bùn. Khi trẻ nhảy xuống tắm, sự sụt lún của nền đất bồi kết hợp với rong rêu trơn trượt sẽ kích hoạt tâm lý hoảng loạn, khiến các em vùng vẫy quá sức rồi nhanh chóng chìm xuống.

Bên cạnh cạm bẫy từ môi trường tự nhiên, việc trẻ cứu bạn sai cách theo bản năng cũng là nguyên nhân dẫn đến các vụ tai nạn tập thể nghiêm trọng như ở Phú Thọ hay Đắk Lắk. Ông Nhâm Quang Văn phân tích thêm rằng bản năng sinh tồn khiến người đang đuối nước vùng vẫy với sức lực lớn gấp ba đến bốn lần bình thường. Nếu học sinh thấy bạn chới với rồi lập tức nhảy xuống ứng cứu theo phản xạ mà không có kỹ năng bảo vệ bản thân, các em rất dễ bị người gặp nạn hoảng loạn bám chặt, kéo ghì cùng chìm và trở thành nạn nhân tiếp theo.

Trang bị kỹ năng sinh tồn và giải pháp đồng bộ

Để lấp đầy khoảng trống kỹ năng hiện nay, việc giáo dục phòng chống tai nạn dưới nước cần có sự thay đổi mang tính cốt lõi cả về phương pháp lẫn tư duy tiếp cận. Bà Nguyễn Lệ Thủy, chuyên gia tâm lý học đường, chỉ ra rằng lỗ hổng lớn nhất của các chương trình hiện tại là dạy kỹ năng an toàn nhưng lại thực hành trên bờ. Những bài học quá nặng lý thuyết và thiếu sự thị phạm trực tiếp dưới nước sẽ không thể giúp trẻ hình thành ký ức cơ bắp để phản ứng đúng khi gặp sự cố. Vì vậy, giáo dục và gia đình cần ưu tiên trang bị kỹ năng sinh tồn cho trẻ trước tiên.

Ở góc độ huấn luyện chuyên nghiệp, Tiến sĩ Lê Đức Long khuyến cáo các chương trình đào tạo hiện nay không nên thúc đẩy học sinh cứu hộ trực tiếp dưới nước mà cần tập trung vào kỹ năng cứu hộ gián tiếp. Điều này đồng nghĩa với việc các em được hướng dẫn đứng trên bờ và sử dụng các dụng cụ hỗ trợ để cứu người gặp nạn nhằm bảo đảm an toàn cho chính mình. Bên cạnh đó, trẻ cần học cách kiểm soát hơi thở, đứng nước và thả nổi sinh tồn khi kiệt sức để chờ lực lượng cứu hộ thay vì chỉ tập trung vào các kỹ thuật bơi tốc độ.

Nguyên tắc cứu nạn an toàn này cũng được ông Nhâm Quang Văn nhấn mạnh khi hướng dẫn học sinh tại các trường học về cách xử lý tình huống khẩn cấp mà không cần lao xuống nước. Khi phát hiện người đuối nước, trẻ phải lập tức hô hoán người lớn, đồng thời tìm và ném các vật nổi xung quanh như xô chậu, can nhựa hoặc củi khô xuống cho nạn nhân bám vào. Nếu người gặp nạn ở gần bờ, người ứng cứu nên dùng sào, dây thừng hoặc quăng áo để hỗ trợ, đồng thời phải hạ thấp trọng tâm bằng cách nằm sấp để tránh bị lực kéo ngã ngược xuống sông.

Để chủ động bảo vệ tính mạng trẻ em trước kỳ nghỉ hè, ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em thuộc Bộ Y tế, đề xuất các địa phương cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm rà soát và xóa bỏ các điểm đen nguy hiểm. Các ban ngành cần khẩn trương cắm biển cảnh báo, bố trí sẵn thiết bị cứu hộ tại các khúc sông lạch sâu, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa để phổ cập bơi an toàn cho trẻ em. Theo ông, sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường trong việc bàn giao quản lý và gia đình trong giám sát nghiêm ngặt, tuyệt đối không để trẻ tự ý tắm sông hồ, chính là lá chắn vững chắc nhất để phòng tránh những vụ việc đau lòng tiếp tục xảy ra.