Chỉ tiết lộ giới tính vì mục đích chẩn đoán y khoa

Theo Thông tư số 11/2026/TT-BYT có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, Bộ Y tế chính thức quy định danh mục 137 bệnh, tật, hội chứng di truyền hoặc bẩm sinh được phép thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi. Đây là bước tiến quan trọng giúp các bác sĩ phục vụ đắc lực cho công tác chẩn đoán, tiên lượng, điều trị hoặc dự phòng bệnh cho thai nhi.

Danh mục này bao gồm các bệnh lý có liên quan mật thiết đến nhiễm sắc thể giới tính hoặc gen ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình xác định và phát triển giới tính của trẻ. Cụ thể:

Các bệnh di truyền liên kết giới tính: Các nhóm bệnh lý xuất phát từ biến thể gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính.

Các rối loạn phát triển giới tính: Các tình trạng bẩm sinh gây ra sự phát triển giới tính không điển hình do bất thường của nhiễm sắc thể, tuyến sinh dục hoặc bộ phận sinh dục.

Bộ Y tế nhấn mạnh, các cơ sở khám chữa bệnh chỉ được phép thông báo giới tính trong phạm vi danh mục này. Bên cạnh đó, các cơ sở y tế có trách nhiệm thực hiện quy trình tư vấn kỹ lưỡng cho người bệnh trước và sau khi thực hiện các dịch vụ kỹ thuật. Nội dung tư vấn phải làm rõ phạm vi, ý nghĩa, giới hạn của dịch vụ, cũng như khả năng không phát hiện được một số bệnh trong quá trình xét nghiệm. Người đứng đầu cơ sở khám chữa bệnh sẽ phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật nếu để xảy ra tình trạng tiết lộ giới tính ngoài mục đích chẩn đoán, điều trị.

Xử phạt nghiêm minh các hành vi lựa chọn giới tính trái pháp luật

Song song với việc tạo điều kiện cho chẩn đoán y khoa, Bộ Y tế cũng thể hiện thái độ quyết liệt đối với các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi trái quy định. Theo Nghị định số 90/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 15/5), các chế tài xử phạt đã được nâng lên đáng kể, với mức phạt cao nhất lên tới 30 triệu đồng cùng nhiều hình thức xử phạt bổ sung nghiêm khắc.

Các hành vi vi phạm được phân loại và xử lý cụ thể như sau:

Đối với hành vi tư vấn, nghiên cứu và hỗ trợ lựa chọn giới tính: Phạt tiền từ 20 - 25 triệu đồng đối với hành vi chỉ định, hướng dẫn sử dụng thuốc hoặc cung cấp các chế phẩm tác động vào quá trình thụ thai để chọn giới tính theo ý muốn. Nghiên cứu các phương pháp lựa chọn giới tính (trừ trường hợp được pháp luật cho phép) cũng thuộc khung phạt này. Hình thức xử phạt bổ sung bao gồm đình chỉ hoạt động cơ sở từ 1 - 3 tháng, tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề từ 1 - 3 tháng.

Đối với hành vi ép buộc loại bỏ thai nhi vì lý do giới tính:

Phạt tiền từ 7 - 10 triệu đồng đối với hành vi dụ dỗ, lôi kéo.

Phạt tiền từ 10 - 15 triệu đồng đối với hành vi uy hiếp tinh thần.

Phạt tiền từ 15 - 20 triệu đồng đối với hành vi dùng vũ lực.

Phạt tiền từ 20 - 25 triệu đồng đối với hành vi cung cấp hóa chất, thuốc để loại bỏ thai nhi khi biết rõ mục đích lựa chọn giới tính.

Đặc biệt, hành vi phá thai khi biết rõ người mang thai muốn loại bỏ vì lý do lựa chọn giới tính có thể bị phạt từ 25 - 30 triệu đồng, kèm theo tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động/chứng chỉ hành nghề từ 3 - 12 tháng.

Đối với hành vi tiết lộ giới tính trái phép: Các hành vi bói toán để xác định giới tính thai nhi bị phạt từ 5 - 7 triệu đồng. Hành vi bắt mạch, siêu âm hoặc xét nghiệm để tiết lộ giới tính trái quy định bị phạt từ 7 - 15 triệu đồng, kèm theo tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề từ 1 - 3 tháng.

Việc ban hành các quy định mới không chỉ bảo vệ quyền lợi chính đáng của bệnh nhân trong việc tiếp cận y tế chất lượng cao, mà còn là hồi chuông cảnh báo đối với những hành vi trục lợi, vi phạm đạo đức nghề nghiệp và pháp luật trong lĩnh vực dân số và y tế.