Giai nhân gắn bó sâu đậm với vua Bảo Đại

Trong số những người phụ nữ gắn bó với cựu hoàng Bảo Đại sau khi ông thoái vị, “thứ phi phương Bắc” Bùi Mộng Điệp là nhân vật được nhắc đến nhiều nhất. 

Bùi Mộng Điệp sinh năm 1924 tại Bắc Ninh trong một gia đình có cha làm ngành đường sắt. Thuở nhỏ, bà sống với bà nội trước khi được người bác ruột đón lên Hà Nội nuôi dưỡng và cho ăn học. Nhờ được tiếp cận môi trường giáo dục tốt, bà sớm nổi tiếng là người phụ nữ có học thức, khéo léo trong giao tiếp và sở hữu nhan sắc nổi bật.

Năm 17 tuổi, bà đem lòng yêu bác sĩ Phạm Văn Phán - một thầy thuốc có tiếng ở Hà Nội. Thời điểm đó, ông Phán đã có gia đình. Việc chấp nhận làm vợ lẽ vốn không phải điều hiếm gặp trong bối cảnh xã hội đương thời nhưng bác sĩ Phạm Văn Phán là người theo Công giáo nên không được phép đa thê. Hai người có với nhau 1 con trai là Bùi Hữu Hưng (Jean Bùi) song cuối cùng phải chia tay. Người con sống cùng mẹ và mang họ ngoại. Sau này, Bùi Hữu Hưng được vua Bảo Đại đỡ đầu và yêu thương như con ruột.

Cuộc gặp gỡ giữa Bùi Mộng Điệp và Bảo Đại diễn ra vào tháng 9/1945, sau khi vị hoàng đế cuối cùng của triều Nguyễn thoái vị và nhận lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh giữ cương vị Cố vấn tối cao của Chính phủ Cách mạng lâm thời. Theo nhiều tài liệu, hai người gặp nhau lần đầu tại một sân quần vợt ở Hà Nội. Bảo Đại nhanh chóng bị thu hút bởi người phụ nữ gốc Kinh Bắc và sau đó chuyển về sống cùng bà tại căn hộ số 51 phố Trần Hưng Đạo.

Thời gian này, Bảo Đại vẫn duy trì quan hệ tình cảm với vũ nữ Lý Lệ Hà. Tuy vậy, trong số các phụ nữ ở bên cựu hoàng, Bùi Mộng Điệp được gọi là "thứ phi phương Bắc" và trở thành người gắn bó lâu dài nhất.

Năm 1946, bà sinh người con chung đầu tiên là Hoàng nữ Nguyễn Phúc Phương Thảo. 

Dù chưa từng được tổ chức cưới hỏi, Bùi Mộng Điệp có mối quan hệ tốt đẹp với Thái hậu Từ Cung - thân mẫu của Bảo Đại. Theo các nhà nghiên cứu về triều Nguyễn, Bùi Mộng Điệp thường xuyên trở về Huế thăm Thái hậu, chu toàn việc hương khói tổ tiên và tham gia các hoạt động tế lễ của hoàng tộc. Chính sự chu đáo này khiến Thái hậu Từ Cung dành nhiều thiện cảm cho bà. Thái hậu còn ban mũ áo để Bùi Mộng Điệp thay mặt Nam Phương Hoàng hậu thực hiện các nghi lễ tế tự. Nhờ được Thái hậu Từ Cung tín nhiệm, Bùi Mộng Điệp cùng các con được ghi tên vào tôn phổ của hoàng tộc Nguyễn.

Tháng 3/1946, Bảo Đại được cử sang Trung Quốc thực hiện nhiệm vụ ngoại giao và sau đó lưu lại nước ngoài. Trong thời gian này, theo lời kể của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân, Bùi Mộng Điệp cùng bác sĩ Phạm Ngọc Thạch từng mang tiền vàng sang Hong Kong tiếp tế cho cựu hoàng. Khi Pháp tái chiếm Hà Nội, bà bị bắt giữ nhưng sau đó được trả tự do nhờ sự phản đối của cựu hoàng Bảo Đại ở nước ngoài.

Năm 1948, Bảo Đại trở lại cộng tác với Pháp. Một năm sau, ông giữ cương vị Quốc trưởng Chính phủ Quốc gia Việt Nam và đón Bùi Mộng Điệp lên Đà Lạt sinh sống, đồng thời mua cho bà một ngôi nhà gần biệt điện của mình. Đến năm 1950, sau khi thành lập Hoàng triều Cương thổ tại Tây Nguyên, Bảo Đại cử bà lên Buôn Ma Thuột giúp tổ chức đời sống. Đây được xem là khoảng thời gian hạnh phúc nhất của hai người.

Theo nhiều tư liệu, Bùi Mộng Điệp là người phụ nữ tháo vát, biết lái xe hơi, cưỡi voi và rất am hiểu công việc tổ chức. Bà trực tiếp lựa chọn khoảng 40 con voi khỏe mạnh phục vụ những chuyến săn của Bảo Đại, thường xuyên đồng hành cùng ông trong các hoạt động tại Tây Nguyên.

Năm 1953, Bảo Đại giao cho Bùi Mộng Điệp một nhiệm vụ đặc biệt: Mang cặp ấn kiếm cùng một số báu vật của triều Nguyễn sang Pháp trao cho Nam Phương Hoàng hậu cất giữ. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, bà ở lại Pháp do chiến sự tại Việt Nam ngày càng ác liệt. 

Năm 1955, sau cuộc trưng cầu dân ý do Ngô Đình Diệm tổ chức, Bảo Đại bị lật đổ, chấm dứt vai trò Quốc trưởng Chính phủ Quốc gia Việt Nam và sang Pháp sinh sống. Bùi Mộng Điệp sau đó mua một căn biệt thự gần nơi ở của ông. Trong thời gian sống tại Pháp, hai người có thêm 2 con trai là Nguyễn Phúc Bảo Hoàng (1954-1955) và Nguyễn Phúc Bảo Sơn (1955-1987).

Theo nhiều lời kể của người thân, sau biến cố chính trị, Bảo Đại rơi vào khủng hoảng tinh thần, thường xuyên sa vào những cuộc vui và các mối quan hệ tình cảm khác. Ông nhiều lần rời nhà nhiều ngày liền và chỉ quay về khi đau ốm hoặc cạn tiền. 

Bà Mộng Điệp từng tâm sự với Bảo Ân - con trai của Bảo Đại với “thứ phi” Lê Phi Ánh: "Nhà dì giống như cái trạm, hết tiền hay đau bệnh thì ngài mới về. Vì vậy khi Hoàng hậu Nam Phương qua đời năm 1963 ở Chabrignac, không ai biết ngài ở đâu để thông báo. Ðiều này làm ngài rất buồn và cứ băn khoăn trách móc dì mãi!".

Những năm cuối đời trong cô quạnh

Sau khi Bảo Đại qua đời năm 1997, bà Bùi Mộng Điệp tiếp tục sống tại Paris.

Biến cố lớn nhất với bà là cái chết của con trai Nguyễn Phúc Bảo Sơn trong một vụ tai nạn năm 1987. Trong khi đó, con gái Nguyễn Phúc Phương Thảo nhiều lần cận kề cái chết do mắc bệnh tim trước khi kết hôn với một nhà quý tộc Pháp - chủ một hãng thuốc ho lâu đời.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân cho biết, trong ngôi nhà ở quận 12, Paris, Bùi Mộng Điệp luôn treo bức chân dung lớn của Bảo Đại khi ông mới lên làm vua cùng nhiều đồ cổ của nhà Nguyễn. Trên bàn thờ, vị trí trung tâm được bà dành cho Thái hậu Từ Cung. Bên cạnh là di ảnh Bảo Đại và 2 người con trai đã mất. Bà cũng lưu giữ cẩn thận giấy chứng nhận quy y Phật giáo của Bảo Đại tại chùa Báo Quốc (Huế) và xem đó là một trong những kỷ vật quan trọng nhất.

Dù sống xa quê hương hàng chục năm, Bùi Mộng Điệp vẫn lưu giữ nhiều tài liệu quý liên quan đến Bảo Đại, đồng thời duy trì việc hương khói cho Thái hậu Từ Cung và cựu hoàng ngay trong ngôi nhà của mình tại Pháp.

Tháng 6/2011, sau khi bị ngã dẫn đến chấn thương vùng cổ, Bùi Mộng Điệp được đưa vào Bệnh viện Saint Antoine để phẫu thuật. Trong quá trình điều trị, các bác sĩ phát hiện bà mắc bệnh tim nên ca mổ không thành công. Bùi Mộng Điệp qua đời vào trưa ngày 26/6, hưởng thọ 87 tuổi. 

Sinh thời, Bùi Mộng Điệp nhiều lần bày tỏ mong muốn được trở về Việt Nam sống những năm cuối đời và được an táng gần lăng Thái hậu Từ Cung tại Huế. Tuy nhiên, tình trạng sức khỏe không cho phép bà thực hiện tâm nguyện ấy. Bà được an táng tại nghĩa trang Thiais ở Paris - nơi 2 người con trai đã yên nghỉ.