Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành kế hoạch xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân (NSND), Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) lần thứ 11. Theo kế hoạch, quá trình xét tặng sẽ diễn ra từ tháng 1 đến tháng 12/2027. Hồ sơ lần lượt được xem xét qua Hội đồng cấp cơ sở, Hội đồng cấp Bộ, tỉnh, Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước và Hội đồng cấp Nhà nước trước khi hoàn thiện.

Trong khi đợt xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT lần thứ 11 đang được chuẩn bị, nhìn lại những nghệ sĩ từng được trao danh hiệu cao quý này, NSND Đặng Thái Sơn vẫn là một trường hợp đặc biệt. Ông được phong tặng danh hiệu ở tuổi 26.

5 tuổi học piano, 26 tuổi thành NSND

Sinh năm 1958 trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật, Đặng Thái Sơn là con của nhà thơ Đặng Đình Hưng và NSND, Nhà giáo Nhân dân Thái Thị Liên. Mẹ ông là một trong những người đặt nền móng cho việc đào tạo piano chuyên nghiệp tại Việt Nam. Bà cũng là người trực tiếp hướng dẫn con trai học đàn từ nhỏ. Đặng Thái Sơn bắt đầu làm quen với piano khi mới 5 tuổi.

Năm 1974, nghệ sĩ piano người Nga Isaac Katz phát hiện năng khiếu của Đặng Thái Sơn. Ông khuyến khích chàng trai trẻ theo đuổi con đường âm nhạc chuyên nghiệp.

Năm 1976, Đặng Thái Sơn sang Liên Xô học tập tại Nhạc viện Quốc gia Tchaikovsky ở Moskva. Tại đây, ông được hướng dẫn bởi các giáo sư Vladimir Natanson và Dmitri Bashkirov.

Tháng 10/1980, Đặng Thái Sơn tham dự Cuộc thi Piano quốc tế Frédéric Chopin lần thứ X tại Warszawa (Ba Lan). Vượt qua nhiều thí sinh quốc tế, ông giành giải Nhất và đạt Huy chương Vàng. Đây là lần đầu tiên một nghệ sĩ piano châu Á chiến thắng tại cuộc thi này.

Chiến thắng đưa tên tuổi Đặng Thái Sơn đến với công chúng âm nhạc quốc tế. Sau cuộc thi, ông tiếp tục hoàn thành chương trình học tại Nhạc viện Tchaikovsky. Đồng thời, ông nhận được nhiều lời mời biểu diễn ở nước ngoài.

Năm 1984, ở tuổi 26, Đặng Thái Sơn được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân theo Quyết định số 44-CT ngày 25/1/1984 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Ông thuộc đợt nghệ sĩ đầu tiên được phong tặng danh hiệu này. 

Sau khi tốt nghiệp, Đặng Thái Sơn được mời giảng dạy tại Trường Cao đẳng Âm nhạc Kunitachi ở Tokyo (Nhật Bản). Trong quá trình hoạt động nghệ thuật, ông còn giảng dạy tại Đại học Montréal (Canada), Đại học Sư phạm Quốc gia Đài Loan và nhiều cơ sở đào tạo âm nhạc khác.

Hiện ông tham gia giảng dạy tại Nhạc viện New England ở Boston và Nhạc viện Oberlin, bang Ohio (Mỹ).

Để lại dấu ấn ở hàng loạt sân khấu quốc tế

Song song với công tác giảng dạy, Đặng Thái Sơn duy trì hoạt động biểu diễn quốc tế. Ông đã lưu diễn tại hơn 40 quốc gia. Nghệ sĩ từng xuất hiện tại nhiều nhà hát và phòng hòa nhạc nổi tiếng như Lincoln Center (Mỹ), Barbican Centre (Anh), Salle Pleyel (Pháp), Concertgebouw (Hà Lan), Musikverein (Áo), Nhà hát Opera Sydney (Australia) và Suntory Hall (Nhật Bản).

Ông từng biểu diễn cùng nhiều dàn nhạc quốc tế. Trong đó có BBC Philharmonic, Philharmonia Orchestra, Orchestre de Paris, Dàn nhạc Giao hưởng Montréal, Dàn nhạc Giao hưởng Praha, Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Ba Lan và Dàn nhạc Giao hưởng NHK của Nhật Bản.

Các chương trình biểu diễn của Đặng Thái Sơn tập trung nhiều vào tác phẩm của Frédéric Chopin. Bên cạnh đó, ông còn thể hiện các sáng tác của Beethoven, Schubert, Schumann, Debussy và Ravel.

Ngoài biểu diễn, ông còn tham gia giảng dạy các lớp chuyên sâu và làm giám khảo tại nhiều cuộc thi piano quốc tế. Năm 2005, Đặng Thái Sơn được mời tham gia hội đồng giám khảo Cuộc thi Piano quốc tế Chopin tại Warszawa. Ông tiếp tục đảm nhiệm vai trò này trong các kỳ thi năm 2010, 2015 và 2021.

Trong số những học trò của ông có Bruce Liu. Nghệ sĩ này giành giải Nhất Cuộc thi Piano quốc tế Chopin năm 2021.

Các bản thu âm của Đặng Thái Sơn được phát hành bởi nhiều hãng đĩa quốc tế như Deutsche Grammophon, Melodiya, Polskie Nagrania, CBS Sony và Victor JVC. Năm 2013, album Chopin's Concertos của ông được Hiệp hội các nhà sản xuất âm thanh - hình ảnh Ba Lan trao đĩa Bạch kim. Album được thực hiện cùng Dàn nhạc Thế kỷ XVIII dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Frans Brüggen.

Bên cạnh giải Nhất Cuộc thi Piano quốc tế Chopin năm 1980, ông còn nhận được nhiều giải thưởng và sự ghi nhận quốc tế. Năm 2010, Đặng Thái Sơn được Học viện Âm nhạc tại Bydgoszcz (Ba Lan) trao bằng tiến sĩ danh dự. Năm 2016, ông nhận giải Prix Opus của Canada ở hạng mục Hòa nhạc của năm.

Năm 2018, Bộ Văn hóa và Di sản quốc gia Ba Lan trao tặng ông Huy chương Vàng Gloria Artis vì những đóng góp cho văn hóa.

Hiện mang quốc tịch Việt Nam và Canada, Đặng Thái Sơn tiếp tục hoạt động biểu diễn và giảng dạy tại nhiều quốc gia. Ông cũng thường xuyên trở về Việt Nam biểu diễn và tham gia các hoạt động nghệ thuật.