Áp lực chi phí và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng

Những diễn biến căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông đang làm dấy lên nhiều lo ngại về nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Đối với một ngành hàng phụ thuộc lớn vào vận tải biển như ngành gỗ, những biến động này dù chưa có tác động trực tiếp rõ rệt ngay lập tức, nhưng đã tạo ra những "cơn sóng ngầm" đầy lo ngại.

Theo ông Nguyễn Thanh Lam, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Lâm Việt (Lâm Việt Wood), các doanh nghiệp trong ngành đang tích cực cập nhật thông tin để đánh giá những kịch bản có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu. Yếu tố dễ bị tác động nhất hiện nay chính là chi phí vận chuyển hàng hóa. Khi căng thẳng leo thang, các rủi ro liên quan đến nhiên liệu và an ninh hàng hải sẽ đẩy chi phí logistics lên cao.

Trong kịch bản xung đột lan rộng, các tuyến vận tải quan trọng bị gián đoạn, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang châu Âu có thể phải chuyển hướng qua các tuyến đường dài hơn. Điều này không chỉ khiến thời gian vận chuyển kéo dài mà còn làm chi phí logistics tăng đáng kể. Ông Hà Tuấn Anh, Tổng Giám đốc Tập đoàn Tài Anh, nhận định rằng những bất ổn này thường kéo theo hiệu ứng dây chuyền. Giá nguyên liệu, chi phí vận tải và nhiều yếu tố đầu vào khác tăng cao có thể đẩy giá thành sản phẩm lên từ 10 - 20%, làm suy giảm năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ Việt Nam trên trường quốc tế.

Đặc biệt, tình hình tại eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu – đang trở thành điểm nghẽn nhạy cảm. Nếu giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, áp lực lạm phát tại các thị trường tiêu thụ lớn như Mỹ và EU sẽ bào mòn sức mua, khiến nhu cầu đối với các mặt hàng đồ nội thất trung lưu có dấu hiệu chững lại.

Tuy nhiên, một điểm tựa quan trọng cho các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là phần lớn các hợp đồng xuất khẩu được thực hiện theo điều kiện FOB. Với quy tắc này, doanh nghiệp trong nước chỉ chịu trách nhiệm giao hàng ra cảng, còn chi phí vận chuyển quốc tế do phía khách hàng chi trả. Trong giai đoạn chi phí vận tải biến động, nhà nhập khẩu có thể chủ động điều chỉnh kế hoạch, ưu tiên các đơn hàng cần thiết và giãn tiến độ các lô hàng khác để tối ưu chi phí, tương tự như kịch bản đã từng diễn ra trong giai đoạn dịch Covid-19.

Ngành gỗ chuyển dịch chiến lược và đa dạng hóa thị trường

Trước áp lực kép từ biến động địa chính trị và sự phụ thuộc quá sâu vào một vài thị trường truyền thống, ngành gỗ đang rốt ráo thay đổi chiến lược. Năm 2025, dù kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 17,2 tỷ USD nhưng mức tăng trưởng đã có dấu hiệu chững lại, chỉ đạt 5,7%, thấp hơn kỳ vọng. Nguyên nhân chính là sự phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ - nơi chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch toàn ngành.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), thẳng thắn cho rằng việc tập trung quá mức vào một thị trường khiến doanh nghiệp dễ đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại và rủi ro khi sức mua tại đó suy giảm. Do đó, việc "không bỏ trứng vào một giỏ" thông qua đa dạng hóa thị trường là bước đi tất yếu.

Hiện nay, sản phẩm gỗ Việt Nam đã hiện diện tại 168 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, dư địa tại các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, EU và các khu vực mới như Ấn Độ, Tây Á vẫn còn rất lớn. Thay vì chỉ xuất khẩu thô hoặc gia công giá rẻ như dăm gỗ, viên nén hay gỗ dán bao bì, ngành gỗ cần chuyển dịch mạnh mẽ sang các phân khúc nội thất cao cấp, nội thất văn phòng và khách sạn.

Bên cạnh đó, chuyển dịch xanh và phát triển bền vững không còn là lựa chọn mà là điều kiện bắt buộc để giữ vững thị phần tại các thị trường khó tính như EU và Mỹ. Tại Diễn đàn Nội thất 2026, lãnh đạo UBND Thành phố Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh mô hình phát triển có giá trị gia tăng cao, nâng tỷ lệ sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc. Việc chuyển đổi từ mô hình OEM (sản xuất thiết bị gốc) sang ODM (thiết kế chế tạo gốc) và OBM (sản xuất thương hiệu gốc) sẽ giúp nâng cao giá trị thương hiệu gỗ Việt trên bản đồ thế giới.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Công Thương đã có những động thái quyết liệt. Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã có văn bản yêu cầu các hiệp hội rà soát, đánh giá tác động của xung đột Trung Đông để kịp thời tháo gỡ khó khăn. Các doanh nghiệp cũng kiến nghị cơ quan quản lý tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm kiểm tra chồng chéo để tiết kiệm thời gian và chi phí trong bối cảnh thị trường nhiều biến động.

Điểm sáng đáng tự hào của ngành là khả năng tự chủ nguyên liệu khi 80% gỗ sử dụng có nguồn gốc trong nước. Đây chính là nền tảng vững chắc để các doanh nghiệp tự tin hơn khi đối mặt với những cú sốc từ chuỗi cung ứng toàn cầu. Kết hợp với việc tận dụng thương mại điện tử xuyên biên giới, ngành gỗ đang nỗ lực hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, khẳng định vị thế là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.