Những "sát thủ" giấu mặt trên mâm cỗ Tết

Theo thống kê của Bộ Y tế, hơn 80% các ca ngộ độc trong dịp Tết xuất phát từ những món ăn tưởng chừng rất quen thuộc. TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an) cảnh báo, thời tiết nồm ẩm đặc trưng của mùa xuân kết hợp với thói quen chế biến, bảo quản thực phẩm sai cách là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi.

Đáng chú ý nhất là nhóm thực phẩm lên men thủ công hoặc tái sống như nem chua, nem tai, nem thính. Do quy trình lên men thiếu kiểm soát, các loại vi khuẩn như E.coli, Salmonella dễ dàng tồn tại, gây nguy hiểm đặc biệt cho người già, trẻ nhỏ và người có bệnh lý dạ dày. Bên cạnh đó, các món gỏi, nộm, rau sống nếu chỉ rửa sơ qua cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ký sinh trùng rất cao.

Đặc biệt, Bác sĩ Nguyễn Nguyên Huyền (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) nhấn mạnh về nguy cơ từ món tiết canh lợn. Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bệnh liên cầu lợn – một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể xâm nhập qua đường tiêu hóa hoặc vết xước trên da khi giết mổ.

Ngoài ra, các sản phẩm đóng hộp, pate, thịt chế biến sẵn nếu không đảm bảo quy trình tiệt trùng có thể chứa vi khuẩn Clostridium Botulinum. Độc tố của vi khuẩn này tấn công trực tiếp hệ thần kinh, gây liệt cơ, suy hô hấp và có thể dẫn đến tử vong nhanh chóng.

Sai lầm trong thói quen tích trữ và "hâm đi hâm lại"

Tâm lý "tích trữ để ăn Tết" khiến nhiều tủ lạnh gia đình rơi vào tình trạng quá tải. Việc nhồi nhét thực phẩm làm cản trở luồng khí lạnh lưu thông, khiến nhiệt độ bảo quản không đạt chuẩn.

TS Giang lưu ý, thói quen hâm lại thức ăn nhiều lần (như canh măng, thịt kho, cá kho) cực kỳ nguy hiểm. Quá trình này tạo điều kiện cho vi khuẩn Bacillus cereus phát triển. Đây là loại vi khuẩn sinh độc tố bền nhiệt, dù nấu sôi lại cũng không thể phá hủy, gây ra các triệu chứng nôn mửa và đau quặn bụng chỉ sau 1-5 giờ ăn.

Hải sản (tôm, cua, nghêu, sò) cũng là nhóm thực phẩm rủi ro cao. Việc cấp đông – rã đông nhiều lần khiến hải sản dễ nhiễm khuẩn sinh độc tố, dẫn đến tình trạng dù nấu kỹ vẫn bị ngộ độc. Bên cạnh đó, môi trường nồm ẩm còn khiến thớt gỗ, đũa ăn dễ bị nấm mốc đen, gây nhiễm chéo vi khuẩn vào thức ăn nếu không được vệ sinh và sấy khô đúng cách.

Hiểm họa từ "ma men" và tai nạn ngày Tết

Không chỉ thực phẩm, rượu bia là tác nhân hàng đầu khiến số ca nhập viện tăng vọt dịp Tết. Bà Vũ Thị Thanh Huyền (Sở An toàn thực phẩm TP.HCM) cảnh báo về tình trạng ngộ độc Methanol từ các loại rượu giả, rượu pha chế thủ công, rượu ngâm động vật/thảo dược không rõ nguồn gốc. Ngộ độc rượu không chỉ gây suy đa tạng, tử vong mà còn để lại di chứng thần kinh nặng nề.

Hệ lụy của rượu bia còn kéo theo tai nạn giao thông và các sự cố thương tích do mâu thuẫn, xô xát. Ngoài ra, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cũng ghi nhận nhiều trường hợp tai nạn do pháo tự chế, gây mù lòa, mất chi, để lại nỗi đau dai dẳng cho nhiều gia đình trẻ.

Bên cạnh đó, các hoạt động du xuân, lễ hội cũng tiềm ẩn nguy cơ mắc cúm mùa, các bệnh đường hô hấp và tai nạn do động vật cắn (chó, mèo). Bệnh dại khi đã lên cơn thì tỷ lệ tử vong là 100%, do đó tuyệt đối không được chủ quan.

Trở thành người tiêu dùng thông minh: ăn sạch, chơi vui

Để Tết thực sự là những ngày an lành, TS.BS Trần Quốc Cường (Bệnh viện Thống Nhất) và các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần thực hiện chiến lược "tiêu dùng thông minh":

Lựa chọn thực phẩm: Chỉ mua tại các siêu thị, cửa hàng uy tín, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Kiểm tra kỹ tem nhãn, hạn sử dụng. Tránh xa thực phẩm trôi nổi, không nhãn mác.

Chế biến và bảo quản: Tuân thủ nguyên tắc "ăn chín, uống sôi". Tách biệt dụng cụ chế biến (dao, thớt) cho đồ sống và đồ chín. Tủ lạnh cần được vệ sinh sạch sẽ, sắp xếp khoa học (đồ chín ngăn trên, đồ sống ngăn dưới) và không để thực phẩm đã chế biến quá 1-2 ngày.

Hạn chế rủi ro: Không uống rượu bia khi lái xe. Khi du xuân, cần trang bị túi thuốc cá nhân (hạ sốt, oresol, băng gạc). Tiêm vaccine phòng cúm và xử lý vết thương đúng cách (rửa xà phòng, đến cơ sở y tế) ngay khi bị động vật cắn.

Xử trí ngộ độc: Khi có dấu hiệu nôn ói, tiêu chảy, đau bụng, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy (vì sẽ giữ độc tố lại trong ruột). Cần bù nước và đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Sức khỏe là tài sản quý giá nhất để khởi đầu một năm mới hanh thông. Hãy chủ động phòng ngừa, ăn uống khoa học và sinh hoạt điều độ để "Khát vọng xanh" – khát vọng về một cuộc sống khỏe mạnh, an toàn – được trọn vẹn trong mỗi gia đình Việt.