Thị trường bán lẻ Nhật Bản vốn nổi tiếng với những tiêu chuẩn khắt khe bậc nhất châu Á về kiểm dịch thực vật, an toàn vệ sinh, truy xuất nguồn gốc và quy cách đóng gói bao bì. Trong nhiều thập kỷ, người tiêu dùng tại quốc gia này gần như mặc định lựa chọn các mặt hàng trái cây nhiệt đới nhập khẩu từ những nguồn cung truyền thống lâu năm như Philippines hay khu vực Mỹ Latinh. Tuy nhiên, số liệu thống kê trong 6 năm trở lại đây cho thấy chuối Việt Nam đang âm thầm xoay chuyển cục diện tại các hệ thống phân phối của xứ sở mặt trời mọc. Từ một mặt hàng chiếm tỷ trọng nhỏ lẻ, nông sản Việt đã vươn lên vị trí thứ tư trong danh sách các quốc gia cung ứng lớn nhất cho thị trường này.

Sự hiện diện của chuối Việt Nam từ siêu thị Tokyo đến phân khúc cao cấp

Tại siêu thị Summit nằm ở phường Kita thuộc thủ đô Tokyo, những túi chuối tươi nhập khẩu từ Việt Nam đang được bày bán phổ biến với mức giá 188 yen, tương đương hơn 32.000 đồng cho một túi 5 quả. Mặt hàng này được hệ thống bán lẻ phân phối theo mùa và chia thành từng đợt nhập hàng với số lượng ngày càng gia tăng. Ông Kobayashi Yuki, quản lý siêu thị Summit tại Tokyo, cho biết trước đây người dân địa phương thường chỉ nghĩ ngay đến sản phẩm của Philippines mỗi khi có nhu cầu mua loại trái cây này. Thế nhưng hiện nay, chuối Việt Nam đã trở thành mặt hàng quen thuộc tại khu vực cửa hàng và được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng độ nhận diện trên toàn quốc.

Sức tiêu thụ ổn định tại các điểm bán lẻ cũng được củng cố bởi sự thay đổi trong thói quen mua sắm của người dân bản địa. Bà Horimiya, một người tiêu dùng sinh sống tại Nhật Bản, chia sẻ rằng gia đình bà thường xuyên chọn mua chuối Việt Nam tại cửa hàng gần nhà và đánh giá cao chất lượng của các loại trái cây có xuất xứ từ Việt Nam. Không chỉ dừng lại ở phân khúc phổ thông ngoài siêu thị, doanh nghiệp Việt còn khai thác thành công nhóm khách hàng sẵn sàng chi trả cao cho các sản phẩm đặc thù. Tập đoàn ANA Food của Nhật Bản từng thực hiện bao tiêu 1.500 ha diện tích trồng chuối thuộc Công ty Cổ phần Hoàng Anh Gia Lai của ông Đoàn Nguyên Đức để đưa vào hệ thống phân phối nội địa.

Trên nền tảng thương mại ANAmall và tại các hệ thống siêu thị đối tác, thương hiệu chuối Amami của Hoàng Anh Gia Lai đang được niêm yết với mức giá lên tới 836,9 yen, tương đương khoảng 140.000 đồng cho mỗi quả. Đây là dòng sản phẩm được doanh nghiệp trồng tại nông trại Paksong nằm trên cao nguyên Bolaven của Lào ở độ cao từ 900 m trở lên so với mực nước biển, vốn được ANA Foods định danh là dòng chuối siêu cao nguyên. Nhờ điều kiện khí hậu đặc thù với nhiệt độ ban ngày khoảng 25°C và ban đêm hạ xuống mức 15°C, quả chuối phát triển chậm hơn bình thường nên tích lũy được hàm lượng tinh bột cao cùng vị ngọt đậm tự nhiên.

Đà tăng trưởng 19 lần và lợi thế cạnh tranh của xuất khẩu chuối Việt Nam

Sự xuất hiện dày đặc hơn trên các kệ hàng bán lẻ phản ánh sát thực tốc độ tăng trưởng thương mại của ngành hàng này trong giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2025. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Nhập khẩu Chuối Nhật Bản, riêng trong năm 2025, quốc gia này đã nhập khẩu hơn 46.000 tấn chuối từ Việt Nam. Con số này ghi nhận mức tăng gần 40% so với năm 2024 và cao gần gấp 3 lần so với sản lượng của năm 2023.

Nếu tính chung trong vòng 6 năm qua, sản lượng chuối Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản đã tăng trưởng hơn 19 lần. Cùng với đà tăng về khối lượng, thị phần của nông sản Việt tại quốc gia Đông Á này cũng mở rộng từ mức 0,24% vào năm 2019 lên mức 4,36% vào năm 2025. Kết quả này giúp Việt Nam giữ vị trí thứ tư trong nhóm các nhà cung cấp lớn nhất tại Nhật Bản, đồng thời từng bước thu hẹp khoảng cách với hai quốc gia xuất khẩu lớn ở khu vực Mỹ Latinh là Mexico và Ecuador.

Lý giải về khả năng bứt tốc của mặt hàng này, giới phân tích chỉ ra ba lợi thế cốt lõi về mặt sản xuất và chuỗi cung ứng. Trước hết, chất lượng đồng đều đi kèm mức giá bán hợp lý giúp nông sản Việt Nam đủ sức cạnh tranh trực tiếp với nguồn hàng lâu năm từ Philippines. Bên cạnh đó, vị trí địa lý gần gũi trong khu vực châu Á giúp các doanh nghiệp xuất khẩu rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển bằng đường biển, từ đó tiết giảm chi phí logistics hơn hẳn so với các đối thủ từ Mexico hay Ecuador. Yếu tố thứ ba mang tính quyết định nằm ở đặc tính sinh học khi một số giống chuối của Việt Nam có khả năng kháng lại bệnh héo rũ Panama, một loại dịch bệnh đang đe dọa nghiêm trọng diện tích canh tác trên toàn cầu.

Động lực từ lộ trình giảm thuế CPTPP về 0% vào năm 2028

Bên cạnh những lợi thế tự nhiên và kỹ thuật canh tác, triển vọng mở rộng thị phần của các nhà xuất khẩu Việt Nam còn nhận được lực đẩy lớn từ các cam kết thương mại song phương và đa phương. Do Việt Nam và Nhật Bản đều là thành viên tham gia Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP, mặt hàng chuối đang được hưởng lộ trình cắt giảm thuế quan theo từng năm. Theo biểu thuế đã cam kết, mức thuế nhập khẩu áp dụng cho chuối Việt Nam khi vào thị trường Nhật Bản sẽ tiếp tục giảm dần và chính thức được xóa bỏ hoàn toàn về mức 0% vào năm 2028.

Việc đưa thuế suất về 0% sẽ trực tiếp gia tăng biên lợi nhuận cho các nhà sản xuất, đồng thời tạo dư địa để các hệ thống siêu thị Nhật Bản đưa ra mức giá bán lẻ hấp dẫn hơn cho người tiêu dùng. Đối với ngành nông nghiệp trong nước, câu chuyện thành công tại một thị trường khó tính như Nhật Bản cho thấy việc đầu tư bài bản vào vùng trồng quy mô lớn và giống cây kháng bệnh là hướng đi mang lại giá trị kinh tế bền vững. Khi hàng rào thuế quan được gỡ bỏ hoàn toàn trong hai năm tới, các doanh nghiệp nội địa sẽ có thêm cơ hội lớn để gia tăng sản lượng và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng thực phẩm khu vực châu Á.